مرکز آمار ایران گزارش داده نرخ بیکاری افراد ۱۵ ساله و بیشتر در بهار امسال ۹/۱ درصد بوده است. این نرخ نسبت به بهار پارسال ۱/۸ درصد افزایش یافته است. در این میان نرخ بیکاری زنان به رقم ۱۶/۷ درصد رسیده است که بیانگر حذف بیصدای زنان از بازار کار ایران است.
مرکز آمار ایران گزارش آماری از بازار کار ایران در بهار ۱۴۰۵ را منتشر کرده که نشان میدهد ۹/۱ درصد از جمعیت فعال (شاغل و بیکار)، بیکار بودهاند. بررسی روند تغییرات نرخ بیکاری حاکی از آن است که این شاخص، نسبت به فصل مشابه در سال قبل (بهار ۱۴۰۴)، ۱/۸ درصد افزایش یافته است.
در بهار ۱۴۰۵، به میزان ۴۰/۷ درصد جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر از نظر اقتصادی فعال بودهاند، یعنی در گروه شاغلان یا بیکاران قرار گرفتهاند. بررسی تغییرات نرخ مشارکت اقتصادی حاکی از آن است که این نرخ نسبت به فصل مشابه در سال قبل (بهار ۱۴۰۴) ۰/۵ درصد کاهش یافته است.
جمعیت شاغلین ۱۵ ساله و بیشتر در این فصل ۲۴ میلیون و ۶۷۲ هزار نفر بوده که نسبت به فصل مشابه سال قبل تقریبا ۴۵۰ هزار نفر کاهش داشته است.
همچنین جمعیت غیرفعال از نظر اقتصادی (اعم از افراد محصل، خانهدار، دارای درآمد بدون کار مانند بازنشستگان و …) ۳۹ میلیون و ۵۳۵ هزار نفر بوده که نسبت به فصل مشابه سال قبل تقریبا ۷۹۶ هزار نفر افزایش داشته است.
بررسی اشتغال در بخشهای عمده اقتصادی نشان میدهد که در بهار ۱۴۰۵، بخش خدمات با ۵۳/۸ درصد بیشترین سهم اشتغال را به خود اختصاص داده است. در مراتب بعدی بخشهای صنعت با ۳۱ درصد و کشاورزی با ۱۵.۱ درصد قرار دارند.
نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله حاکی از آن است که ۲۳/۴ درصد از فعالان این گروه سنی در بهار ۱۴۰۵ بیکار بودهاند. بررسی تغییرات فصلی نرخ بیکاری این افراد نشان میدهد، این نرخ نسبت به فصل مشابه در سال قبل (بهار ۱۴۰۴) ۳/۷ درصد افزایش یافته است.
بررسی نرخ بیکاری گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ ساله نیز نشان میدهد که در بهار پارسال، ۱۷/۵ درصد از جمعیت فعال این گروه سنی بیکار بودهاند. این در حالی است که تغییرات فصلی نرخ بیکاری این افراد نشان میدهد این نرخ نسبت به بهار ۱۴۰۴، به میزان سه درصد افزایش یافته است.
بررسی سهم جمعیت دارای اشتغال ناقص جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر نشان میدهد که در بهار ۱۴۰۴، ۸/۵ درصد جمعیت شاغل، به دلایل اقتصادی (فصل غیرکاری، رکود کاری، پیدا نکردن کار با ساعت بیشتر و…) کمتر از ۴۴ ساعت در هفته کار کرده و آماده برای انجام کار اضافی بودهاند. این در حالی است که ۳۷/۸ درصد از شاغلین ۱۵ ساله و بیشتر، بیش از ۴۹ ساعت در هفته کار کردهاند.
همچنین آمار ارائه شده از سوی مرکز آمار ایران نشان میدهد نرخ بیکاری زنان در بهار امسال از ۱۳/۷ درصد به ۱۶/۷ درصد افزایش یافته است. این یعنی نزدیک به یکششم زنانی که با گذر از نابرابری ساختاری فرصت حضور در بازار کار را داشتهاند، حالا یا شغل خود را از دست دادهاند، یا هرگز به آن دست نیافتهاند. همزمان، نرخ مشارکت زنان از ۱۴ درصد به ۱۳/۷ درصد تنزل یافته است. این آمار به این معناست که بخشی از زنانی که پیشتر فعالانه به دنبال کار میگشتند، اکنون از بازار کار ناامید شدهاند.
