دو منبع آگاه جمعه ۱۲ ژوئن (۲۲ خرداد) به سیانان گفتند، عالیترین مقام نظامی آمریکا اواخر ماه گذشته در سفری محرمانه و فوری به مقر فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) در فلوریدا رفت تا حضوری در جریان طرحهای ارتش آمریکا برای اعزام نیروهای زمینی به ایران و تصاحب ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی قرار گیرد؛ موادی که برای تولید سلاح هستهای کلیدی است.
به گفته این منابع، جلسات توجیهی آنقدر فوری و حساس بودند که ژنرال دن کین رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا مجبور شد ۱۹ مه نشست مقامات ارشد ناتو در بروکسل را ترک کند و فوراً به تامپا در ایالت فلوریدا بازگردد. منابع میگویند سطح بالا و فوریت این جلسات نشان میدهد که دولت آمریکا تا چه اندازه به صدور مجوز برای این عملیات زمینی پرخطر نزدیک شده بود.
سخنگوی ستاد مشترک ارتش آمریکا از اظهار نظر درباره آمادگی و تدارکات برای چنین عملیاتی خودداری کرد.
به گفته یکی از منابع، ژنرال کین سپس گزینههای این عملیات را به دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا ارائه داد.
اما منابع میگویند ترامپ پس از دریافت هشدارهایی مبنی بر اینکه چنین اقدامی احتمالاً واکنش شدید رژیم ایران را در پی خواهد داشت، و جنگ را طولانیتر خواهد کرد و اقتصاد جهانی را بیش از پیش دچار آشفتگی میکند، اجرای طرح را متوقف کرد. همچنین به گفته منابع آگاه، ترامپ درباره احتمال تلفات سنگین نیروهای آمریکایی نیز ابراز نگرانی کرده است.
برنامهریزی پیشرفته برای این عملیات در حالی انجام میشد که ترامپ بارها اعلام کرده بود آمریکا و حکومت ایران به توافقی نزدیک شدهاند که شامل بازگشایی تنگه هرمز و پایان مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران میشود. او روز پنجشنبه ۱۱ ژوئن نیز گفت که آمریکا و ایران به زودی، احتمالاً طی آخر هفته، توافقی را امضا خواهند کرد.
با این حال، بحث درباره اعزام نیروهای زمینی به ایران در همین ماه گذشته نشان میدهد که آمریکا تا چه اندازه به تشدید گسترده درگیری نزدیک شده بود.
یکی از منابع آگاه به طرحهای این عملیات نظامی احتمالی گفت: «ریسکهای زیادی وجود داشت» و افزود تعجبآور نیست که ترامپ ماه گذشته به ارتش چراغ سبز نداد.
تهران نیز در صورت شکست مذاکرات با آمریکا و از سر گرفته شدن جنگ، در حال بررسی یک «گزینه هستهای اقتصادی» بوده است. سه منبع آگاه به سیانان گفتهاند که این گزینه شامل ترغیب حوثیها، مهمترین نیروی نیابتی جمهوری اسلامی در یمن، برای بستن تنگه بابالمندب است؛ آبراهی استراتژیک و یکی از گلوگاههای اصلی تجارت جهانی که در دوره بسته بودن تنگه هرمز توسط رژیم ایران، نقش مسیر حیاتی حمل و نقل دریایی به دریای سرخ را ایفا کرده است.
یک مقام ارشد دولت آمریکا در پاسخ به درخواست سیانان برای اظهار نظر، فهرستی از مواردی را ارائه کرد که ادعا میشود جمهوری اسلامی در مذاکرات با آنها موافقت کرده است؛ از جمله نابودی و خروج مواد هستهای، برچیدن برنامه هستهای، بازگشایی تنگه هرمز و توقف حمایت مالی از گروههای نیابتی که آمریکا آنها را تروریستی میداند. تنها پس از انجام این اقدامات، تحریمها برداشته خواهند شد.
