با ادامه قطع اینترنت در ایران خسارت اقتصادی ناشی از این اقدام سرکوبگرانه جمهوری اسلامی به میلیاردها دلار افزایش یافته و موجی از زیان انباشته، ورشکستگی و اخراج نیروی کار در کسبوکارهای اینترنتی را در پی داشته است. انجمن کسبوکارهای اینترنتی با انتشار بیانیهای اعتراضی نوشته «در جستجوی سنگ قبر برای اکوسیستم استارتاپی کشور هستیم.»
قطع اینترنت در ایران روز پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ وارد شصتونهمین روز شده است. بر اساس گزارش «نتبلاکس» شهروندان ایرانی از ابتدای سال ۲۰۲۶ تاکنون در حدود ۷۰ درصد از زمان، بهطور گسترده از دسترسی به اینترنت محروم بودهاند. مرحله نخست قطع اینترنت در سال جاری میلادی به مدت سه هفته و در پی اعتراضات دی۴۰۴ انجام شد و بار دیگر از نهم اسفند و با آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی از سر گرفته شد که همچنان ادامه دارد.
جدا از اینکه قطع اینترنت روند زندگی و سلامت روان شهروندان را نشانه گرفته است و عموم مردم را از حق طبیعی دسترسی به اینترنت محروم کرده است، خسارتی سنگین در بخش اقتصاد دیجیتال ایران ایجاد کرده است.
انجمن کسبوکارهای اینترنتی با صدور بیانیهای سرگشاده فهرست مشخصی از خسارتهای ناشی از قطع اینترنت را مطرح کرده که هر بند آن بهتنهایی یک بحران است: مهاجرت نیروی کار متخصص، انتقال سرمایه توسط کارآفرینان به خارج از کشور، نابودی صدها هزار کسبوکار کوچک و متوسط، از بین رفتن درآمد میلیونها کسبوکار فعال در اینستاگرام و تلگرام و سونامی تعدیل گسترده کارمندان شرکتهایی که مستقیم یا غیرمستقیم به اینترنت وابسته بودهاند.
انجمن کسبوکارهای اینترنتی تأکید کرده این موارد «نه یک نگرانی یا تهدید قریبالوقوع، که واقعیت امروز است؛ واقعیتی روشنتر از آفتاب و به همان اندازه دردناک و کشنده.»
انجمن کسبوکارهای اینترنتی در بخش دیگری از این بیانیه با نقد «اینترنت پرو»، آن را اینترنتی میخواند که «دسترسی به آن مستلزم ارائه مدارک شغلی، وابستگی به نهادهای صنفی خاص و پرداخت هزینههای سنگین است و خشم عمومی کاربران را برانگیخته است.»
انجمن کسبوکارهای اینترنتی این وضعیت را «باورنکردنی» توصیف کرده است: «برخلاف گذشته، اینترنت طبقاتی و توزیع رانت اینترنت توسط نهادهای صنفی به امری عادی و روزمره تبدیل شده است و اتصال به اینترنت در سال ۱۴۰۵ نیازمند ارائه مدارک و مستندات و استدلال، همراه با صرف هزینههای هنگفت است.»
انجمن کسبوکارهای اینترنتی همچنین شفاف تأکید کرده که درتوزیع «اینترنت پرو» مشارکت نخواهد کرد: «انجمن هرگز حاضر نیست اتصال به اینترنت را تبدیل به یک رانت یا امتیازی مخصوص نماید که فقط اعضای انجمن حق دریافت آن را داشته باشند» و صراحتا اعلام کرده که وارد این فضا نخواهد شد.
در بیانیه انجمن کسبوکارهای اینترنتی آمده است: «اینترنت نه یک ابزار، نه یک امتیاز یا یک تجهیز خاص، بلکه یک زیرساخت مسلم برای هر شهروند است که در دنیای امروز باید توسط حاکمیت هر کشوری بهصورت ارزان و گسترده در اختیار او قرار گیرد تا بتواند یک زندگی کاملاً معمولی داشته باشد.»
انجمن کسبوکارهای اینترنتی استدلال کرده حکومت اینترنت را در ردیف برق و آب قرار میدهد؛ زیرساختی که نه میتوان آن را قطع کرد و نه میتوان توزیع آن را بر اساس موقعیت شغلی یا پرداخت مبالغ کلان تنظیم کرد.
