وقوع دو زمینلرزه به بزرگی بیش از پنج ریشتر در استان کرمانشاه بار دیگر توجه کارشناسان را به یکی از فعالترین سامانههای گسلی ایران جلب کرده است.
زلزلهای به بزرگی ۵/۲ ریشتر ساعت ۷:۱۳ بامداد دوشنبه ۲۹ تیرماه ۱۴۰۵ در منطقه کوزران استان کرمانشاه به وقوع پیوست. پنج دقیقه بعد زلزله دیگری به بزرگی ۵/۷ ریشتر در عمق ۱۳ کیلومتری زمین در همین منطقه رخ داد.
لرزشهای ناشی از این زمینلرزهها علاوه بر استان کرمانشاه، در استانهای ایلام، مرکزی، همدان، کردستان و لرستان نیز احساس شده است.
بخش کوزران از توابع شهرستان کرمانشاه با بیش از ۱۷ هزار نفر جمعیت در حدود ۳۵ کیلومتری غرب مرکز استان واقع شده است.
استان کرمانشاه تجربه زلزله ۷/۳ ریشتری در آبان ۱۳۹۶ در منطقه ازگله را دارد که در آن زلزله بیش از ۶۰۰ شهروند کشته و هزاران نفر زخمی شدند.
زلزله روز گذشته استان کرمانشاه بار دیگر توجه کارشناسان را به یکی از فعالترین سامانههای گسلی ایران جلب کرده است.
مهدی زارع، زلزلهشناس، هشدار داده که دو زلزله روز گذشته استان کرمانشاه زمینلرزههایی مستقل نیستند، بلکه ادامه فعالیت همان سامانه گسلی هستند که زلزله ویرانگر ۷/۳ ریشتری سال ۱۳۹۶ را رقم زد و همچنان ظرفیت رخداد زلزلههای بزرگتر را دارد.
او توضیح داده بررسیهای تاریخی نشان میدهد شهر باستانی حلوان که برآورد میشود در محدوده سرپل ذهاب امروزی قرار داشته، دستکم دوبار بر اثر زمینلرزههای بزرگ در سالهای ۹۵۸ و ۱۱۴۹ میلادی به طور کامل ویران شده است. به گفته او، زمینلرزه سال ۹۵۸ میلادی خسارت گستردهای به این شهر وارد کرد و زلزله سال ۱۱۴۹ نیز بار دیگر آن را ویران ساخت؛ بهگونهای که پس از آن و همزمان با تحولات تاریخی منطقه، حلوان دیگر هرگز رونق گذشته خود را به دست نیاورد.
به گفته این زلزلهشناس وجود زمینلغزش بزرگ در دامنه غربی تاقدیس کوه «ملهکبود» در شمال سرپل ذهاب، به احتمال زیاد با همان زمینلرزه تاریخی سال ۹۵۸ ارتباط دارد و جالب اینکه در زلزله ۷/۳ ریشتری سال ۱۳۹۶ نیز همین محدوده بار دیگر دچار زمینلغزش شد. این شباهتها نشان میدهد زلزله سال ۱۳۹۶ احتمالاً تکرار همان رخداد تاریخی در همین سامانه گسلی بوده است.
این استاد دانشگاه افزوده «برخلاف بسیاری از زلزلههای زاگرس که در پوشش رسوبی رخ میدهند، این منطقه سابقه فعالیت در گسل پیسنگی را دارد. عمق حدود ۲۰ کیلومتری زمینلرزههای امروز، همانند عمق ۱۸ کیلومتری زلزله سال ۱۳۹۶، احتمال ارتباط آنها با گسل پیسنگی ذهاب را بسیار تقویت میکند.»
مهدی زارع با اشاره به الگوی لرزهخیزی پیش از زلزله بزرگ سال ۱۳۹۶ در ازگله گفته «پیش از آن زمینلرزه، کاهش محسوسی در لرزهخیزی منطقه مشاهده میشد که بیانگر انباشت تدریجی تنش در امتداد گسل ذهاب بود. اکنون نیز رخدادهای ۲۹ تیر را میتوان بخشی از فرآیند آزادسازی همین تنش دانست؛ هرچند همزمان نشانههایی از تداوم بارگذاری تنش در بخشهای مجاور این سامانه گسلی نیز مشاهده میشود.»
او توضیح داده که برخلاف تصور اولیه، زلزله ۱۳۹۶ روی یک گسل ساده و منفرد رخ نداد، بلکه در یک ساختار موسوم به «رمپ ـ تخت» اتفاق افتاد؛ ساختاری که ترکیبی از یک بخش شیبدار و یک بخش تقریباً افقی است. به گفته او، زمینلرزههای ۲۹ تیر نیز به احتمال زیاد در همین ساختار یا گسلهای قائم مرتبط با آن رخ دادهاند.
زارع با اشاره به زلزلههایی که یک سال پس از زلزله ازگله و در سال ۲۰۱۸ در منطقه مندلی عراق رخ داد گفته «این زمینلرزهها که با بزرگای ۵ تا ۵/۵ و در فاصله حدود ۸۰ کیلومتری جنوب کانون زلزله ۱۳۹۶ رخ دادند، نشان دادند سامانه گسلی سرپل ذهاب محدود به مرزهای ایران نیست و همچنان در گستره وسیعی فعال است.»
این زلزلهشناس با هشدار نسبت به وضعیت این سامانه گسلی گفته «مجموعه شواهد تاریخی، زمینشناسی و لرزهشناسی نشان میدهد زلزلههای سال ۱۴۰۵ بخشی از همان سامانه فعال هستند که زلزله ۷/۳ ریشتری سال ۱۳۹۶ را ایجاد کرد.»
به گفته زارع، محتملترین سناریو این است که این زمینلرزهها بیانگر ادامه تنظیم تنش در گسل پیسنگی ذهاب باشند و احتمال وقوع زمینلرزههایی با بزرگای بیش از ۶ ریشتر در این پهنه همچنان وجود دارد؛ موضوعی که ضرورت پایش مستمر منطقه و آمادگی دستگاههای مدیریت بحران را دوچندان میکند.