اما روایت جمهوری اسلامی از آنچه با آن موافقت کرده، کاملاً متفاوت است. رسانههای حکومتی ایران گزارش دادهاند که تهران مدیریت تنگه هرمز را واگذار نخواهد کرد و هر توافقی مستلزم آزادسازی فوری ۲۴ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران است.
ذخایر اورانیوم جمهوری اسلامی
دست یافتن به اورانیوم ۶۰ درصدی جمهوری اسلامی همچنان یکی از اهداف اصلی ترامپ است که تا کنون نه از طریق مذاکره و نه با استفاده از نیروی نظامی تحقق نیافته است.
ترامپ بارها احتمال ورود نیروهای آمریکایی را برای تصرف اجباری این ذخایر اورانیوم مطرح کرده، اما از اجرای عملیاتی که ممکن است به تلفات گسترده نیروهای آمریکایی منجر شود، خودداری کرده است؛ موضوعی که به باور او احتمالاً با حمایت افکار عمومی آمریکا روبرو نخواهد شد.
ترامپ در مورد سایر گزینهها که میتواند تلفات بالایی داشته باشد- یعنی کنترل جزیره خارک به عنوان مرکز اصلی صادرات نفت ایران- گفت: «نمیدانم آمریکا تحمل چنین چیزی را داشته باشد.»
با وجود این خطرات، مأموریت تصرف اورانیوم غنیشده ایران، به ویژه حدود ۴۵۰ کیلوگرم اورانیومی که تا سطح نزدیک به درجه تسلیحاتی غنی شده، کاملاً از دستور کار خارج نشده است.
ناامیدی ترامپ با ادامه تعلل حکومت ایران در پذیرش توافقی که مستلزم امتیازات قابل توجه در برنامه هستهای، از جمله واگذاری داوطلبانه ذخایر اورانیوم با غلظت بالا باشد، افزایش یافته است. به گفته منابع، این ذخایر در چندین تأسیسات هستهای ایران، عمدتاً در مجتمعهای اصفهان، نطنز و فردو، پراکنده شده و در اعماق تونلهای زیرزمینی نگهداری میشوند.
کارشناسان هستهای اما نسبت به این موضوع تردید دارند که عملیات نظامی آمریکا بتواند تمام این اورانیوم را پیدا و تأیید کند، چه رسد به اینکه در شرایط خصمانه آن را بطور کامل و ایمن خارج سازد. گزارشهای سیانان نشان میدهد که این مواد در آخرین بازرسی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ژوئن ۲۰۲۵ همچنان به شکل گاز بودهاند.
ایران ماه بعد و در پی حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای خود، بازرسان بینالمللی را از دسترسی به این مراکز محروم کرد. آن حملات اگرچه به تأسیسات آسیب رساندند، اما تمام مواد هستهای را نابود نکردند و بخشی از آنها در تونلهای زیرزمینی باقی ماند.
رافائل گروسی مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در مصاحبهای اخیرا هشدار داد که ذخایر موجود میتواند در صورت تصمیم ایران برای نظامیکردن برنامه هستهای خود، امکان ساخت تا ۱۰ بمب هستهای را فراهم کند.
به گفته دو منبع، جامعه اطلاعاتی آمریکا نیز اطمینان دارد که به دلیل نظارت مداوم هوایی، محل نگهداری تمام این مواد را میداند. افزون بر اورانیوم با غلظت بالا، ایران ذخایر قابل توجهی از اورانیوم با غلظت پایینتر نیز در اختیار دارد که میتوانند برای ساخت «بمبهای کثیف» مورد استفاده قرار گیرند؛ سلاحی که قادر است خسارات گستردهای ایجاد کند. با این حال، مذاکرات تا کنون عمدتاً بر اورانیوم با غلظت بالا متمرکز بوده است.
گزارشهای سیانان نشان میدهد که تأمین امنیت فیزیکی این اورانیوم نیازمند حضور گسترده نیروهای زمینی آمریکا، از جمله صدها نیروی عملیات ویژه، خواهد بود.
یکی از منابع گفت: «جستجو در آن تونلها و میان تمام آن بشکهها فوقالعاده دشوار خواهد بود. برای این کار ما باید حضور عظیمی در آنجا داشته باشیم. درواقع، باید به ایران حمله و آن را اشغال کنیم.»
