گزارشهای منتشر شده از شرایط زندانهای شهرهای مختلف ایران نشان میدهد زندانیان در شرایطی دشوار قرار داشته و مشکلات مختلفی مانند کمبود آب و غذا و دارو و شیوع بیماری وضعیتی نگرانکننده در زندانها ایجاد کرده است. در همین حال در شماری از زندانها نیز کمبود فضا به علت حبس هزاران بازداشتشده اعتراضات دی۴۰۴ سبب شده زندانیان در راهرو و کف سلولها بخوابند.
منابع حقوق بشری از بحرانی شدن شرایط زندانیان در زندانهای مختلف ایران خبر میدهند. افزایش دمای درون بندها و نبود وسایل خنککننده، کمبود آب آشامیدنی، غذا، دارو و لوازم بهداشتی، شیوع ساس و بیماری، در کنار ازدحام جمعیت زندانیان از جمله مواردی است که در گزارشها تأکید شده است.
بر اساس گزارشها افزایش شدید دمای هوا و ناکارآمدی تجهیزات خنککننده وضعیت زندان اوین در تهران را برای زندانیان دشوارتر از پیش کرده است. دمای داخل برخی سالنها به بیش از ۴۰ درجه میرسد و کولرهای موجود عملاً توان خنک کردن محیط را ندارند. همزمان، نگهداری زندانیان سیاسی بند ۷ در کنار زندانیان جرائم کیفری، بسته بودن مداوم درهای سالنها، وضعیت نامناسب هواخوری، شیوع ساس، نبود امکانات ورزشی و شرایط غیربهداشتی، فشار مضاعفی بر زندانیان وارد میآورد.
از سوی دیگر، درهای سالنها بطور مداوم بسته نگه داشته میشوند و امکان رفتوآمد و استفاده از فضای بیشتر برای زندانیان محدود است. این در حالیست که هواخوری زندان نیز در ساعتهای قابل استفاده زیر تابش شدید آفتاب قرار دارد و همین مسئله استفاده از فضای باز را برای زندانیان دشوار کرده است.
همچنین شیوع گسترده ساس در داخل بندهای زندان اوین از جمله دیگر مشکلات جدی برای زندانیان است. منابع حقوق بشری گزارش میدهند زندانیان در چنین شرایطی علاوه بر تحمل دمای بالا، با حشرات موذی و کمبود امکانات لازم برای حفظ بهداشت محیط روبرو هستند.
فعالان حقوق بشر شرایط بندهای عمومی زندان اوین طی هفتههای اخیر را به «یک انفرادی پرجمعیت» تشبیه کردهاند که نبود امکانات و گرمای شدید هوا سبب تشدید فشار جسمی و روانی بیشتر بر زندانیانی شده که پیش از این نیز با محدودیتهای جدی روبرو بودهاند.
«سازمان حقوق بشر ایران» در چند گزارش وضعیت بحرانی زندانها را مورد بررسی قرار داده است. این نهاد حقوق بشری در گزارشی از وضعیت زندان دستگرد در اصفهان نوشته جمعیت زندان دستگرد اصفهان در حال حاضر بیش از ۱۰ هزار نفر برآورد میشود، در حالی که ظرفیت استاندارد این مجموعه حدود ۴ تا ۵ هزار زندانی عنوان شده است. این اختلاف گسترده میان ظرفیت و جمعیت واقعی، به کمبود تخت، ازدحام در بندها، فشار بر امکانات بهداشتی و رفاهی و پدیده گسترده «کفخوابی» منجر شده است.
«سازمان حقوق بشر ایران» همچنین وضعیت «بند ویژه» این زندان را نگرانکننده توصیف کرده و نوشته جایی که در برخی موارد سلولهای دارای ظرفیت سه تا چهار نفر با ۱۰ تا ۱۵ زندانی پر شدهاند. زندانیان سیاسی و امنیتی نگهداریشده در این بخش نیز، بنا بر اطلاعات دریافتی، با نظارت مستمر، محدودیت ارتباط با خارج از زندان و فشارهای روانی مواجه هستند.
این گزارش افزوده شماری از زندانیان سیاسی و امنیتی پس از طی مراحل اولیه بازجویی توسط نهادهای امنیتی به این بخش منتقل میشوند. از خردادماه ۱۴۰۴ نیز تعداد قابل توجهی از بازداشتشدگان پروندههای سیاسی و امنیتی به این قسمت انتقال یافتهاند.
«سازمان حقوق بشر ایران» تأکید کرده بند ویژه تحت نظارت مستقیم حفاظت اطلاعات زندان قرار دارد و سلولها بهصورت مستمر توسط دوربینهای مداربسته کنترل میشوند. نظارت امنیتی گسترده در کنار محدودیت تماس و ملاقات، فضای بستهای ایجاد کرده که میتواند فشار روانی بر زندانیان را افزایش دهد. همچنین ضربوجرح و شکنجه بازداشتشدگان اعتراضات دی۴۰۴ برای اعترافگیری، محرومیت از حق دسترسی به وکیل، و ملاقات و تماس با خانواده برای تشدید فشار روانی بر این زندانیان نیز از دیگر موارد اشاره شده در این گزارش است.
«سازمان حقوق بشر ایران» در گزارشی از زندان آمل از کاهش شدید جیره غذایی، توزیع مواد غذایی بیکیفیت و در مواردی فاسد، وضعیت نامناسب بهداشتی، شیوع شپش و کک و دسترسی بسیار محدود زندانیان به خدمات درمانی خبر داده است.
در زندان آمل نیز مانند دیگر زندانهای کشور ازدحام جمعیت زندانیان، فشار بر بازداشتشدگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ و شرایط نامناسب بهداشت گزارش شده است.
در اکثر زندانهای کشور پس از آغاز جنگ ۴۰ روزه و از اسفندماه تا کنون کیفیت و کمیت غذای توزیع شده به شکل قابل توجهی کاهش یافته است. در برخی زندانها وعدههای ناهار و شام در عمل به یک وعده توزیع غذا کاهش یافته است. از سوی دیگر دسترسی زندانیان به دارو و یا کالاهای عرضه شده در فروشگاه زندانیان نیز محدود شده است. با اینکه زندانیان کالاهای موجود در فروشگاه زندان را خودشان خریداری میکنند و همواره این کالاها با قیمتی خیلی بیشتر از قیمت این اقلام در فروشگاههای خارج از زندان است، اما حتی این کالاها نیز با کمبود عرضه روبرو هستند. کالاهایی مانند برخی موادغذایی، آب آشامیدنی و اقلام بهداشتی از جمله کالاهای مورد نیاز زندانیان است که از فروشگاه تأمین میکنند.
یکی دیگر از مواردی که در گزارشهای حقوق بشری درباره مشکلات زندانهای مختلف مطرح شده عدم رعایت اصل تفکیک جرائم است. به علت ازدحام جمعیت در زندانها با حبش بازداشتشدگان دی۴۰۴، زندانیان سیاسی در کنار زندانیان دارای جرائم کیفری و حتی زندانیان خطرناک نگهداری میشوند.
