در حالی که گزارشها از وجود تأسیساتی نیمهزیرزمینی برای نگهداری سیلندرهای UF6 در مجتمع نطنز خبر میدهند، آمریکا بر تشدید فشار اقتصادی در حال حاضر بجای عملیات نظامی تأکید میکند.
همزمان با اینکه واشنگتن در حال حاضر اولویت خود را از عملیات نظامی به فشار اقتصادی علیه جمهوری اسلامی تغییر داده است، گزارشها از وجود ساختمانی نیمهزیرزمنی برای نگهداری سیلندرهای UF6 در مجتمع نطنز خبر میدهند. دولت آمریکا طبق اعلام مارکو روبیو وزیر خارجه، به متحدان اعلام کرده است که آمریکا فعلا ابزار اقتصادی و تحریم را جایگزین عملیات نظامی کرده و اقتصاد رژیم تهران در حال فروپاشی است.
موسسه علوم و امنیت بینالملل (ISIS) در تازهترین گزارش خود اعلام کرده که یک ساختمان جداگانه، نیمهزیرزمینی و پناهگاهی در مجتمع هستهای نطنز شناسایی شده که به احتمال قوی برای ذخیرهسازی هگزافلوئورید (UF6) به منظور پشتیبانی از عملیات غنیسازی به میزانی بزرگتر، در کارخانهی غنیسازی سوخت نطنز طراحی شده است.
بر اساس این گزارش، ساختمان مورد نظر بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۷ ساخته شده و بخش عمدهی ساخت و ساز آن در فاصله سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ انجام گرفته است. پیِ ساختمان ۷۰ متر طول و ۳۳ متر عرض دارد و مساحت آن به ۲۳۱۰ مترمربع میرسد. فضای داخلی مفید حدود ۱۵۰۰ مترمربع برآورد میشود که از این میزان ۷۵۰ تا ۱۰۰۰ مترمربع میتواند به ذخیرهسازی سیلندرهای UF6 اختصاص یابد.
این سازه دارای دیوارهای بتنی ضخیم، چند اتاق و مخزن کوچک بهم پیوسته در کنار سالنهای بلند، ورودی برای عبور وسایل نقلیه و نقطهی انتقال جرثقیل سقفی برای بارگیری و تخلیهی تریلر است. بخشی از بنا ظاهرا دوطبقه است و شش مخزن با سقف بلند (هر کدام ۸۰ تا ۱۰۴ متر مربع) در آن دیده شده. این مجموعه از طریق دو کانال زیرزمینی (یکی برای خط لولهی بزرگ و دیگری برای عبور پرسنل) به یک سلختمان عملیاتی متصل است.
ساختمان عملیاتی دارای دودکش تهویه و دو واحد خنککنندهی ششفنِ دوقلو است. کل محوطه شامل ساختمان پناهگاهی، ساختمان عملیاتی و یک بنای کوچکتر احتمالا برای پشتیبانی تأسیسات، با دیوار امنیتی محصور شده است. در سالهای اخیر روی بنا خاک ریخته شده و چندین نقطهی دسترسی پرسنلی یا خروجی اضطراری دارد که با ملاحظات ایمنی ذخیرهسازی UF6 (خطر نشت گاز سمّی هیدروژن فلوئورید و افزایش تابش) سازگار است. همچنین یک جادهی عریض به ورودیِ عبوری منتهی میشود و با یک دوربرگردان به ساختمان عملیاتی متصل میگردد.
گزارش موسسه علوم و امنیت بینالملل تاکید میکند این تأسیسات در چارچوب برنامهی جامع اقدام مشترک (برجام) مجاز بود و جمهوری اسلامی قصد داشته از آن برای بازگشت سریع و گسترده به غنیسازی پس از پایان محدودیتهای توافق اتمی برجام بین سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰ استفاده کند. این اقدام مشابه ساخت تأسیسات بزرگ مونتاژ سانتریفیوژهای پیشرفته در نطنز ارزیابی شده است. فضای موجود بسیار بیشتر از نیاز ذخیرهسازی موجودی اورانیوم غنیشدهی جمهوری اسلامی تا پیش از ژوئن ۲۰۲۵ (کمتر از پنجدرصد) و همچنین پسماند اورانیوم تهیشدهی حاصل از غنیسازیِ پیش از برجام و پس از ۲۰۱۸ است.
