به گزارش آکسیوس، جان رتکلیف رئیس سازمان اطلاعات آمریکا (CIA)، به ترامپ و مقامات ارشد تیم امنیت ملی دولت اعلام کرد، بر اساس اطلاعات جمعآوریشده، نسبت به نیت جمهوری اسلامی برای پایبندی به تفاهمنامه هستهای تردید جدی وجود دارد.
در این گزارش که ۱۵ ژوئن (۲۵ خرداد) منتشر شد آمده، اطلاعات نشان میدهد که شکافی بزرگ بین نحوه صحبت مقامات ارشد ایرانی در میان خود درباره توافق و پیامهایی که به میانجیها و آمریکا منتقل میکنند وجود دارد.
رتکلیف تنها فرد بدبین در تیم ترامپ نیست. به گفته دو منبع، در بحثهای داخلی، مارکو روبیو وزیر خارجه و پیت هگست وزیر دفاع نیز نگرانیهایی را مطرح کرده و درباره یادداشت تفاهم با جمهوری اسلامی پرسشهایی مطرح کردهاند. در مقابل، جیدی ونس معاون رئیسجمهور و نمایندگان آمریکا در مذاکرات اتمی، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، از این تفاهمنامه حمایت کردهاند.
در روزهای منتهی به اعلام یادداشت تفاهم، مجموعهای از نشستهای سطح بالا میان ترامپ و مشاورانش برگزار شد.
به گفته دو منبع، در این نشستها ترامپ و تیم وی اطلاعاتی را بررسی کردند که چندین نهاد اطلاعاتی آمریکا جمعآوری کرده بودند. این اطلاعات نشان میداد نحوه صحبت مقامات جمهوری اسلامی درباره توافق در جلسات داخلی با آنچه به میانجیها و آمریکا میگفتند، همخوانی نداشت.
رتکلیف و روبیو اعلام کردند که با توجه به این اطلاعات، نسبت به پذیرش گامهای هستهای مورد نظر آمریکا از سوی رژیم ایران تردید دارند.
یکی از منابع گفت: «اطلاعات موجود نشان میدهد که نیتهای ایران با تعهداتی که در یادداشت تفاهم پذیرفته، همخوانی ندارد.»
واکنش کاخ سفید
یکی از مقامهای کاخ سفید در پاسخ به پرسشهای آکسیوس گفت: «ترامپ درباره هر موضوعی به همه دیدگاهها گوش میدهد، اما همه میدانند که تصمیمگیرنده نهایی اوست.»
وی افزود: «این تفاهمنامه تمام خطوط قرمزی را که دولت مدتها بر آنها تأکید کرده رعایت میکند؛ از جمله اینکه [حکومت] ایران هرگز نتواند به سلاح هستهای دست یابد، نتواند اورانیوم با غلظت بالا را حفظ کند و نتواند عرضه انرژی جهان را گروگان بگیرد.»
او همچنین تأکید کرد ترامپ تنها با یک توافق نهایی «خوب» موافقت خواهد کرد.
سیآیای و وزارت خارجه آمریکا از اظهارنظر خودداری کردند و پنتاگون نیز پاسخی به پرسش آکسیوس نداد.
بخشهای هستهای این تفاهمنامه، به دستیابی طرفین به یک توافق اتمی مفصلتر طی ۶۰ روز آینده وابسته است.
انتظار میرود ونس، ویتکاف و کوشنر روز جمعه با محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی و عباس عراقچی وزیر خارجه رژیم، به همراه میانجیهای پاکستانی و قطری، دیدار کنند تا درباره مرحله بعدی گفتگوها تبادل نظر کنند.
در ادامه گزارش آکسیوس آمده متن کامل تفاهم اولیه ۱۴ بندی هنوز منتشر نشده است. اما یک منبع آگاه از این متن معتقد است که ایران در چارچوب این تفاهمنامه بیش از آنچه میدهد، امتیاز میگیرد؛ مگر اینکه در نهایت توافق هستهای مطابق اهداف آمریکا را امضا کند.
جزئیات یادداشت تفاهم
هدف این تفاهمنامه، تمدید آتشبس و آغاز ۶۰ روز مذاکره است که در صورت توافق دو طرف قابل تمدید خواهد بود.
در چارچوب این مذاکرات، رژیم ایران تعهد پیشین خود مبنی بر عدم دستیابی یا تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای را تکرار میکند.
