قرار است سه و نیم تا پنج هکتار از اراضی جنگی در سراوان استان گیلان برای دفن زباله واگذار شود. پیشتر نیز گزارشهایی از جنگلتراشی در این منطقه برای دفن زباله منتشر شده بود.
اگرچه جنگلخواری و جنگلتراشی برای ویلاسازی در استانهای شمالی ایران سالهاست با اعتراض فعالان محیط زیست روبروست، اما اکنون در اقدامی تکاندهنده و باورنکردنی قرار است چندین هکتار از جنگلهای استان گیلان تراشیده و به محل دفن زباله تبدیل شود.
در «قانون مدیریت پسماند» و ضوابط مصوب شورای عالی حفاظت محیط زیست، شرایط مشخصی برای مکانیابی و توسعه محلهای دفن زباله تعیین شده و همه دستگاههای مسئول باید بر اساس این ضوابط عمل کنند. در این میان سازمان حفاظت محیط زیست نقش تعیینکننده دارد و هرجا دفن پسماند سلامت انسان یا محیط زیست را تهدید کند، این سازمان مکلف به دخالت است.
کامران پورمقدم، معاون امور جنگل و سخنگوی سازمان منابع طبیعی، با اشاره به اینکه توسعه محل دفن پسماند سراوان سابقهای بیش از دو دهه دارد گفته: «در تمام این سالها تأکید بر این بود که بجای توسعه دفنگاه، از روشهای نوین مدیریت پسماند استفاده شود، اما اکنون بار دیگر درخواستی برای الحاق عرصهای جدید از سوی استانداری و در کارگروه مدیریت پسماند استان، به این مجموعه منتقل شده است.»
او در گفتگو با روزنامه «پیام ما» تأکید کرده: «بررسیهای اولیه نشان میدهد بخشی از عرصه پیشنهادی، پوشش جنگلی و درختی دارد؛ به همین دلیل، معاونت امور جنگل سازمان منابع طبیعی تیمی کارشناسی را برای بازدید میدانی به گیلان اعزام کرده است. قرار است در هفته آینده، ابعاد مختلف این پرونده بررسی شود. وسعت محدوده مورد درخواست نیز بین سه و نیم تا پنج هکتار برآورد شده است.»
کامران پورمقدم افزوده: «اگر مدیریت پسماند همچنان بر پایه توسعه دفنگاه پیش برود و روشهای جایگزین به کار گرفته نشود، این روند پایانی نخواهد داشت و دفنگاه ناچار به توسعههای مکرر خواهد بود.» این موضوع به گفته او «میتواند آسیبهای جبرانناپذیری به اکوسیستم جنگلهای هیرکانی وارد کند.»
از سوی دیگر اظهارات فرهاد حسینی طایفه، مدیرکل حفاظت از محیط زیست استان گیلان، در گفتگو با روزنامه «پیام ما» نشان میدهد مشکلات محیط زیست استان گیلان فراتر از موضوع دفن زباله در اراضی جنگی سراوان است. او گفته: «در چند سال اخیر تلاش شده تا با خاکریزی بر روی زبالههای سراوان منطقه تا حدی نجات یابد و حالا دیگر نمیتوان روی این تل عظیم خاک که زیرش پر از زباله است، زباله جدید اضافه کرد.»
او همچنین گفته: «بحران سراوان، نتیجه دههها انباشت مشکلات در مدیریت پسماند استان است. مشکلات امروز تنها به محدوده دفنگاه محدود نمیشود و بخش وسیعی از اکوسیستم گیلان را تحت تأثیر قرار داده است. ریشه این بحران را باید در عقبماندگی بیش از چهار دههای مدیریت پسماند جستجو کرد. طی این سالها نه تفکیک زباله از مبدأ به شکل مؤثر اجرا شده، نه حجم پسماند ورودی کاهش یافته، نه فرآیند تولید کمپوست به ظرفیت واقعی خود رسیده و نه میزان پسماند باقیمانده یا «ریجکت» کاهش پیدا کرده است. در نتیجه، بخش قابل توجهی از زبالهها همچنان راهی دفنگاه سراوان میشود.»
