آمارهای سازمان پزشکی قانونی نشان میدهد طی سالهای گذشته، هر ساله حدود ۲۰ هزار نفر در تصادفات رانندگی در ایران جان خود را از دست میدهند. اتومبیلهای ناایمن، فرهنگ رانندگی پرخطر و جادههای غیراستاندارد سه علت اصلی آمار بالای مرگ ناشی از تصادفات جادهای در ایران است.
آمارها نشان میدهد طی دو دهه گذشته ۳۹۶ هزار نفر در ایران بر اثر تصادف رانندگی جان خود را از دست دادهاند. بر اساس اعلام سازمان پزشکی قانونی سال گذشته ۱۹ هزار و ۵۴۰ نفر در حوادث رانندگی جان خود را از دست دادند. این رقم در مقایسه با سال ۱۴۰۳ که تلفات ۱۹ هزار و ۴۳۵ نفر بود، تغییر چندانی نکرده است.
این رقم تنها شامل مرگ ناشی از تصادفات جادهای است در حالیکه سالانه دهها هزار نفر بر اثر تصادف رانندگی مجروح، مصدوم و حتی نقص عضو میشوند.
کارشناسان ترافیک و پلیس بارها هشدار دادهاند که کیفیت پایین و ناایمن بودن اتومبیلهای داخلی، نقش بسیار پررنگی در مرگومیر جادهای دارد.
پلیس راهور فراجا پیشتر گزارش داده که بیش از نیمی از تلفات تصادفات مربوط به خودروهای پرتیراژ و قدیمی مانند خانواده پراید و پژو است.
بخش قابل توجهی از اتومبیلهای مورد استفاده در ایران فاقد تجهیزات مهمی مانند سیستم ترمز ضد قفل پیشرفته، کنترل پایداری الکترونیکی و تعداد کافی کیسه هوا هستند.
از سوی دیگر بدنه ضعیف و شاسی غیراستاندارد این خودروها در تصادفات جادهای مقاومت کمی دارد. این ضعف باعث مچاله شدن کابین خودرو و آسیب مستقیم به راننده و سرنشینان میشود.
سردار کمال هادیانفر، رئیس پیشین پلیس راهور، در یکی از اظهارنظرهای رسمی خود اعلام کرده بود که کیفیت پایین خودروها عامل ۳۴ درصد از کشتههای تصادفات است.
احمدرضا رادان، فرمانده کل انتظامی جمهوری اسلامی نیز در یک گفتوگوی تلویزیونی اعلام کرده بود «۵۰ تا ۶۰ درصد جانباختگان تصادفات به دلیل ایمنی پایین خودروهاست. برخی خودروها بهدلیل ضعف ایمنی، عملا همانند ارابههای مرگ در جادهها تردد میکنند.»
قابل توجه اینکه اتومبیلهای با کیفیت پایین مانند پراید و پژو به علت قیمت پایینتر نسبت به دیگر اتومبیلهای موجود در بازار و با توجه به سقوط قدرت خرید خانوارها در سالهای گذشته بیشترین تقاضا را هم در بازار اتومبیل دارند.
آمارها نشان میدهد که بخش بزرگی از کشتههای تصادفات مربوط به سرنشینان خودروهای پرفروش داخلی مثل پراید و پژو است. این در حالی است که جوانان و کسانی که برای اولین بار ماشین میخرند، معمولاً همین خودروها را انتخاب میکنند.
بازار اتومبیل ایران سالهاست در انحصار چند اتومبیلسازی داخلی است که البته در عمل تولیدکننده هم نیستند بلکه مونتاژکار هستند. مافیای سایه انداخته بر صنعت و بازار اتومبیل ایران از واردات اتومبیل به کشور جلوگیری کرده تا با رقابتی نشدن بازار ناچار به بهبود کیفیت اتومبیلها نشود. کارشناسان تأکید دارند تا زمانیکه ساختار قیمتگذاری، نظارت بر قطعات یدکی، خدمات پس از فروش و خروج خودروهای فرسوده اصلاح نشود همچنان اتومبیلهای بیکیفیت داخلی در حکم «ارابه مرگ» جان و سلامت سرنشینان را تهدید میکند.
از سوی دیگر جادههای بین شهری در ایران نیاز به بازسازی و بهبود کیفیت و ایمنی دارند اما جمهوری اسلامی در این بخش زیرساختی سرمایهگذاری کافی انجام نداده است. گزارشهای تخصصی نشان میدهند که پیچهای تند، عرض کم جاده، نداشتن شانه خاکی مطمئن، خطکشیهای ناقص، تاریکی مسیر و نقاط حادثهخیز تکراری، از بزرگترین مشکلات جادههای ایران هستند.
در همین رابطه وبسایت «فرارو» گزارش داده جادههایی که روزگاری برای ترافیک سبک ساخته شده بودند، حالا زیر بار ترافیک سنگین و کامیونها در حال نابودیاند. همچنین نبود دیوارههای جداکننده کافی در وسط جادهها، باعث تصادفات شاخبهشاخ مرگباری میشود.
در درون کلانشهرها نیز اصول ایمنی به درستی اجرا نمیشود. بر اساس گزارشها به عنوان مثال، استان تهران یکی از پیچیدهترین نقشههای شهری را دارد.هر روز پلها، زیرگذرها و اتوبانهای جدیدی ساخته میشوند، اما انگار هنوز یک مسئله مهم یعنی ایمنی فراموش شده است.
در گزارش وبسایت «فرارو» آمده در بسیاری از کشورهای جهان، کاهش آمار مرگومیر جادهای به یکی از نشانههای توسعهیافتگی تبدیل شده است. اما در ایران، مرگ سالانه نزدیک به ۲۰ هزار نفر در جادهها آنقدر تکرار شده که گاهی به یک خبر عادی تبدیل میشود.
کارشناسان معتقدند هیچ راهحل معجزهآسایی برای این بحران وجود ندارد.این مشکل نه فقط با اصلاح ماشینها حل میشود، نه صرفاً با افزایش جریمهها و نه فقط با ساخت جادههای جدید. کاهش آمار کشتهها تنها زمانی ممکن میشود که هر سه ضلع این مثلث؛ یعنی «خودرو، راننده و جاده» به طور همزمان اصلاح شوند.
