در پنجمین روز از جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی همچنان بازار سوخت و انرژی در جهان با التهاب روبروست. قیمت سوخت در اتحادیه اروپا با افزایش قابل توجهی روبرو شده و واردکنندگان نفت به دنبال منابع جایگزین برای منابع نفتی کشورهای حاشیه خلیج فارس هستند.
با آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی و محدودیت رفت و آمد نفتکشها و کشتیها از تنگه هرمز، و همچنین کاهش تولید نفت و گاز از طرف کشورهای حوزه خلیج فارس، قیمت جهانی سوخت و انرژی افزایش یافته است.
رابین بروکز، تحلیلگر ارشد انرژی گفته «افزایش قیمت نفت در دو روز گذشته بیش از سه برابر افزایش هنگام حمله روسیه به اوکراین بود، و این شوک میتواند هر لحظه بزرگتر شود.»
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در نخستین روز جنگ از بسته شدن تنگه هرمز خبر داد. تنگه هرمز گذرگاهی راهبردی است که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند و از کشورهای خلیج فارس به دیگر کشورها صادر میشود.
احسان جنابی تحلیلگر ارشد بازار نفت و انرژی توضح داده که «بخشی از تنگه هرمز در آبهای سرزمینی ایران و بخشی در آبهای سرزمینی عمان است و مناطق میانی که بر حسب عمق قابلیت کشتیرانی دارد در اختیار هیچ کشوری نیست اما اکنون این محدوده از قوانین بینالمللی و رژیم حقوقی دریاها بر آن حاکم نیست و هر کسی که قدرت داشتهباشد میتواند فضا را مدیریت کند.»
از سوی دیگر تهدیدات نظامی علیه نفتکشها و کشتیها هزینه بیمههای دریایی را به شکل فزایندهای افزایش داده و در نتیجه افزایش هزینه حملونقل نیز بر قیمت تمام شده انرژی و سوخت در کشورهای واردکننده اثرگذار است.
بر اساس گزارشها طی روزهای گذشته تولید گاز طبیعی مایع (LNG) با کاهش ۲۰ درصدی روبرو شده است.
روز دوشنبه ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ در پی حملات گسترده جمهوری اسلامی به کشورهای حوزه خلیج فارس، قطر اعلام کرد که پس از حملات نظامی به تأسیسات خود در راس لفان و مسعید، تولید گاز طبیعی مایع (LNG) را متوقف کرده است.
عراق، دومین تولیدکننده بزرگ اوپک، تولید خود را به شدت کاهش داده است. عربستان سعودی نیز تولید پالایشگاه ۵۵۰ هزار بشکهای راس تنوره را متوقف کرده است.
از سوی دیگر منطقه کردستان عراق نیز بخشی از تولید نفت و گاز خود را محدود کردهاند. کشورهای خاورمیانه تأمین کننده بخش قابل توجهی از گاز طبیعی اروپا و شرق آسیا هستند و حالا کاهش تولید و صادرات از سوی این کشورها سبب نگرانی از پایداری انرژی را افزایش داده است.
روز گذشته قیمت گاز در بریتانیا بیش از ۴۶ درصد افزایش یافت و به بالاترین سطح در سه سال اخیر رسید. همزمان «خبرگزاری فرانسه» نیز گزارش داد قیمت نفت خام برنت نیز برای مدتی کوتاه به بیش از ۸۵ دلار در هر بشکه رسید.
گزارشها حاکی از آنست که به علت کاهش صادرات نفت و گاز از تنگه هرمز، پالایشگاههای چین در حال تعطیل کردن واحدهای تقطیر نفت خام یا جلو انداختن تعمیرات دورهای خود هستند.
هند به دنبال منابع جایگزین نفت خام، گاز مایع (LPG) و گاز طبیعی مایع (LNG) است تا خود را برای شرایطی که بحران فراتر از ۱۰ تا ۱۵ روز ادامه یابد، آماده کند.
اندونزی نیز قصد دارد واردات نفت خام از آمریکا را افزایش دهد تا کاهش عرضه از سوی خاورمیانه را جبران کند.
برخی گزارشها نیز از تلاش شرکت دولتی نفت عربستان (آرامکو) برای صادرات نفت خام از مسیر دریای سرخ و دور زدن تنگه هرمز حکایت دارد.
همچنین شاخصهای بازارهای سهام جهانی نیز به شدت تحت تأثیر جنگی قرار گرفته که دامنه آن طی چند روز به چندین کشور خاورمیانه گسترده شده است.
در آمریکا، شاخص صنعتی داو جونز در بدو شروع معاملات بازار بورس نزدیک به ۹۰۰ واحد سقوط کرد. شاخصهای اساندپی ۵۰۰ و نزدک نیز در پی افت شدید بازارهای اروپایی، کاهش یافتند.
سهام بورس دبی و ابوظبی نیز در روز چهارشنبه چهارم مارس (۱۳ اسفندماه) پس از گذشت دو روز توقف بهعلت نگرانی در مورد ریزش، بازگشایی و حدود ۵ درصد سقوط کرد.
شاخص بورس کرهجنوبی (KOSPI) طی سه روز گذشته حدود ۲۰ درصد کاهش یافته و در نتیجه آن نزدیک به ۴۵۰ میلیارد دلار از ارزش بازار از بین رفته است.
شاخص بورس ژاپن (NIKKEI) نیز در همین بازه زمانی حدود ۸ درصد افت کرده و بیش از ۶۵۰ میلیارد دلار از ارزش خود را از دست داده است.
برخی تحلیلگران معتقدند اگر بر مبنای سخنان دونالد ترامپ جنگ طی چهار هفته آینده پایان یابد بحران ناشی از کاهش صادرات انرژی قابل مدیریت است اما اگر جنگ برای هفتهها و ماههای طولانیتری ادامه پیدا کند، اثرات تورمی آن به زودی در بازار کشورهای اروپایی و شرق آسیا نمایان خواهد شد.
