دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا پنجشنبه شب ۲۱ خرداد، تنها ساعاتی پس از آنکه جمهوری اسلامی را تهدید به «حمله سنگین» کرده بود، اعلام کرد در بالاترین سطح رهبران جمهوری اسلامی آماده توافق شدند. او حمله را لغو کرد و مدعی شد: «جنگ با ایران به پایان رسیده است.»
ترامپ در جمع خبرنگاران گفت، معاون او، جی دی ونس احتمالاً آخر هفته در یک شهر اروپایی برای مراسم امضاء این توافق حاضر خواهد شد در مقابل اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی گفت مفاد و جزییات این تفاهمنامه همچنان در حال بررسی در «ارکان نظام» است و هرگونه خبری درباره زمان و مکان امضای آن گمانهزنی است.
منابع اسرائیلی از جمله «واینت» گزارش دادند که اعلام پیشرفت در مذاکرات میان ایالات متحده و حکومت ایران با میانجیگری قطر، مقامهای اسرائیلی را غافلگیر کرده و نگرانیهایی را درباره مسیر آینده این گفتگوها در تلآویو برانگیخته است.
اگرچه اسرائیل از پیشرفت مذاکرات آگاه بود، اما اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر اینکه «همه طرفهای دخیل توافق را تایید کردهاند» و همچنین نشانههای مثبت از سوی جمهوری اسلامی درباره احتمال پذیرش توافق، فراتر از انتظارات مقامهای اسرائیلی بود.
یک مقام اسرائیلی در واکنش به این تحولات اظهار داشت که دستکم تا آن زمان هیچ نشانهای از تایید رسمی توافق از سوی مجتبی خامنهای وجود نداشت. با این حال، ترامپ بعداً اعلام کرد که بر اساس اطلاعات او، رهبر جمهوری اسلامی با چارچوب توافق موافقت کرده است.
هنوز متن توافق مشخص نیست اما گفته شده «نهایی» است. برخی منابع نزدیک به ترامپ مدعیاند جمهوری اسلامی تمام شروط آمریکا را پذیرفته اما در مقابل برخی منابع حکومتی در ایران میگویند ترامپ عقبنشینی کرده است. خبرگزاری فارس وابسته به سپاه پاسداران نیز تأیید کرده که پیشرفت مذاکرات پس از ورود قطر به روند میانجیگری حاصل شده است.
چند منبع داخلی به نقل از یکی از اعضای مذاکره کننده [که اسمش فاش نشده] جزییات ۱۴ مادهای منتشر کردهاند. برخی بندهای توافق پیشرو ایران و آمریکا به نقل از یک عضو کمیته رسانه هیئت مذاکراتی ایران منتشر شد.
۱-توقف دائمی و فوری جنگ در همه جبهه ها از جمله لبنان
۲-تعهد آمریکا به عدم مداخله در امور داخلی ایران و احترام به حاکمیت جمهوری اسلامی ایران.
۳-رفع کامل محاصره دریایی ظرف ۳۰ روز
۴- تعهد آمریکا به خروج نیروهایش از پیرامون ایران
۵- بازگشایی تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز با ترتیبات ایرانی
۶- تعلیق تحریم های فروش نفت، محصولات پتروشیمی و مشتقات و دسترسی کامل ایران به منابع مالی آن.
۷- لزوم ارائه طرح های بازسازی ایران حداقل به مبلغ ۳۰۰ میلیارد دلار توسط آمریکا و متحدانش
۸- ۶۰ روز مذاکره برای رسیدن به توافق نهایی مبتنی بر موضوعات هسته ای و لغو کامل تحریم های اولیه، ثانویه، آمریکا و قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل و شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی
۹-تکرار تعهد ایران در پیمان ان پی تی مبنی بر عدم تولید سلاح هسته ای
۱۰-در دوره مذاکرات آمریکا متعهد شده به نیروهای خود در منطقه اضافه نمی کند و تحریم جدیدی هم وضع نخواهد کرد.
۱۱- آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار پول های بلوکه شده ایران در دوره ۶۰ روزه مذاکرات نهایی. نیمی از این مبلغ قبل از شروع مذاکرات باید در دسترس ایران قرار گیرد.
۱۲-تشکیل سازوکار نظارتی برای اجرایی کردن توافق.
۱۳-توافق نامه نهایی توسط قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل به تایید می رسد.
۱۴-مذاکره نهایی قبل از آزادسازی نیمی از پولهای بلوکه شده ایران، تعلیق تحریمهای نفتی ایران و رفع محاصره دریایی آغاز نمیشود و توافق نهایی صرفا در موضوع سرنوشت موادغنی شده و غنیسازی، رفع تحریمها، برنامه بازسازی اقتصاد ایران انجام میشود و بحث درباره برنامه موشکی ایران و حمایت از گروههای مقاومت به صورت قطعی از دستور کار خارج شده است.
دستور فرمانده
ناظران میگویند این وضعیت نمایی کلی از شکاف درون نظام است اما منصور حقیقتپور، عضو هیاترییسه کمیسیون امنیت ملی مجلس جمهوری اسلامی، با رد وجود اختلاف میان نهادهای تصمیمگیر در جمهوری اسلامی، گفت مقامهای نظامی و دیپلماتیک از یک فرمانده دستور میگیرند.
او در اشاره به آنچه «آرزوی غرب برای شنیدن صدای تشتت و اختلاف» خواند، گفت: «هم مجیدِ نقطهزن و هم محمدباقرِ مذاکرهکننده از یک فرمانده به نام مجتبی خامنهای دستور میگیرند؛ بنابراین در پاسخ به آرزوی غرب برای شنیدن صدای تشتت و اختلاف میان مسئولان و کارگزاران نظام باید گفت: شتر در خواب بیند پنبهدانه.»
حقیقتپور همچنین حمایت دستگاه دیپلماسی از عملیات نظامی سپاه پاسداران در یکشنبهشب را نشانه هماهنگی میان نهادهای نظامی و دیپلماتیک دانست و گفت میدان و دیپلماسی دو بال نظام هستند که تحت امر «فرمانده کل قوا» عمل میکنند.
ترامپ هفتههاست ادعا میکند به توافق نزدیک شده است اما اصلاً مشخص نیست آیا حکومت تن به تسلیم داده است یا جنگ ادامه پیدا میکند.