انجمن کسبوکارهای اینترنتی افزوده «کسبوکار اینترنتی فقط در شرایطی معنادار است که کاربر اینترنتی وجود داشته باشد. کاربری که حق انتخاب دارد تا در فضای بیکران و آزاد اینترنت، انتخاب کند از چه کسبوکارهایی سرویس دریافت کند، نه اینکه مجبور به انتخاب از گزینههای محدودی باشد که با رانت و تبعیض به اینترنت دسترسی پیدا کردهاند.»
این انجمن پیشتر، کمی پس از انتخاب مسعود پزشکیان به ریاستجمهوری، نامه سرگشادهای با عنوان «اکوسیستم استارتاپی کشور مُرد از بس که جان نداشت!» منتشر کرده بود. حالا، با گذشت بیش از دو ماه از قطعی کامل اینترنت، لحن این هشدار تغییر کرده است. در بیانیه جدید نوشته شده: «امروز وقت آن رسیده است که بگوییم: خدایش بیامرزد.»
پشوتن پورپزشک، عضو هیئت مدیره اتحادیه کسبوکارهای مجازی و مدیرعامل استارتاپ «پادرو» که با صدها هزار کسبوکار اینستاگرامی همکاری داشته از ریزش گسترده این اکوسیستم خبر داد.
مدیرعامل «پادرو» با اشاره به تبعات قطعی اینترنت بر کسبوکارهای اینستاگرامی گفت: «نزدیک به ۴۰ درصد از کسبوکارهای اینستاگرامی طرف همکاری با «پادرو» از بین رفتهاند.»
به گفته او، از میان یک میلیون شغل مستقیم ایجادشده در این بخش، حدود ۴۰۰ هزار شغل عملاً نابود شده است.
اگر چه در روزهای گذشته با فروش فیلترشکنهایی هر چند گرانقیمت برخی شهروندان معمولی بهصورت محدود و کوتاهمدت به اینترنت دسترسی داشتهاند اما آمارها نشان میدهد این عدد هنوز به سطح یک درصدِ قبل از قطعی اینترنت نرسیده است.
روابط عمومی استارتاپ «نوینهاب» که به انتشار و زمانبندی محتوا، مدیریت و دانلود کامنت، دایرکت هوشمند اینستاگرام و تلگرام فعالیت دارد هشدار داده که «تداوم این شرایط، فشار جدی بر کسبوکارها وارد کرده و منجر به تعطیلی بخش قابلتوجهی از فروشگاههای اینستاگرامی شده است.»
دامنه خسارتهای ناشی از قطع اینترنت آنقدر گسترده شده، و همزمان فساد و رانتخواری در توزیع «اینترنت پرو» یا همان اینترنت طبقاتی افزایش یافته که حتی مقامات وزارت ارتباطات نیز در اینباره هشدار میدهند!
محمد رهبری، مشاور وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در یادداشتی درباره بحران امنیتی ناشی از تداوم محدودیتهای اینترنتی اعلام کرده که تداوم محدودیتها همزمان با ارائه «اینترنت پرو» به برخی مشاغل و گروههای خاص، عملاً نیاز گروههای متنوعی را که درآمدشان به اینترنت وابسته است نادیده میگیرد؛ امری که میتواند زمینهساز یک بحران امنیتی شود.
او همچنین تأکید کرده «فردی که شغلش را به دلیل محدودیتهای اینترنتی از دست داده، همزمان دو نوع خشم را تجربه میکند، او تصور میکند که عامدانه و بر اساس یک تصمیم تبعیضآمیز، خودش یا کسبوکاری که در آن کار میکرده از اینترنت محروم شده و همین امر منجر به بیکاریاش شده است.»
همچنین یاشار سلطانی روزنامهنگار ساکن ایران که گزارشهایی درباره فساد در ساختار جمهوری اسلامی ارائه کرده به تازگی گزارشی درباره فساد در بخش توزیع اینترنت و فیلترشکن ارائه و تأکید کرده که «بنیاد تعاون سپاه» و «ستاد اجرایی فرمان امام» سکاندار رانت اینترنت در ایران هستند.
یاشار سلطانی تأکید کرده در کنار کسانی که استارلینک و «سیم کارت سفید» دارند، یک بخش دیگر از شهروندان در شرایط قطع سراسری اینترنت جهانی به اینترنت دسترسی دارند: «افرادی که به سرورهای رانتی در ایران دسترسی دارند. سرورهایی که در اختیار افراد معمولی قرار نمیگیرد و دسترسی جهانی آن باز است.»
