کشمکشها در تنگه هرمز در حالی به زیان جمهوری اسلامی تغییر میکند که این اهرم نیز شش ماه پس از آغاز جنگ ۴۰ روزه در عمل از دست رفته است.
ششماه پس از آغاز درگیری ایالات متحده و جمهوری اسلامی که به نگرانی بازارهای جهانی انجامید و خلیجفارس را تا آستانهی جنگی گستردهتر پیش برد، کشمکشها در تنگهی هرمز کاملا به زیان حکومت ایران در حال تغییر است.
محاصرهی دریایی آمریکا و تحریمهای اقتصادی شدیدتر، صادرات نفت ایران را تقریبا قطع کرده و فشار اقتصادی کمسابقهای بر جمهوری اسلامی وارد آورده است. آنهم در حالی که تلاش رژیم تهران برای ناامنساختن تنگه هرمز نتوانسته شوک اقتصادی جهانی مورد انتظارش را ایجاد نماید.
تنگهی هرمز که حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند، به میدان اصلی این تقابل تبدیل شده است. جمهوری اسلامی در ابتدا انتظار داشت زمان به سود آن عمل کند و با هدف ایجاد ناامنی به وسیلهی بستن تنگه هرمز، به حمله و اختلال در این آبراه بینالمللی پرداخت. این اقدام اما از جمله با محاصرهی بنادر ایران توسط آمریکا و به راه انداختن مسیر جنوبی در قلمرو عمان، به گونهای پیش رفت که این اهرم اکنون برخلاف محاسبات جمهوری اسلامی، علیه خودش فعال شده است.
طبق گزارش والاستریت ژورنال، محاصرهی دریایی جمهوری اسلامی توسط آمریکا از ژوئیه ۲۰۲۶ مانع صادرات نفت ایران شده است. در همین حال، با وجود حملات پهپادی و موشکی سپاه پاسداران به کشورهای حاشیه خلیج فارس، آمریکا توانسته به آنها کمک کند تا حجم قابل توجهی از نفت خام خود را از تنگه هرمز عبور دهند و به این ترتیب قیمت جهانی نفت را از سطوح بحرانی دور نگه دارند.
سمیر مدنی، یکی از بنیانگذاران «تانکرترکرز»، شرکت ردیابی تانکرها، میگوید: «با وجود ناامن کردن تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی، آنها نمیتوانند همه راهها را ببندند و محاصرهی دریایی از سوی آمریکا نشت بسیار کمی دارد».
طبق دادههای این شرکت با گذشت زمان مسیرهای جایگزین شکل گرفتهاند. در چهار هفتهی گذشته بطور متوسط حدود ۵ میلیون بشکه در روز از تنگه هرمز خارج شده و حدود ۲.۵ میلیون بشکه دیگر از بنادر خارج از این آبراه مانند فجیره در امارات (معادل ۴۰ درصد سطح صادرات پیش از جنگ) صادر شده است. در مقابل، صادرات نفت از بنادر ایران از مسیر دریایی از ماه ژوئیه تقریبا متوقف گشته و وضعیت اقتصاد داخلی رژیم تهران بدتر شده است.
یک مقام ارشد خلیج فارس به والاستریت ژورنال گفته است: «زمان به نفع هیچکدام نیست اما، چون جمهوری اسلامی زیر فشار اقتصادی عظیمی قرار دارد، ساعت برایش بسیار سریع میگذرد.» درواقع، محاسبات رژیم ایران که با بستن تنگه هرمز و به گروگان گرفتن ۲۰ درصد عرضهی نفت جهان میتواند بحران اقتصادی جهانی ایجاد کند تا ترامپ را تسلیمِ خواستههای خود کند، یک خطای استراتژیک بود.
در حال حاضر، بازارهای انرژی تطبیق یافتهاند و عرضهی جایگزین سوخت ادامه دارد. جمهوری اسلامی انتظار داشت اختلال در تنگه هرمز، اقتصاد جهان را چنان متزلزل کند که واشنگتن را به تسلیم خواستههایش در میز مذاکره وادار نماید اما به این هدف نرسید.
فشار اقتصادی آمریکا که وزیر خزانهداری اسکات بسنت آن را «ضربه یک- دو» از طریق محاصره بعلاوه «سختترین تحریمهای تاریخ» توصیف کرده، درآمدهای دولتی ایران را کاهش داده، دسترسی به ارز خارجی را محدود کرده و اقتصاد را تحت فشار قرار داده است.
بسنت گفته است که این استراتژی «در ایران کار خواهد کرد و ما این رژیم را به فروپاشی میرسانیم». گزارشهای مختلف تأیید میکنند که رژیم تهران با یکی از سختترین فشارهای اقتصادی تاریخ جمهوری اسلامی روبروست؛ کمبود واردات کلیدی مانند سوخت، تورم فزاینده و فشار بر درآمد خانوارها نگرانی حکومت ایران از ناآرامیهای داخلی را افزایش داده است.
مقامات آمریکایی، اسرائیلی و منطقهای امیدوارند این فشارها بتوانند با ایجاد اعتراضات داخلی، شکاف در میان بقایای جمهوری اسلامی را عمیقتر و کنترل حکومت را ضعیفتر نماید.
جمهوری اسلامی همچنان خواستار رفع تحریمها، دسترسی به داراییهای مسدودشده و به رسمیت شناختن نقش امنیتی خود در تنگه هرمز است و هیچ نشانهای از کنار گذاشتن این خواستهها دیده نمیشود. منابع منطقهای میگویند فرمول جدیدی برای حل بنبست میان میانجیها و جمهوری اسلامی در حال بررسی است که گمان نمیرود شرایط بهتری از «تفاهمنامه اسلامآباد» ارائه دهد؛ تفاهمنامهای که آمریکا بر اساس آن تحریمهای نفتی و محاصرهی دریایی را لغو کرد اما جمهوری اسلامی با شلیک دوباره به کشتیها باعث شد دونالد ترامپ اصلا از آن خارج شود.
ضعیف شدن اهرم تنگه هرمز برای جمهوری اسلامی در حالی به سرعت پیش میرود که کریس رایت وزیر انرژی آمریکا اعلام کرد، جریان انتقال نفت از خلیجفارس در حال حاضر به بیش از دو سوم سطح پیش از درگیریها با جمهوری اسلامی رسیده است. وزیر انرژی آمریکا همچنین افزود: «برای تضمین ادامه انتقال نفت انتظار دارد یا حکومت ایران تغییر کند یا سیاستهای این حکومت!»
با این حال، هر روز که فشارهای ایالات متحده حلقه محاصره را تنگتر میکند، تهدیدهای رسانهای بقایای جمهوری اسلامی بیشتر میشود. هدف قرار داده شدن سه نفتکش سایه از سوی ایالات متحده نشان میدهد که در جنگ نفتکش مقابل نفتکش، کنترل تنگه هرمز از دست جمهوری اسلامی خارج شده است.
