«شاخص فلاکت» در بهار امسال به رقم بیسابقه ۹۱/۱ رسیده است. «شاخص فلاکت» نه تنها رکودی تاریخی را در بهار امسال ثبت کرده بلکه نشان میدهد معیشت خانوارهای ایرانی به وضعیتی بحرانی رسیده است.
«شاخص فلاکت» یک معیار اقتصادی است که با جمع زدن نرخ تورم و نرخ بیکاری به دست میآید. این شاخص یک شاخص مهم اقتصادی به شمار میرود که فشار معیشتی، فاصله طبقاتی و میزان رفاه در یک جامعه را نشان میدهد.
آمارهای مورد ادعای حکومت نشان میدهد در بهار امسال میانگین تورم نقطهبهنقطه در اقتصاد ایران به ۸۲ درصد رسیده است. همچنین نرخ بیکاری ۹/۱ درصد بوده است. بر این اساس «شاخص فلاکت» که مجموع این دو شاخص بدست میآید به ۹۱/۱ واحد جهش کرده است؛ عددی که نهتنها از همه سالهای قبل بالاتر است بلکه از فاجعه کاهش سطح رفاه و گسترش فقر در جامعه ایران حکایت دارد.
آمار تفکیک شده استانها نیز نشان میدهد در برخی استانهای کشور شاخص فلاکت به بیش از ۱۰۰ واحد افزایش یافته است. استانهای لرستان، ایلام، کردستان، کرمانشاه و خراسان شمالی به ترتیب با شاخص فلاکت ۱۲۱/۵، ۱۱۳/۱، ۱۱۱/۱، ۱۱۰/۳ و ۱۰۴/۶ در صدر جدول «شاخص فلاکت» قرار دارند.
این آمار نشان میدهد برخی استانها همزمان هم با ضعف بازار کار و هم با هزینه زندگی بالاتر روبرو هستند و این به معنای فشار مضاعف است. برای مثال، استانهای لرستان، ایلام، کردستان، کرمانشاه و خراسان شمالی که در رتبههای بالای جدول قرار گرفتهاند، عملا در دو جبهه میجنگند: جبهه پیدا کردن شغل و جبهه حفظ قدرت خرید!
از سوی دیگر شاخص فلاکت از زمستان پارسال (۱۴۰۴) تا بهار امسال یعنی در فاصله یک فصل جهش سهمگینی را تجربه کرده و از ۷۴/۲ واحد به ۹۱/۱ واحد رسیده است. این جهش ناشی از افزایش تورم نقطهای زمستان ۱۴۰۴ از ۶۶/۶ درصد به ۸۲ درصد در بهار ۱۴۰۵ و همچنین افزایش نرخ بیکاری از ۷/۶ درصد در زمستان ۱۴۰۴ به ۹/۱ درصد در بهار ۱۴۰۵ است.
افزایش رقم «شاخص فلاکت» به معنای سقوط قدرت خرید مردم، تضعیف امنیت شغلی و افزایش نگرانی و نااطمینانی اقتصادی است.
رقم «شاخص فلاکت» طی سالهای گذشته همواره افزایشی بوده است اما سرعت افزایش این شاخص در بهار امسال نشان دهنده وخیمتر شدن وضعیت اقتصادی کشور و عمیقتر شدن رکود است. تورم فصلی از ۴۸ درصد در بهار ۱۴۰۰ به ۸۲ درصد در بهار ۱۴۰۵ رسید، در حالی که بیکاری از ۸/۸ درصد طی یک روند سینوسی به ۹/۱ درصد افزایش یافته است. افزایش همزمان تورم و نرخ بیکاری نشان میدهد مردم صرفا از سمت تورم و گرانی تحت فشار نیستند بلکه با افزایش بیکاری نیز بخشی از جامعه درآمد خود را از دست داده و زیر فشاری مضاعف قرار گرفتهاند.
طبق آمار منتشر شده مرکز آمار، شاخص فلاکت بهار ۱۴۰۰ برابر ۵۶/۸ بوده و در ۱۴۰۵ به ۹۱/۱ جهش کرده است. تحلیلگران اقتصادی معتقدند تورم ۸۲ درصدی در سطح فصلی یعنی قیمت سبدی از کالاها و خدمات نسبت به سال قبل به قدری بالا رفته که بسیاری از اقلام ضروری، از خوراک و مسکن گرفته تا حملونقل و درمان از دسترس بخش بزرگی از خانوارها دورتر شدهاند.
همچنین بر اساس تحلیلهای ارائه شده بیکاری ۹/۱ درصدی نیز یعنی بخشی از نیروی کار، همزمان با سقوط قدرت خرید در وضعیت جستوجوی شغل یا خروج از بازار کار قرار گرفته است. شاخص فلاکت ۹۱/۱ واحدی، حاصل جمع این دو فشار است، اما از جمع ساده فراتر میرود؛ این عدد نشان میدهد که خانوار نهتنها برای مصرف روزمره تحت فشار است، بلکه برای برنامهریزی آینده هم فضای کمی دارد.
به بیان دیگر خانوادهای که هر ماه با افزایش قیمتها روبرو است و در عین حال امنیت شغلی کافی ندارد، بهتدریج از مصرف عادی، پسانداز، سرمایهگذاری، آموزش و حتی امید به بهبود فاصله میگیرد. به همین دلیل، شاخص فلاکت بالا فقط یک شاخص اقتصادی نیست و نشانهای از تضعیف سرمایه اجتماعی و روانی جامعه هم هست.
گزارشهای مختلفی که از رواج خرید نسیه اقلام اساسی و روزمره مثل نان و لبنیات، و همچنین گسترش خرید و فروش لباس و کفش و دیگر لوازم دست دوم در بازار ایران منتشر میشود نیز بیانگر گسترش فقر و سقوط رفاه خانوار ایرانی است؛ روندی که در رقم افزایش یافته «شاخص فلاکت» هم نمایان است.
وبسایت «اقتصاد نیوز» در گزارشی درباره رواج خرید نسیه از سوپرمارکتها نوشته بازگشت خرید نسیه بیشتر از آنکه روایت یک رسم قدیمی باشد، درباره تغییر رفتار اقتصادی خانوارهاست. در گذشته، خرید دفتری بیشتر زمانی اتفاق میافتاد که یک مشکل موقت پیش آمده بود؛ حقوق چند روز دیر شده بود یا یک هزینه پیشبینینشده به زندگی تحمیل شده بود.
در این گزارش آمده خریدها معمولاً چندان هم بزرگ نیستند. بطری شیر و ظرفی ماست و کمی پنیر وخرده ریز خودش را به یک میلیون تومان میرساند و اتفاقاً مسئله همینجاست؛ فشار اقتصادی خودش را در خریدهای کوچک نشان میدهد. یک بسته شوینده، چند قلم مواد غذایی، خوراکی بچه، پوشک، یا کالاهایی که حذف آنها از سبد خانوار ساده نیست. اما وقتی یک خانواده هر روز چند خرید کوچک را به روزهای آینده منتقل میکند، مجموع این عددها در پایان ماه تبدیل به مبلغی قابل توجه میشود.
وضعیت مالی خانوارها در ایران به مرزی از بحران رسیده که حتی خرید نسیه دارو هم امری طبیعی در داروخانهها شده است. «اقتصاد نیوز» نیز درباره خرید نسیه از داروخانهها نوشته «گاهی بیماری یا نیاز فوری باعث میشود فرد ابتدا کالا را دریافت کند و بعد به فکر تأمین هزینه آن باشد.»
