روزنامه «گاردین» گزارش داد گروههای شبهنظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران در سراسر خاورمیانه حملات خود علیه اسرائیل، ایالات متحده و متحدانشان را تشدید کردهاند. این حملات در واکنش به عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه تهران صورت میگیرد.
در این گزارش که جمعه ۶ مارس (۱۵ اسفند) منتشر شد آمده، اسرائیل و آمریکا شبکه گروههای شبهنظامی وابسته به ایران را هدف قرار دادهاند و در این میان عراق به یکی از جبهههای اصلی این رویارویی جدید و اغلب مخفیانه تبدیل شده است.
شبهنظامیان در عراق از زمان آغاز جنگ، دهها حمله انجام دادهاند که اهداف آنها اسرائیل و همچنین پایگاههای آمریکا در اردن و خود عراق بوده است.
در روزهای اخیر، این گروهها همچنین زیرساختهای گروههای مخالف کرد ایرانی مستقر در منطقه خودمختار و عمدتاً کردنشین شمال عراق را هدف قرار دادهاند.
تحلیلگران و مقامهای سابق اطلاعاتی منطقه که آگاهی بالایی از وضعیت دارند میگویند اسرائیل و آمریکا تلاش میکنند با حملات هوایی و عملیات نیروهای ویژه در زمین توانایی شبهنظامیان حامی ایران در عراق را تضعیف کنند.
از زمان حمله آمریکا در سال ۲۰۰۳ به عراق، این کشور به میدان جنگ نیابتی میان آمریکا و متحدانش از یک سو و ایران از سوی دیگر تبدیل شده است. با این حال رهبران کنونی عراق تلاش کردهاند از کشیده شدن کشورشان به این درگیری جدید جلوگیری کنند. شبهنظامیان عمدتاً از میان اکثریت شیعه عراق جذب میشوند و از افسران ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دستور میگیرند.
در نشانهای از تشدید جنگهای نیابتی در منطقه، مقامهایی در واشنگتن اعلام کردند که در حال بررسی بسیج کردهای مخالف ایرانی هستند؛ اقدامی که ممکن است برای حمله به منطقه شمالغربی ایران انجام شود.
در روزهای اخیر چندین گروه مسلح مورد حمایت حکومت ایران مسئولیت حمله به پایگاه آمریکا در فرودگاه اربیل در شمال عراق را بر عهده گرفتهاند. همچنین پهپادها و موشکهایی از مناطق بیابانی غرب ایران به سمت اهدافی در اردن شلیک شدهاند و شبهنظامیان در جنوب عراق نیز موشکی به سوی کویت شلیک کردهاند.
روز پنجشنبه این شبهنظامیان در بیانیهای مشترک به کشورهای اروپایی هشدار دادند که به جنگ نپیوندند و تهدید کردند که «نیروها و پایگاههای آنها در عراق و منطقه» را هدف قرار خواهند داد.
خبرگزاری رسمی عراق گزارش داد که تلاش برای شلیک موشک از منطقهای در استان بصره در جنوب عراق ـ که هدف آن «کشوری همسایه» بوده ـ خنثی شده است. نیروهای امنیتی سکوی پرتاب متحرکی را که دو موشک آماده شلیک روی آن قرار داشت، توقیف کردهاند.
سخنگوی ارتش اسرائیل شامگاه چهارشنبه تأیید کرد که پهپادهایی از عراق به سوی اسرائیل پرتاب شدهاند، هرچند «در تعداد قابل توجهی نبودهاند».
مایکل نایتس، کارشناس عراق در مؤسسه مشاوره راهبردی Horizon Engage در نیویورک، گفت گروههای عراقی مورد حمایت ایران در تلاشاند مشخص کنند چگونه در این بحران نقشآفرین باشند و چگونه به کشته شدن علی خامنهای واکنش نشان دهند.
در آنچه به نظر میرسد یک ضدحمله مخفیانه باشد، پایگاههای شبهنظامیان در جنوب بغداد و در نزدیکی شهرهای ناصریه و بصره هدف پهپادهای کوچک انتحاری قرار گرفتهاند که گفته میشود ۱۵ جنگجو – عمدتاً از گروه کتائب حزبالله، قدرتمندترین گروه حامی ایران در عراق – را کشتهاند.