وبسایت «اکو ایران» با اشاره به آمار اشتغال و بیکاری زنان در بهار امسال نوشته آنچه آمار نشان میدهد، تنها یک تغییر عدد نیست، روایت زنانی است که استقلال اقتصادیشان را رو به نابودی میبینند و به ناچار به اقتصاد خانگی، کار بیمزد مراقبتی، و وابستگی مالی عقب رانده میشوند. این بازگشت اجباری به خانه، سرمایهای انسانی را هدر میدهد که سالها برای آموزش و توانمندسازیاش هزینه شده است.
این گزارش با اشاره به نرخ مشارکت و اشتغال مردان در بهار امسال نوشته نرخ مشارکت مردان با کاهشی جزئی از ۶۸/۴ به ۶۷/۸ درصد، تقریباً سرسختانه بر جای مانده است. در اقتصاد جنگی، مردان زیر بار سنگین هنجارهای «نانآوری» نمیتوانند از دور خارج شوند حتی اگر شغلی در کار نباشد. آنها در صف میمانند، حتی اگر آن صف به جایی ختم نشود. این مقاومت اما بیهزینه نیست؛ نرخ بیکاری مردان از ۶ به ۷/۵ درصد جهش کرده است. یعنی فشار مضاعف بر بازاری که حالا نهتنها زنان، بلکه مردان را نیز با سرعت بیشتری به بیرون پرتاب میکند.
«اکوایران» تأکید کرده «اینجا با سرپرست خانوار بیکار و جویای کاری مواجهیم که در هزارتوی اقتصاد غیررسمی و مشاغل کاذب روزگار میگذراند.»
از سوی دیگر گزارش مرکز آمار ایران نشان میدهد نرخ اشتغال ناقص نیز در بازار کار ایران با افزایش روبرو بوده است. شتغال ناقص به این معناست که افراد کمتر از ۴۴ ساعت در هفته کار میکنند. از این رو، بالا رفتن نرخ اشتغال ناقص میتواند نشاندهنده این مسئله باشد که برخی بنگاهها برای تنندادن به تعدیل، قرارداد نیروی کار را از حالت تماموقت به پارهوقت تغییر دادهاند. اگر چه این اقدام میتواند به حفظکردن شغل افراد کمک کند اما با کاهش درآمد اجباری همراه است و میتواند رفاه خانوار را تهدید کند.
تغییر قرارداد کاری کارگران و اجبار آنها به اشتغال نیمهوقت با حقوقی کمتر از رقم رسمی دستمزد پیشتر نیز از سوی فعالان کارگری مورد تأکید قرار گرفته است.
وبسایت «اکوایران» با هشدار درباره فضای بازار کار کشور طی بهار امسال نوشته «ایرانیان در میانه تعلیقی قرار گرفتهاند که پایان آن را هیچ تقویمی مشخص نکرده است. محاصره اقتصادی به همان اندازۀ تهدید نظامی، در حال تغییر دادن بافت اجتماعی و اقتصادی کشور است. روندهای کنونی نشان میدهد که بدون یک تغییر بنیادین در ساختارهای اقتصاد کشور و دستیابی به یک وضعیت بدون تنش، بازار کار ایران به مسیر انقباض خود ادامه خواهد داد.»
این گزارش افزوده «در چنین فضایی، شکاف جنسیتی عمیقتر میشود و سرمایۀ انسانی زنان بیش از پیش به هدر میرود. مردان، برای حفظ نقش نانآوری، به مشاغل پرخطر، کاذب و ناپایدار تن میدهند. و در لایههای زیرین اجتماع، یأس به یک اپیدمی خاموش بدل میشود که پیامدهای اجتماعی آن بسیار فراتر از نمودارهای اقتصادی خواهد بود.»
همچنین تأکید شده «پشت این آمار، میلیونها داستان زیسته نهفته است. کارگر ۴۵ سالهای که پس از تعطیلی کارخانه، حالا با موبایلش راننده تاکسی اینترنتی است و روز را با فرسودگی محض به شب میرساند. دختر جوانی با مدرک کارشناسیارشد که پس از دو سال جستجوی بیحاصل، جستجو را رها کرده و در خانه به شروع کسبوکاری اینترنتی با ترس از قطعی اینترنت فکر میکند، بیآنکه در هیچ آماری «بیکار» یا «شاغل» نامیده شود. خانوادۀ چهارنفرهای که اثاثیه زندگی در حاشیه شهر را فروختهاند و به روستای پدری برگشتهاند چرا که شغلهای نیمهوقت شهری بعد از جنگ کفاف مخارج زندگی را نمیدهد. اینان چهرههای واقعی اعدادی هستند که در گزارش مرکز آمار دیده نشده و باید پشت اعداد و ارقام به دنبال آنان گشت.»