بنا بر دادههای این گزارش، موجودی اورانیوم غنیشده تا کمتر از ۲ درصد حدود ۲۲۱.۴ کیلوگرم اورانیوم و تا کمتر از ۵ درصد نزدیک به ۵۵۰۸.۸ کیلوگرم اورانیوم بوده است. پسماند تهیشده نیز بین ۳۶۵۵۸۲ تا ۳۷۱۹۵۱ کیلوگرم UF6 برآورد میشود. نگهداری این حجم حداقل به شش سیلندر نوع B۳۰ برای اورانیوم غنیشده و ۳۰ تا ۳۹ سیلندر نوع Y۴۸ یا X۴۸ برای پسماند نیاز دارد که حدود ۱۵۰ مترمربع فضا اشغال میکند؛ یعنی تنها ده تا بیست درصد فضای ذخیرهسازی موجود که با چیدن سیلندرها در دو یا سه طبقه، ظرفیت میتواند دو یا سه برابر شود.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهند این تأسیسات در عملیات نظامی سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ هدف قرار نگرفته است. از جنگ خرداد سال گذشته (ژوئن ۲۰۲۵) تا کنون هیچ تردد وسایل نقلیه در محل مشاهده نشده و با توجه به تمرکز جمهوری اسلامی بر تبدیل اورانیوم غنیشده با غلظت پایین به اورانیوم با غلظت بالا و نگهداری مقادیر قابل توجه اورانیوم با غلظت بالا در مکانهایی غیر از نطنز، نقش و نحوهی استفاده از این تأسیسات پیش از جنگ ۱۲روزه و پس از آن نامشخص است.
یک منبع آگاه گفته است که پیشتر ساختمانی کوچک با قابلیت انتقال سیلندر به سیلندر برای مخلوطکردن سطح غلظت اورانیوم در این محوطه وجود داشته که ممکن است اکنون به ساختمان عملیاتی مجاور منتقل شده باشد. طبق گزارش موسسه علوم و امنیت بینالملل، این سازه نشاندهندهی آمادگی آشکار برای افزایش گستردهی غنیسازی پس از پایان محدودیتهای برجام است.
تأسیسات ذخیره و پناهگاهی مانند این ساختمان در نطنز، بخشی از زیرساخت بازگشت سریع به تولید صنعتی محسوب میشود و نادیدهگرفتن آن در هر توافق احتمالی میتواند امکان احیای سریع برنامهی هستهای جمهوری اسلامی را فراهم سازد. در همین ارتباط، یک تونل اعلامنشده نیز از سال ۲۰۰۷ در نطنز وجود دارد که ممکن است در جریان حملات خرداد ۴۰۴ برای ذخیرهسازی استفاده شده و در میانه اوت ۲۰۲۵ با دالانهای بتنی تقویت و زیر خاک مدفون شده است.
این یافتهها در شرایطی منتشر شده که برنامه هستهای جمهوری اسلامی پس از درگیریهای اخیر، از نظارت و بازرسی آژانس بینالمللی انرژی اتمی خارج شده است. شناسایی این تاسیسات نشان میدهد که جمهوری اسلامی سالها پیش از پایان رسمی محدویتهای توافق اتمی برجام، بطور مخفیانه زیرساختهای پشتیبانی برای گسترش برنامه هستهای خود را آماده کرده بود.
تحلیل تصاویر از ژوئن ۲۰۲۶ تایید میکند که این مجموعه همچنان دستنخورده باقی مانده و اگرچه فعلا فعالیت مشهودی در آن دیده نمیشود ولی بیانگر آنست که جمهوری اسلامی در برنامهی بلندمدت خود به دنبال تولید نامحدود پس از انقضای برجام در سال ۲۰۳۰ و کاهش زمان گریز هستهای به فقط چند روز بود. گزارش موسسهی علوم و امنیت بینالملل نشان میدهد که در هرگونه تقابل با جمهوری اسلامی مسئله هستهای (غنیسازی) و موشکی باید در اولویت قرار بگیرد.
