حجم آب موجود در مخازن سدهای ایران در ابتدای اردیبهشت ۱۴۰۵ به ۳۰ میلیارد و ۶۲۰ میلیون متر مکعب رسیده که نسبت به مدت مشابه پارسال ۱۴ درصد بیشتر اما نسبت به متوسط ۱۰ ساله یک درصد کمتر است. پرشدگی سدها نیز ۵۹ درصد شده و همچنان ۴۱ درصد از حجم خالی است.
آمارها نشان میدهد سطح بارش در زمستان ۱۴۰۴ به ویژه در اسفندماه گذشته و همچنین فروردین امسال قابل قبول بوده است اما این میزان بارش هم نتوانسته بحران کمآبی را در بسیاری استانها بهبود ببخشد.
با وجود بارندگی مناسب در بسیاری نقاط کشور؛ برخی سدها از جمله سدهای استانهای تهران، مرکزی، خراسان رضوی، قم، اصفهان و زنجان همچنان شرایط خوبی از نظر ذخیره آبی ندارند و تأمین آب آشامیدنی در شهرهایی مانند تهران، کرج، مشهد، اراک، قم، اصفهان و یزد با محدودیتهایی همراه است.
بررسی وضعیت سدهای تأمینکننده آب آشامیدنی و کشاورزی تهران و البرز تا ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ بیانگر این است که سد «امیرکبیر» یکی از مهمترین سدهای استان تهران تا این تاریخ با ۵۸ میلیون متر مکعب موجودی و ۳۲ درصد پرشدگی ۷ درصد بیشتر از مدت مشابه سال آبی گذشته و ۵۱ درصد کمتر از متوسط ۱۰ ساله آب دارد.
سد «لار» در سامانه شرق با ۲۱ میلیون متر مکعب موجودی با ۹۸ درصد حجم خالی و شرایط منفی ۵۷ درصد نسبت به پارسال و منفی ۷۷ درصد نسبت به متوسط ۱۰ ساله مواجه است.
سد «طالقان» نیز با ۲۶ درصد پرشدگی ۵۳ درصد نسبت به پارسال و ۶۷ درصد نسبت به متوسط ۱۰ ساله ذخیره آبی کمتری دارد.
سد «لتیان-ماملو» هم با ۷۷ میلیون متر مکعب موجودی در شرایط مثبت ۶ درصد نسبت به سال آبی گذشته و منفی ۵۷ درصد نسبت به متوسط ۱۰ ساله قرار دارد.
مطالعه وضعیت بارش در سال جاری نشان میدهد ارتفاع بارشهای جوی از اول مهر ۱۴۰۴ -آغاز سال آبی ایران- تا ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ معادل ۲۱۱/۲ میلیمتر است این مقدار بارندگی در دورههای مشابه درازمدت ۲۰۷ میلیمتر و در دوره مشابه سال آبی گذشته ۱۳۲/۹ میلیمتر است.
نکته مهم آمارهای ارائه شده از بارشهای هفت ماه گذشته کشور اینست که ۱۱ استان کشور با جمعیتی بیش از ۳۵ میلیون نفر در شرایط زیر نرمال بارشی قرار دارند که این موضوع زنگ خطری جدی برای تأمین منابع آب در ماههای پیشرو محسوب میشود.
مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب مشهد هفته دوم فروردینماه امسال از پایان ذخایر آب سدهای این شهر خبر داد و گفت سدهای دوستی، ارداک، طرق و کارده به دلیل اتمام ذخایر، از مدار بهرهبرداری خارج شدهاند.
آخرین گزارشها بیانگر اینست که کاهش بارشها بهویژه در استانهای واقع در حوضه آبریز دریاچه نمک مشهود است؛ بهگونهای که استانهای تهران، قم و مرکزی با کاهش بیش از ۲۵ درصدی نسبت به میانگین بلندمدت، بدترین وضعیت بارشی را تجربه میکنند. در این میان، استان قم با کاهش ۳۲ درصدی و استان تهران با کاهش ۲۹ درصدی نسبت به بلندمدت، در صدر استانهای کمبارش قرار دارند.
استانهایی که با کمبود بارش روبرو بودهاند استانهایی هستند که در سالهای گذشته نیز درگیر تأمین آب آشامیدنی و کشاورزی بودهاند.
بحران خشکسالی در ایران از یکسو ناشی از کاهش بارندگی و تغییرات اقلیمی است و از سوی دیگر مدیریت ناکارآمد منابع آب در سه دهه گذشته سهمی بزرگ در بهوجود آمدن و عمیق شدن این بحران داشته بطوریکه به عقیده کارشناسان خشکسالی در نیمی از مساحت کشور بهطور مستقیم به شیوه نادرست منابع آبی و تصمیمات خسارتبار دولتهای مختلف جمهوری اسلامی ارتباط دارد.
کاهش ذخائر آب پشت سدهای کشور نه تنها تأمین آب آشامیدنی و کشاورزی را با مشکل روبرو میکند بلکه نیروگاههای تولید برق در این سدها نیز از مدار خارج میشوند.
در سالهای گذشته تولید برق نسبت به میزان نیاز داخلی کمتر بوده و کسری با بهاصطلاح ناترازی در توزیع برق وجود داشت. نیروگاههای برق-آبی به علت تشدید خشکسالی با کاهش تولید روبرو هستند و نیروگاههای حرارتی نیز به علت بحران در تأمین گاز و همچنین فرسودگی با راندمان پایینی فعال هستند.
امسال به علت بروز اختلال در تأمین سوخت مورد نیاز نیروگاههای برق-آبی در شرایط جنگی و تداوم بحران کمآبی در سدهای کشور پیشبینی میشود تولید برق با چالش بیشتری نسبت به سالهای گذشته روبرو شود؛ موضوعی که با گرم شدن هوا در هفتههای آینده و افزایش مصرف برق پیامدهای آن نمایان خواهد شد.
اسماعیل حسینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی نیز اوایل فروردین امسال با اشاره به شرایط جنگی در کشور گفت که «لازم است» مردم در حوزه مصرف انرژی «با رعایت الگوی مصرف و صرفهجویی در برق، گاز و آب، به مدیریت شرایط کمک کنند.»