به گفته یک منبع آگاه، فرماندهان نظامی آمریکا ارزیابی کردهاند که چنین عملیاتی از نظر سطح ریسک برای نیروهای ویژه در محدوده «زیاد تا بسیار زیاد» قرار میگیرد؛ به این معنا که حتی در صورت موفقیت مأموریت، احتمال تلفات قابل توجه نیروهای آمریکایی وجود دارد.
یک مقام ارشد دولت آمریکا نیز اذعان کرد که خارج کردن اورانیوم با غلظت بالا، حتی اگر ایران با آن موافقت کند، بسیار دشوار خواهد بود و جزئیات فنی آن هنوز مشخص نشده است.
او گفت: «ایرانیها متعهد میشوند مواد غنیشده را نابود و خارج کنند، اما چگونه باید این کار را انجام داد؟ برای روشن شدن این موضوع به زمان نیاز است. این مواد بسیار حساس و ناپایدار هستند. قرار نیست فقط با یک بیل مکانیکی و یک نفر با کولهپشتی برویم و آنها را خارج کنیم!»
خطرات واکنش رژیم ایران
در ادامه گزارش سیانان آمده، اگر عملیات زمینی برای تصرف اورانیوم آغاز شود، خطر خسارات اقتصادی ناشی از بسته شدن تنگه بابالمندب- یکی از سناریوهایی که در ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا مطرح شده- میتواند برای اقتصاد جهانی فاجعهبار باشد.
یکی از منابع آگاه به ارزیابیهای اطلاعاتی اخیر آمریکا به سیانان گفت، قابل توجه است که حوثیها هنوز حملات گسترده علیه کشتیهای آمریکایی یا اروپایی را از سر نگرفتهاند، اما اعلام کردهاند که کشتیهای متعلق به اسرائیل یا دارای پرچم اسرائیل همچنان اهداف مشروع محسوب میشوند. به گفته این منبع، گسترش دامنه اهداف عملیات حوثیها فراتر از کشتیهای اسرائیلی، تنشها را بسیار تشدید خواهد کرد.
منابع میگویند رژیم ایران تا کنون فقط به این دلیل از درخواست برای چنین اقدامی توسط حوثیها خودداری کرده که میداند ممکن است مذاکرات صلح جاری را به شکست بکشاند.
اما اگر روند دستیابی به توافق فرو بپاشد و آمریکا عملیات نظامی گسترده را از سر بگیرد، این همچنان یکی از گزینههای جمهوری اسلامی خواهد بود؛ اقدامی که ترامپ نسبت به آن محتاط بوده است.
به گفته منابع، ارتش متعارف حکومت ایران به میزان قابل توجهی تضعیف شده است؛ بنابراین بزرگترین خطر برای نیروهای آمریکایی در صورت صدور دستور عملیات، احتمالاً تونلهای مینگذاریشده محل نگهداری اورانیوم، سامانههای موشکی زمین به هوا و موشکهای دوشپرتاب خواهند بود. همچنین جمهوری اسلامی هنوز بخش قابل توجهی از ذخایر پهپادها و موشکهای بالستیک خود را حفظ کرده است.
ژنرال کین و دیگر فرماندهان نظامی پیشتر نیز درباره ابعاد، پیچیدگی و احتمال تلفات انسانی ناشی از یک عملیات بلندمدت علیه رژیم ایران هشدار داده بودند. آنها همچنین قبل از آغاز جنگ آمریکا علیه جمهوری اسلامی هشدار داده بودند که یک کارزار نظامی طولانی میتواند ذخایر تسلیحاتی و آمادگی رزمی آمریکا را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
با وجود اظهارات قبلی ترامپ درباره احتمال تصرف اورانیوم ایران، او روز پنجشنبه در دفتر کاخ سفید این گزینه را کماهمیت جلوه داد و گفت: «هیچکس نمیتواند به آن نزدیک شود، چون زیر یک کوه دفن شده است.»
