با گذشت یک ماه از اتصال دوباره اینترنت در ایران همچنان اختلال اینترنت ادامه دارد و کارشناسان معتقدند آنچه رخ داده «بازگشایی ناقص» است. شهروندان زیادی از دسترسی به اینترنت جهانی و شبکههای اجتماعی محروم هستند و گزارشها نشان میدهد ۶۸ درصد از کاربران اینستاگرام که در ایران بودهاند پس از بازگشایی دوباره اینترنت به این شبکه اجتماعی بازنگشتهاند.
روزنامه «شرق» در گزارشی با اشاره به تداوم اختلال اینترنت نوشته بررسیهای تخصصی، دادههای ترافیکی و مشاهدات میدانی «شرق» نشان میدهد که با وجود اعلام رسمی مبنی بر رفع محدودیتها و بازگشت اینترنت به شرایط پیش از بحران به دستور مسعود پزشکیان، ساختار شبکه همچنان درگیر اختلالات سیستماتیک و رفتارهای متناقض نظارتی است.
این گزارش افزوده اختلال گسترده اینترنت در ایران مفهوم اینترنت را از یک شبکه یکپارچه جهانی به مجمعالجزایری از ارتباطات ناپایدار، مبهم و فیلترشده تقلیل داده است.
روزنامه «شرق» تأکید کرده در حالی که مراجع رسمی داخلی ممکن است وضعیت شبکه را عادی جلوه دهند و قطعیها را به مشکلات موضعی یا فرسودگی تجهیزات ربط دهند، مانیتورهای جهانی رصد اینترنت روایت کاملا متفاوتی از کالبدشکافی اینترنت ایران ارائه میدهند. بررسی دادههای دو مرجع معتبر یعنی رادار کلادفلر (Cloudflare Radar) و پروژه IODA نشان میدهد که ما با یک قطعی ساده روبهرو نیستیم، بلکه با یک «اختلال مهندسیشده» مواجه هستیم.
این گزارش همچنین نوشته اقتصاد دیجیتال ایران قربانی قطعشدن کابلها نشده، بلکه قربانی فیلترینگ چندلایه، پردازش و دخالت در بستههای ترافیکی شده است که رمق شبکه را گرفته و کیفیت را فدای کنترل کرده است.
از سوی دیگر گزارش دادهمحور آکادمی لایفوب، نشان میدهد اتصال نسبی اینترنت پس از ۸۸ روز قطعی، به بازگشت عادی کاربران ایرانی به اینستاگرام منجر نشده است.
بر اساس این گزارش، شمار کاربران فعال اینستاگرام که از ایران متصل میشدند از حدود ۱/۳ میلیون نفر در هفته اول دی ۱۴۰۴ به ۴۲۷ هزار و ۸۷۷ نفر در هفته اول پس از اتصال نسبی اینترنت، یعنی ۵ تا ۱۲ خرداد ۱۴۰۵، کاهش یافته است؛ رقمی که به معنای افت بیش از ۶۸ درصدی کاربران فعال است. زومیت تأکید کرده این آمار شامل کاربرانی است که ابزارهای رصد و تحلیل داده امکان شناسایی آنها را داشتهاند.
این گزارش همچنین میگوید کاهش حضور کاربران فقط به تعداد حسابهای فعال محدود نبوده است. شمار پستهای منتشرشده در اینستاگرام فارسی از ۳/۳ میلیون پست در هفته اول دیماه به حدود یک میلیون و ۳۲۸ هزار پست رسیده؛ یعنی افتی در حدود ۶۲ درصد. حجم لایکها نیز بیش از ۷۷ درصد و تعداد کامنتها بیش از ۷۳ درصد کاهش یافته است.
این گزارش افزوده ادعای «عادی شدن اینترنت» با واقعیت فعالیت کاربران در شبکههای اجتماعی همخوان نیست. به نوشته این رسانه، کندی اینترنت، اختلال گسترده در فیلترشکنها و کاهش کیفیت دسترسی باعث شده بخش بزرگی از کاربران هنوز به اینستاگرام بازنگردند یا تنها به صورت منفعل و محدود از آن استفاده کنند.
این آمارها در حالی منتشر شده که قطع اینترنت به بهانه آغاز جنگ تنها چند هفته پس از اعتراضات دی۴۰۴ صورت گرفته است. مشخص نیست بازنگشتن شماری از کاربران اینستاگرام که از ایران متصل میشدند به این شبکه اجتماعی ارتباطی با دهها هزار جانباخته و بازداشتشده اعتراضات دی۴۰۴ نیز دارد یا خیر؟!
در همین حال، گزارش نشان میدهد محتوای اینستاگرام پس از اتصال نسبی اینترنت تغییر کرده و هشتگهای اقتصادی و مرتبط با فروشگاههای آنلاین جای بخش بزرگی از محتوای روزمره، سرگرمی و شخصی را گرفتهاند؛ نشانهای از تلاش کسبوکارهای خرد برای جبران زیان ناشی از قطع طولانی اینترنت.
وبسایت «زومیت» نیز گزارش داده پیش از این برخی تصور میکردند بازنگشتن ۶۸ درصد از کاربران به اینستاگرام در یک هفته پس از بازگشایی نسبی اینترنت به این دلیل است که نیازهایشان در پلتفرمهای بومی برطرف میشود. دادههای مربوط به کاهش حضور و فعالیت کاربران در این پیامرسانهای داخلی نشان میدهد این بسترها چندان هم پاسخگو نبودهاند و دلیل بازنگشتن درصد زیادی از کاربران به اینستاگرام پس از دوران بازگشایی نسبی، احتمالا به اختلالات در دسترسی و دشوار بودن اتصال به VPNها مربوط است.
گزارش «زومیت» افزوده برخلاف ادعای مدافعان پیامرسانهای بومی و مخالفان پلتفرمهای جهانی، کانالهای بومی جایی برای کسبوکارهای اقتصادی نداشتهاند؛ در بازه قطعی اینترنت، در میان هشتگهای پرتکرار، هیچ موردی از هشتگهای اقتصادی یا مرتبط با کسبوکار در پلتفرمهای بومی دیده نشد.
بر اساس دادههای «زومیت» در مجموع کل محتوای گروهها در چهار پیامرسان بومی «بله»، «ایتا»، «روبیکا» و «سروشپلاس» نشاندهنده ریزش کلی ۱۰/۵ درصدی از اردیبهشت نسبت به هفته اول خرداد بعد از اتصال نسبی اینترنت است.
گزارش «زومیت» تأکید کرده با اتصال اینترنت مهاجرت مردم از گروههای اپلیکیشن «بله» شدت گرفته است؛ ۲۷ درصد گروههای خود را تعطیل کردند و فعالیت ۸۱ درصد هم کاهش یافته است. فعالیت در ۳۲ درصد از گروههای آیگپ هم کاهشی بوده اما فعالیت در گروههای ایتا و روبیکا اما همچنان افزایشی بوده است.