نایتس گفت:«در عراق از سامانههای پهپادی کوتاهبرد استفاده میشود که نمیتوانند از اسرائیل تا اینجا پرواز کرده باشند. ما دقیقاً همین وضعیت را در جنگ قبلی ایران و اسرائیل دیدیم و این نشان میدهد نوعی عملیات مخفی در زمین در حال انجام است. جنگ نیابتی زیادی در جریان است.»
کتائب حزبالله اعلام کرد یکی از فرماندهانش در حملهای در جنوب عراق در روز قبل کشته شده است. دو منبع از این گروه به خبرگزاری فرانسه گفتهاند حملهای به یک خودرو در نزدیکی پایگاه اصلی گروه در جنوب عراق دو جنگجو را کشته است. بعداً تعداد کشتهها به سه نفر از جمله یک فرمانده افزایش یافت.
پایگاه جرفالنصر این گروه از آخر هفته تاکنون بارها هدف حمله قرار گرفته است. همچنین گزارشهایی از انفجارهای بزرگ در پایگاههای شبهنظامیان در استان الانبار در غرب عراق منتشر شده است.
در کنار اینها، مجموعهای از انفجارهای مرموز نیز رخ داده که سامانههای راداری دولت عراق برای نظارت بر ترافیک هوایی در حریم هوایی این کشور را از کار انداخته است.
دو مقام ارشد سابق اطلاعاتی اسرائیل گفتند نمیتوانند درباره این انفجارها اظهار نظر کنند، اما این احتمال که سرویسهای اطلاعاتی یا نیروهای ویژه اسرائیل مسئول آن باشند «قابل باور» است. مقام دیگری گفت ممکن است نیروهای آمریکایی نیز در آن نقش داشته باشند.
ایران طی دههها در ایجاد ائتلافی از گروههای شبهنظامی از اقیانوس هند تا مدیترانه سرمایهگذاری کرده است؛ شبکهای که هدف آن هم بازدارندگی در برابر حمله به خود ایران و هم گسترش نفوذ در منطقه است.
اسرائیل همچنین پس از پیوستن حزبالله لبنان به درگیری، حملات گستردهای را در لبنان آغاز کرده است. حزبالله علاوه بر حمله به اسرائیل، یک پهپاد نیز به سمت پایگاه بریتانیا در قبرس پرتاب کرده است.
با این حال «محور مقاومت» از زمان آنکه یکی از اعضایش یعنی حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حملهای غافلگیرکننده به اسرائیل انجام داد و موجی از جنگهای بعدی را آغاز کرد، به شدت تضعیف شده است.
حماس و همچنین حوثیهای یمن روابط نزدیکی با تهران دارند، اما تاکنون در درگیری فعلی وارد میدان نشدهاند.
رناد منصور، پژوهشگر ارشد خاورمیانه در مؤسسه چتم هاوس، گفت: «موضوع برای آنها در درجه اول بقاست… و بقای آنها بر اساس محاسباتی است که لزوماً با بقای ایران یکی نیست.»
فیلیپ اسمیت، تحلیلگر مستقل مستقر در آمریکا درباره متحدان ایران گفت ممکن است تهران حوثیها را برای مراحل بعدی نگه داشته باشد، اما رهبران این جنبش نیز شاید در حال «محاسبه و احتیاط در صورتی باشند که رژیم ایران سقوط کند».
در نشانهای دیگر از احتمال استفاده آمریکا از نیروهای نیابتی در میان اقلیتهای قومی ایران برای تضعیف حکومت ایران، گزارشهایی منتشر شده که از حملات یک گروه مسلح وابسته به جنبشهای جداییطلب عرب در ایران به اهداف سپاه پاسداران در جنوبغرب کشور خبر میدهد.
حمله به یک پایگاه سپاه در اهواز، شهری نزدیک مرز عراق، توسط گروهی تازهتشکیل که خود را «شاهینهای اهواز» مینامد، بر عهده گرفته شده است.
