روزنامه انگلیسی «گاردین» به نقل از تحلیلگران و مقامهای منطقهای مینویسد گروههای شبهنظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران در سراسر خاورمیانه همچنان در حال انجام حملاتی علیه اسرائیل، ایالات متحده و متحدانشان در واکنش به حمله آمریکا و اسرائیل به ایران هستند، اما تا اینجا از ورود به یک رویارویی تمامعیار خودداری کردهاند.
در این گزارش که چهارشنبه ۱۱ مارس (۲۰ اسفند) منتشر شد آمده، این خویشتنداری نسبی نشان میدهد که تهران ممکن است این نیروها را بهعنوان یک ذخیره راهبردی در نظر بگیرد تا در صورت تشدید جنگ ۱۲روزه از آنها استفاده کند؛ هرچند ممکن است نشانهای از اختلال در ساختار فرماندهی و کنترل در جمهوری اسلامی نیز باشد.
حزبالله که ارتباط نزدیکی با حکومت ایران دارد، از همان ابتدا به این درگیری پیوست و پس از کشته شدن علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی، حملات موشکی و پهپادی علیه اسرائیل انجام داد.
روز سهشنبه، شبهنظامیان شیعه در عراق به یک تأسیسات دیپلماتیک آمریکا در بغداد حمله کردند؛ این تازهترین مورد از مجموعهای از چنین حملاتی است. آنها پیشتر نیز حملات دوربردی علیه پایگاههای اسرائیل و آمریکا در اردن انجام داده بودند.
اما تاکنون حوثیهای یمن، که آنها نیز بخشی از ائتلاف سابقاً قدرتمند گروههای شبهنظامی مورد حمایت ایران در خاورمیانه موسوم به «محور مقاومت» هستند، درگیریها با آمریکا را از سر نگرفتهاند و به حملات تلافیجویانه تهران علیه اسرائیل، همسایگان خلیج فارس یا کشتیرانی نپیوستهاند؛ هرچند هفتهٔ گذشته هشدار دادند که «انگشتانشان روی ماشه است».
با بسته شدن تنگه هرمز، که گلوگاهی حیاتی برای تأمین جهانی نفت است، مسیرهای کشتیرانی در دریای سرخ حتی حیاتیتر شدهاند. مرکز مشترک اطلاعات دریایی، یک سرویس مشاوره دریایی، روز یکشنبه اعلام کرد که از زمان آغاز جنگ ایران هیچ حملهای در دریای سرخ گزارش نشده است، اما تهدیدها همچنان ادامه دارد.
ناظران میگویند عبور قریبالوقوع یک ناوگروه هواپیمابر آمریکایی از تنگه باریک بابالمندب در انتهای شرقی دریای سرخ، لحظهای کلیدی خواهد بود که نیت این جنبش بهشدت مسلح را محک خواهد زد.
مایکل نایتس، کارشناس منطقهای در مؤسسه مشاوره راهبردی Horizon Engage در نیویورک، گفت: «این یک آزمون بسیار مهم خواهد بود… حوثیها مین، پهپاد، توپخانه و طیف گستردهای از موشکها دارند. محور مقاومت هرگز فرصت بهتری برای آتش زدن یک ناو هواپیمابر آمریکایی نخواهد داشت.»
در ادامه گزارش گاردین آمده حوثیها طی دههها از حمایت مالی، نظامی و دیگر حمایتهای گسترده تهران برخوردار بودهاند و انتصاب مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر ایران در روز دوشنبه را «پیروزی جدیدی برای انقلاب اسلامی» توصیف کردند.
با این حال کارشناسان میگویند حوثیها، با وجود آنکه هنوز زرادخانهای از موشکهای قدرتمند دوربرد دارند، ممکن است تصمیم بگیرند در درگیری فعلی فعالانه دخالت نکنند و لزوماً از دستورات تهران پیروی نخواهند کرد.
آلیسون ماینور از اندیشکده شورای آتلانتیک در واشنگتن میگوید: «پیشبینی دشوار است، اما فکر نمیکنم آنها صرفاً از روی همبستگی با ایران به کشتیرانی در دریای سرخ حمله کنند…آنها در حال سنجیدن ملاحظات داخلی هستند.»
او افزود: «ورود به جنگ ایران یک سناریوی ممکن است، اما همان مزایای داخلی و بینالمللی را که حمله به اسرائیل و کشتیرانی در دریای سرخ در جریان جنگ غزه برای حوثیها داشت، به همراه نخواهد داشت و حتی ممکن است خطرات بیشتری ایجاد کند.»
فیلیپ اسمیت، تحلیلگر مستقل آمریکایی درباره متحدان و نیروهای نیابتی ایران، هفته گذشته گفت تهران ممکن است حوثیها را «در حالت آمادهباش» نگه داشته باشد، اما رهبران حوثی نیز ممکن است در محاسباتشان به «فروپاشی احتمالی رژیم ایران فکر کرده باشند.»
در عراق، که به صحنه جدید و مهمی در این درگیری تبدیل شده است، خشونت همچنان شعلهور میشود.