به گفته منبع مذکور، در تفاهمنامه آمده است که آمریکا و جمهوری اسلامی ایران متعهد میشوند درباره سرنوشت ذخایر مواد غنیشده تصمیم بگیرند و موضوع غنیسازی در آینده و سایر مسائل مرتبط با نیازهای هستهای ایران را در چارچوبی مورد تفاهم در توافق نهایی بررسی کنند.
بر اساس این یادداشت تفاهم، حکومت ایران تا زمانی که مذاکرات ادامه دارد، وضعیت فعلی برنامه هستهای خود را حفظ خواهد کرد و آمریکا نیز تحریم جدیدی اعمال نخواهد کرد و نیروهای اضافی به منطقه اعزام نخواهد نمود.
اگر توافق نهایی حاصل شود، آمریکا ظرف ۳۰ روز نیروهایی را که برای جنگ بسیج کرده بود خارج خواهد کرد و طبق یک جدول زمانی مورد توافق، تمامی تحریمها علیه رژیم ایران را لغو خواهد نمود.
استدلال مخالفان توافق
منتقدان داخلی توافق معتقدند ایران بعید است توافق هستهای موردنظر آمریکا را بپذیرد و در این فاصله، ایران بیش از آمریکا از مزایای تفاهمنامه بهرهمند خواهد شد.
اما دو مقام ارشد آمریکایی روز دوشنبه به خبرنگاران گفتند که همه مزایای ایران منوط به انجام اقدامات معنادار از سوی تهران است.
یکی از این مقامها گفت آمریکا ظرف دو تا سه هفته متوجه خواهد شد که آیا ایران درباره امتیازات هستهای جدی است یا نه. اگر پاسخ منفی باشد، روند مذاکرات ممکن است متوقف شود، بدون آنکه ایران منفعت زیادی کسب کرده باشد.
سناتور لیندسی گراهام نیز به آکسیوس گفت: «تا حدی نگرانم که برداشت ایران از این تفاهم با آنچه تیم مذاکرهکننده آمریکایی ادعا میکند متفاوت باشد.» او همچنین خواستار انتشار فوری متن تفاهمنامه شد.
اگرچه بخشهای هستهای تفاهمنامه مشروط هستند، اما این یادداشت تفاهم خواستار بازگشایی تنگه هرمز در کوتاهمدت است.
طبق این سند، ایران با «حداکثر تلاش خود» عبور ایمن کشتیهای تجاری را به مدت ۶۰ روز و بدون دریافت عوارض تضمین میکند. آمریکا نیز به تدریج محاصره خود را کاهش داده و ظرف ۳۰ روز آن را بطور کامل برمیچیند.
همچنین حکومت ایران قرار است با عمان درباره مدیریت آینده و خدمات دریایی در تنگه گفتگو کند و سایر کشورهای حوزه خلیج فارس نیز در این گفتگوها مشارکت خواهند داشت تا راهکاری مطابق حقوق بینالملل و حق حاکمیت کشورهای منطقه پیدا کنند.
در این میان، رسانههای حکومتی ایران احتمال دریافت عوارض عبور پس از پایان دوره ۶۰ روزه را مطرح کردهاند.
یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات مذاکرات، آزاد ساختن داراییها و منابع مالی مسدودشده ایران است که جمهوری اسلامی روی آن بسیار مانور میدهد و تبلیغ میکند.
تفاهمنامه در این زمینه ابهام زیادی دارد و میگوید: «آمریکا متعهد میشود این منابع را پس از اجرای تفاهمنامه بطور کامل برای استفاده در دسترس قرار دهد.»
مقامهای آمریکایی میگویند مدل اجرای آن اما «پرداخت در ازای عملکرد» خواهد بود؛ یعنی اگر آمریکا نشانههای مثبتی از سوی رژیم ایران ببیند، ممکن است بخشی از منابع مالی را آزاد کند.
صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری
طبق این تفاهمنامه، هر توافق نهایی شامل یک «طرح قطعی و مورد توافق طرفین» برای ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری جهت «بازسازی و توسعه اقتصادی» ایران و همچنین سازوکار اجرای آن خواهد بود.
حامیان توافق میگویند این طرح یک پروژه بلندمدت است که تنها در صورتی تحقق خواهد یافت که ایران برنامه هستهای خود را برچیند و اصلاحات داخلی قابلتوجهی انجام دهد.
