دور سوم مذاکرات غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی و آمریکا قرار است پنجشنبه هفتم اسفند در ژنو برگزار خواهد شد. روزنامه «فایننشال تایمز» گزارش میدهد جمهوری اسلامی در تلاش است با ارائه مشوقهای مالی از جمله پیشنهاد سرمایهگذاری در ذخایر عظیم نفت و گاز، دونالد ترامپ را وسوسه کند؛ اقدامی که به گفته منابع در چارچوب تلاشها برای متقاعد کردن رئیسجمهور آمریکا به پذیرش توافقی بر سر برنامه هستهای و جلوگیری از جنگ انجام میشود.
یکی از افراد مطلع از مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا این پیشنهاد را «یک فرصت تجاری» توصیف کرد؛ تلاشی از سوی تهران برای بهرهبرداری از علاقه ترامپ به معاملههایی که «سود مالی» برای آمریکا به همراه داشته باشد.
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی قرار است روز پنجشنبه هفتم اسفند در ژنو دور دیگری از گفتوگوهای غیرمستقیم را با نمایندگان آمریکا، استیو ویتکاف و جرد کوشنر برگزار کند.
این فرد آگاه گفت: «پیشنهاد فرصتهای سرمایهگذاری مشخصاً خطاب به ترامپ بود؛ یک فرصت بزرگ اقتصادی در نفت و گاز و حقوق استخراج معدن، مواد معدنی حیاتی و همه اینها.»
فرد آگاه دوم میگوید درباره امکان ارائه فرصتهای سرمایهگذاری آمریکا در بخش گاز و نفت بحثهایی صورت گرفته، اما تأکید کرد این پیشنهاد هنوز به طور رسمی به واشنگتن ارائه نشده است. او همچنین توضیح داد: «حکومت ایران، رژیم ونزوئلا را به عنوان یک درس عبرت نگاه میکند» و به تلاش ترامپ برای گرفتن قراردادهای نفتی برای شرکتهای آمریکایی در آن کشور آمریکای لاتین اشاره کرد؛ پس از آنکه آمریکا ماه گذشته نیکلاس مادورو را «بازداشت» کرد.
کاخ سفید از اظهارنظر درباره پیشنهاد احتمالی سرمایهگذاری خودداری کرد.
این ایده بخشی از تلاشهای جمهوری اسلامی برای قانع کردن واشنگتن است که درباره رسیدن به توافق جدی است و در عین حال، مانع از حملات آمریکا شود؛ آن هم در شرایطی که با فشار فزاینده ترامپ روبهروست.
این موضوع همچنین در حالی مطرح میشود که مقامهای حکومت روحانیِ جمهوری اسلامی پس از حمله آمریکا تهدید کردهاند هرگونه درگیری با ایالات متحده را تشدید خواهند کرد و علامت دادهاند در «دکترین» پیشین خود مبنی بر محدود کردن تلافیجویی، تجدیدنظر میکنند.
ترامپ که بزرگترین تجمع نظامی آمریکا در خاورمیانه را از زمان حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ شکل داده است هفته گذشته به تهران هشدار داد «حداکثر» ۱۵ روز فرصت دارد تا به توافق برسد وگرنه «اتفاقات بدی خواهد افتاد».
ترامپ در سخنرانی سالانه «وضعیت کشور» در روز سهشنبه، آنچه «جاهطلبیهای شوم» هستهای خواند را محکوم کرد و تهران را متهم کرد که «در حال کار روی ساخت موشکهایی است که به زودی» به آمریکا خواهند رسید.
او گفت: «ترجیح من این است که این مشکل را از طریق دیپلماسی حل کنم. اما یک چیز قطعی است: من هرگز اجازه نخواهم داد بزرگترین حامی تروریسم در جهان -که هستند…- به سلاح هستهای دست پیدا کند. نمیشود اجازه داد این اتفاق بیفتد.»
جمهوری اسلامی میگوید برنامهاش اهداف غیرنظامی دارد، اما پیش از آنکه آمریکا و اسرائیل سال گذشته تأسیسات هستهایاش را بمباران کنند، اورانیوم را تا سطوح نزدیک به درجه تسلیحاتی غنیسازی میکرد.
افراد مطلع از مذاکرات گفتند تهران همچنین درباره امکان ایجاد یک سازوکار چندملیتیِ راستیآزمایی برای برنامه هستهای گفتوگو میکند؛ سازوکاری که میتواند در کنار آژانس بینالمللی انرژی اتمی، شامل یک تیم آمریکایی یا یک کشور ثالث به نمایندگی از آمریکا باشد.