یکی از گروههای مسلح مورد حمایت ایران اعلام کرد حمله هوایی روز سهشنبه به پایگاهی در شمال عراق چهار تن از نیروهایش را کشته است؛ این آخرین مورد از مجموعهای از چنین حملاتی است که احتمالاً توسط آمریکا یا اسرائیل انجام شدهاند.
این حمله در حالی رخ داده که تقریباً هر روز نیروهای شبهنظامی طرفدار جمهوری اسلامی ایران به یک پایگاه آمریکا در اربیل و همچنین به مواضع متحدان احتمالی در میان گروههای کردی محلی حمله کردهاند.
از زمان آغاز جنگ ۱۲ روز پیش، گزارشهای تأییدنشدهای منتشر شده مبنی بر اینکه نیروهای ویژه آمریکا و اسرائیل علیه گروههای شبهنظامی شیعه طرفدار ایران در بیابان غربی عراق عملیات انجام میدهند. در یکی از درگیریها با نیروهایی که گمان میرود نیروهای ویژه اسرائیل بودهاند، نیروهای دولتی عراق تلفات دادند که باعث اعتراض بغداد شد.
همچنین چندین حمله هوایی علیه پایگاههای شبهنظامیان در غرب و جنوب عراق انجام شده است.
اردن نیز با حملات ایران مواجه شده است. طبق اعلام ارتش اردن، ایران در هفته نخست درگیری ۶۰ موشک و ۵۹ پهپاد به سمت این کشور شلیک کرده است که بیشتر آنها رهگیری شدهاند.
با این حال، موشکها یک رادار ارزشمند آمریکایی مستقر در پایگاه هوایی موفق السلتی را نابود کردند؛ جایی که دهها جنگنده آمریکایی از جمله جنگندههای رادارگریز F-35 و هواپیماهای کلیدی جنگ الکترونیک مستقر بودند.
در عراق، حملات پهپادی و راکتی شبهنظامیان طرفدار ایران بارها فرودگاه بینالمللی بغداد را که یک پایگاه نظامی و تأسیسات دیپلماتیک آمریکا در آن قرار دارد، هدف قرار دادهاند؛ همچنین میدانهای نفتی و تأسیسات دیگر نیز هدف قرار گرفتهاند. یک منبع امنیتی گفت روز دوشنبه دو پهپاد در نزدیکی این منطقه سرنگون شد.
جنگجویان شبهنظامی مستقر در عراق ویدئوهایی منتشر کردهاند که در آن از تلاشهایشان برای حمله به اهداف آمریکایی و اسرائیلی در منطقه تمجید میکنند، هرچند برخی ناظران درباره توانایی و اراده آنها برای وارد کردن خسارت جدی تردید دارند.
یکی از مقامهای امنیتی منطقه میگوید: «آنها [نیابتیها] میتوانند بیش از آنچه اکنون انجام میدهند عمل کنند. سلاحهایی که دارند بهترین نیست… و بهوضوح نگران هستند که اگر خسارت جدی وارد کنند، پاسخ سختی دریافت کنند؛ بنابراین این موضوع آنچه میتوانند یا میخواهند انجام دهند را محدود میکند.»
عراق از زمان حمله آمریکا در سال ۲۰۰۳ به میدان نبرد نیابتی میان آمریکا و متحدانش از یک سو و ایران از سوی دیگر تبدیل شده است، اما رهبران کنونی این کشور تلاش کردهاند از کشیده شدن به این درگیری جدید جلوگیری کنند. جنگجویان شبهنظامی طرفدار جمهوری اسلامی عمدتاً از میان جامعه شیعه عراق جذب میشوند و از افسران ارشد «سپاه قدس» دستور میگیرند.
دو گروه شبهنظامی «کتائب امام علی» و «کتائب حزبالله»، در روزهای اخیر بارها هدف حملات نیروهای آمریکایی قرار گرفتهاند.
تعداد دقیق تلفات در حملات و ضدحملات در عراق مشخص نیست، اما گفته میشود بین ۲۰ تا ۳۰ جنگجوی گروههای مسلح کشته شدهاند و همچنین حدود ۲۰ غیرنظامی در کردستان جان خود را از دست دادهاند؛ این را سازمانهای غیردولتی محلی اعلام کردهاند.
حوثیها پس از حمله غافلگیرانه حماس در اکتبر ۲۰۲۳ که منجر به حمله اسرائیل به غزه شد، در آنچه «همبستگی با فلسطینیان» خواندند، شروع به شلیک موشک به اسرائیل و حمله به کشتیها در دریای سرخ کردند.
این حملات باعث چندین دور بمباران حوثیها توسط اسرائیل و یک عملیات نظامی گسترده آمریکا در سال گذشته شد که در نهایت با یک توافق آتشبس شکننده پایان یافت.
تحلیلگران میگویند سناریوی دیگری که اکنون ممکن است رخ دهد، حمله حوثیها به عربستان سعودی است. حمله آنها به زیرساختهای نفتی در مارس ۲۰۲۲ آسیبپذیریهای سیاسی و اقتصادی این کشور را برجسته کرده بود.