مدیرکل حفاظت از محیط زیست استان گیلان مشکل را تنها در اضافه کردن زمین برای دفن پسماند نمیداند بلکه مسئله اصلی را نبود مدیریت در شیرابهها عنوان میکند: «هزاران هکتار از اراضی تالابی، مصب رودخانهها و زیستبومهای پاییندست به دلیل نفوذ شیرابه زبالهها آسیب دیدهاند؛ شیرابهای که از طریق رودخانهها وارد تالاب انزلی شده و در نهایت به دریای خزر میرسد. ما هنوز در گیلان سامانهای مؤثر برای تصفیه شیرابه نداریم. قرار بود شیرابه تولیدشده در کارخانه کود آلی تصفیه شود، اما این بخش از چرخه مدیریت پسماند تا کنون بطور کامل محقق نشده [تحقق نیافته] و همین مسئله یکی از مهمترین چالشهای محیط زیست استان است.»
فرهاد حسینی طایفه با اشاره به عملکرد کارخانه «کود آلی» میگوید که این مجموعه نسبت به سالهای گذشته پیشرفتهایی داشته است، اما هنوز تا رسیدن به شرایط مطلوب فاصله دارد. بر اساس برنامهریزیها قرار بود تنها حدود یکسوم پسماند پس از پردازش بهعنوان ریجکت به سراوان منتقل شود، اما این هدف هنوز تحقق نیافته و حجم بالای زبالههای ورودی، نیاز به توسعه مداوم «دفنگاه» را ایجاد کرده است.
به گفته او، «ظرفیت دفنگاه سراوان کاملا پر شده و در سالهای اخیر به صورت لایهلایه تسطیح و خاکپوشانی شده است. حالا ناچار به توسعه در شیبها و درههای مجاور هستیم؛ وضعیتی که از نگاه محیط زیستی، راه حلی پایدار محسوب نمیشود.»
او با بیان اینکه «اگر مدیریت پسماند مطابق قانون اجرا شود و پردازش و تفکیک از مبدأ به درستی انجام گیرد، اساساً نباید این حجم از ریجکت وارد سراوان شود» گفته: «تجربه تلخ سراوان باعث شده افکار عمومی نسبت به احداث هرگونه سایت جدید دفن زباله حساس باشند. حتی بررسیهای انجامشده برای ایجاد دفنگاه در مناطقی مانند رودبار نیز با مخالفت مردم روبرو شده است. از همین رو، استان ناچار است همزمان با استفاده از ظرفیت دفنگاههای موجود، اصلاح ساختار مدیریت پسماند را با جدیت دنبال کند.»
رها کردن زباله و فاضلاب از جمله در استانهای شمال ایران مدتهاست خبرساز شده و حتی آلودگی رودخانههای شمال کشور بر اثر شیرابه زباله و فاضلاب سبب افزایش آمار ابتلا به انواع بیماری در این استانها شده است. عباس محمدی کنشگر محیط زیست پیشتر گفته بود استفاده بیرویه از سمّ و کود و رها ساختن فاضلاب و شیرابه زبالهها در رودخانههای شمال کشور سبب آلودگی آب در این مناطق شده و نرخ ابتلا به برخی سرطانها را افزایش داده است.
ابراهیم فلاحی رئیس اداره محیط زیست شهرستانهای سوادکوه نیز با ارائه آماری تکاندهنده اعلام کرده روزانه ۶۰هزار لیتر فاضلاب انسانی وارد رودخانه «تلار» میشود.
بیش از یک سال پیش نیز هادی حقشناس استاندار گیلان اعلام کرده بود: «زمانی که شهر رشت، حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ سال پیش، در میان دو رودخانه زرجوب و گوهررود بنا شد، انتخاب بسیار درستی بود؛ زیرا این رودخانهها بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب آب جاری داشتند، ماهیگیری در آنها رواج داشت و از نظر آبوهوا و حاصلخیزی زمین بسیار مناسب بودند. اما امروز این دو رودخانه به مسیر فاضلاب تبدیل شدهاند.»
هادی حقشناس توضیح داده بود: «فاضلاب از این رودخانهها به سمت رودخانه پیربازار و سپس به تالاب انزلی جاری میشود.از محل همین استانداری، تقریباً ۱۵ کیلومتر در جلو و ۱۰ کیلومتر در عقبتر، این رودخانهها به این شکل ادامه مییابند و در نهایت به تالاب انزلی میریزند. بالاتر از این مسیر، شهری بهنام «شهر صنعتی رشت» قرار دارد که در آن بیش از ۲۰ هزار نفر مشغول به کار هستند. این شهر صنعتی روزانه حدود ۱۵ هزار مترمکعب پساب صنعتی را وارد این دو رودخانه میکند. همچنین، فاضلاب انسانی شهرهای رشت، انزلی، صومعهسرا، خمام، ماسال، فومن و بیش از ۷۰۰ روستا نیز به این رودخانهها سرازیر میشود و درنهایت به تالاب انزلی میرسد.»