عراقچی روز سهشنبه گفت جمهوری اسلامی «تحت هیچ شرایطی هرگز به دنبال سلاح هستهای نیستیم» و خواهان «توافقی عادلانه و منصفانه در کوتاهترین زمان ممکن» خواهد بود.
او در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «ما یک فرصت تاریخی داریم تا به توافقی بیسابقه دست یابیم که نگرانیهای متقابل را پاسخ دهد و منافع متقابل را محقق کند.» او افزود: «توافق در دسترس است، اما فقط اگر به دیپلماسی اولویت داده شود.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی از ارائه جزئیات درباره آنچه تهران پیشنهاد میکند خودداری کرد، اما به یادداشتهای عراقچی درباره همکاری اقتصادی بالقوه با آمریکا اشاره کرد. بقایی به فایننشال تایمز گفت: «در آن مقالهها، عراقچی درباره نفت، گاز و انرژی صحبت میکند؛ حوزههایی که در آن مزیت داریم و به فناوری مدرن نیاز داریم و ظرفیت بالایی هم وجود دارد.»
بر اساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۳ سومین دارنده بزرگ ذخایر نفت و دومین دارنده بزرگ ذخایر گاز جهان بوده است. این کشور بزرگترین میدان گازی جهان را با قطر شریک است.
حمید قنبری، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی این ماه به تجار جمهوری اسلامی گفت که «منافع مشترک در حوزه نفت و گاز، از جمله میدانهای مشترک [با کشورهای همسایه]، و نیز سرمایهگذاری در معادن و حتی خرید هواپیماهای مسافربری، در گفتوگوها با آمریکا گنجانده شده است.»
قنبری گفت برخلاف توافق هستهای ۲۰۱۵ که تهران با دولت اوباما و سایر قدرتهای جهانی امضا کرد، برای دستیابی به «توافقی پایدار» این بار «لازم است آمریکا از بخشهایی منتفع شود که بازدهی بالا و سریع دارند.» پس از اجرایی شدن آن توافق، جمهوری اسلامی برای مدتی کوتاه به روی سرمایهگذاری خارجی باز شد و بوئینگ قراردادی ۲۰ میلیارد دلاری برای فروش هواپیما به ایرانایر امضا کرد. اما این روند پیش از تحویل هر هواپیمایی متوقف شد؛ پس از آنکه ترامپ در سال ۲۰۱۸ از توافق هستهای خارج شد و موجی از تحریمهای سختگیرانه را اعمال کرد که جمهوری اسلامی را از نظام مالی جهانی جدا کرد و مانع سرمایهگذاری خارجی شد.
در چارچوب هر توافق هستهای جدید، جمهوری اسلامی خواهان کاهش تحریمها خواهد بود. قنبری گفت تهران انتظار دارد آمریکا پولهای نفتی بلوکهشدهاش در خارج از کشور را ــ که به دهها میلیارد دلار میرسد ــ آزاد کند.
دولت ترامپ و جمهوری اسلامی این ماه دو دور گفتوگوی غیرمستقیم برگزار کردهاند؛ نخستین گفتوگوها از زمانی که آمریکا در ژوئن گذشته برای مدتی کوتاه به جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه جمهوری اسلامی پیوست. پیش از آن درگیری نیز پنج دور مذاکره انجام شده بود.
یکی از موانع دیرینه بر سر راه پیشرفت مذاکرات این بوده است که آیا جمهوری اسلامی میتواند توانایی غنیسازی اورانیوم را حفظ کند یا نه. آمریکا اصرار دارد که تهران ظرفیت غنیسازی را به طور دائمی پایان دهد. حکومت تهران این شرط را رد کرده و میگوید به عنوان عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، این حق را دارد. عقبنشینی از این مطالبه، برای آیتالله علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی «خط قرمز» تلقی میشود.
مقامهای منطقهای، از جمله دیپلمات ارشد ترکیه، به فایننشال تایمز گفتهاند حکومت ترامپ علامت داده ممکن است انعطاف نشان دهد؛ به این معنا که اگر توافقی حاصل شود، شاید به تهران اجازه داده شود در سطوح نمادین غنیسازی را ادامه دهد. مقامهای دولت ترامپ این را رد کردهاند.
عراقچی هفته گذشته در مصاحبه با شبکه MSNBC مدعی شد که آمریکا از جمهوری اسلامی نخواسته غنیسازی را برای همیشه متوقف کند. او گفت: «ما هیچ تعلیقی پیشنهاد نکردهایم و طرف آمریکایی هم غنیسازی صفر را نخواسته است.» اما ویتکاف، مذاکرهکننده ارشد ترامپ گفت، «خط قرمزهای» رئیسجمهور شامل «غنیسازی صفر» است و افزود حکومت تهران باید ذخیره اورانیوم غنیشده خود را تحویل دهد.
