مای ساتو گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران با اشاره به سرکوب مسلحانه اعتراضات دی۴۰۴ توسط جمهوری اسلامی هشدار داده «امروز نمیدانیم چند نفر بازداشت شدهاند، در کجا نگهداری میشوند یا در چه شرایطی بهسر میبرند؛ نمیدانیم چند نفر به اعدام محکوم یا تاکنون اعدام شدهاند. حتی نمیدانیم چند نفر کشته شدهاند.»
مای ساتو بامداد جمعه ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ برابر با ۱۳ فوریه ۲۰۲۶ با انتشار متنی در شبکه «ایکس» نوشته امروز نمیدانیم چند نفر بازداشت شدهاند، در کجا نگهداری میشوند یا در چه شرایطی بهسر میبرند؛ نمیدانیم چند نفر به اعدام محکوم یا تاکنون اعدام شدهاند. حتی نمیدانیم چند نفر کشته شدهاند: آمار رسمی دولت [جمهوری اسلامی] بیش از ۳۰۰۰ نفر است، درحالیکه گزارشهای نهادهای مدنی بسیار فراتر از این رقم را نشان میدهد.»
او تأکید کرده «اما پشت این اعداد، زندگیهای افراد قرار دارد. من اطلاعاتی درباره موارد مشخص دریافت کردهام. یکی از آنها پسر نوجوانی است که در جریان اعتراضات کشته شد. او چند ماه پیش از آغاز اعتراضات سراسری، در دفترچه خاطرات خود نوشته بود: امروز که آخرین روز تابستان است، شور و هیجان زیادی برای فردا دارم، چون روز اول مدرسه است. در مدرسه جدیدم، رشتهام الکترونیک است و به برق مربوط میشود. امیدوارم آیندهای روشن در انتظار من و خانوادهام باشد.»
گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران همچنین تأکید کرده بر اساس اطلاعات گردآوری شده توسط او و کارشناسان سازمان ملل در آذرماه و پیش از آغاز اعتراضات دی۴۰۴ درباره صدور دو حکم اعدام و وضعیت چندین زندان با جمهوری اسلامی مکاتبه کرده است.
احسان فریدی، دانشجوی مهندسی مکانیک که با اتهام «افساد فیالارض» به اعدام محکوم شده است یکی از زندانیانی است که مای ساتو اطلاع داده درباره وضعیت او با جمهوری اسلامی مذاکره کرده است. او نوشته «صدور این حکم درپی محاکمهای برپایه گزارشهای اطلاعاتی و با کیفرخواست صادرشده از سوی دادستانی بود که بعدها بهدلیل فساد برکنار شد.»
زهرا شهباز طبری، مهندس برق ۶۷ ساله که به اتهام «قیام مسلحانه علیه حکومت و اساس نظام جمهوری اسلامی ایران» (بغی) به اعدام محکوم شده است یکی دیگر از زندانیان است که به گفته مای ساتو «این حکم در دادگاهی صادر شد که کمتر از ۱۰ دقیقه طول کشید و مدرک اصلی علیه او تکه پارچهای بود با شعاری اعتراضی بر روی آن.»
چند زندانی دیگر محبوس در زندانهای قرچک، قزلحصار، شیبان و لاکان، که دارای پروندههایی شامل موارد مرگ در بازداشت، شکنجه، اعدام بدون اطلاع قبلی، و محرومیت از تماس با خانواده بودند که گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران درباره پرونده آنها با جمهوری اسلامی مکاتبه داشته است.
مای ساتو میگوید مقامات جمهوری اسلامی به این موارد پاسخ داده اما منابع گزارش را ناآگاه یا دارای رویکرد خصمانه خواندند و ادعا کردند که تمامی روندهای قضایی قانونی بودهاند!
او با اشاره به سرکوب گسترده شهروندان در دی۴۰۴ نوشته «با اینکه این مکاتبات در آذرماه ۱۴۰۴ ارسال شدهاند، همچنان اهمیت خود را از دست ندادهاند؛ نهتنها به این دلیل که خطر اعدام برای فریدی و طبری هنوز پابرجاست، بلکه به این دلیل که نشان میدهند آنچه اکنون درحال وقوع است، پدیدهای تازه نیست؛ همان الگوهایی که در این موارد مشخص ثبت شده است، اکنون، پس از اعتراضات سراسری، در ابعادی گستردهتر تکرار میشود.»
گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران تأکید کرده «همانطور که فریدی و طبری براساس تحقیقات و محاکمهای به اعدام محکوم شدند که آشکارا ناقض اصول دادرسی عادلانه به نظر میرسد، اکنون نیز ممکن است افراد تنها بهدلیل شرکت در اعتراضات با مجازات اعدام روبهرو شوند. من گزارشهایی دریافت کردهام درباره اعترافات اجباری معترضان، که همراستا با موارد مطرحشده در آن مکاتبات است. شرایط زندانهایی که پیشتر مستندسازی کرده بودیم، همان شرایطی است که اکنون امکان دارد معترضان تازهبازداشتشده در آن قرار گرفته باشند.»
جمهوری اسلامی بیسابقهترین سرکوب شهروندان غیرمسلح در تاریخ ایران را در اعتراضات دی۴۰۴ انجام داد. اگر چه همچنان آمار دقیق قربانیان این سرکوب مشخص نشده اما گزارش نهادهای حقوق بشری حاکی از کشته شدن دهها هزار تن، زخمی و بازداشت شدن دهها هزار تن دیگر است.
جمهوری اسلامی در اعتراضات دی۴۰۴ مرحله جدیدی از سرکوب را با استفاده از سلاح جنگی علیه شهروندان به اجرا گذاشت و گزارشها نشان میدهد سرکوب معترضان برای پراکنده کردن آنها نبوده و دقیقا با هدف کشتار سازمانیافته انجام شده است.
از سوی دیگر منابع حقوق بشری و وکلای دادگستری هشدار میدهند که شمار زیادی از بازداشتشدگان نیز در معرض اتهامات سنگین چون «بغی»، «محاربه» و «فساد فی الارض»، و صدور و اجرای حکم اعدام هستند.
