مسعود پزشکیان ادعا کرده تأمین انرژی صنایع در زمستان امسال از اولویت‌های دولت است و گفته: «نباید اجازه دهیم در زمستان حتی یک شغل از بین برود». این ادعا در شرایطی مطرح می‌شود که قطع کامل یا جیره‌بندی گاز صنایع از ابتدای آبان‌ماه جاری آغاز شده و توزیع سهمیه سوخت جایگزین در صنایع نیز با اختلال روبروست. از سوی دیگر گازرسانی به بخش خانگی در استان‌های شمالی نیز به بحرانی جدی تبدیل شده و تنها امید مقامات استانی به واردات گاز از ترکمنستان است؛ موضوعی که به علت عدم پرداخت تعهدات از سوی جمهوری اسلامی به ترکمنستان و شرایط ژئوپلیتیک با اما و اگرهای بسیار روبروست.
بر اساس اعلام کارشناسان، به علت قرار داشتن استان‌های شمالی در انتهای شبکه گازرسانی کشور، بحران تأمین گاز بخش خانگی از این استان‌ها آغاز خواهد شد. در استان‌های خراسان شمالی، گلستان، مازندران و گیلان صنایع و نانوایان برای استفاده از سوخت جایگزین آماده می‌شوند. مقامات استانی با اعلام احتمال بالای قطع گاز بخش خانگی، وعده توزیع نفت سفید را به شهروندان داده و از آنها خواسته‌اند وسایل گرمازای برقی یا نفتی تهیه کنند.
احمد فاطمی، رئیس مجمع نمایندگان استان مازندران در مجلس شورای اسلامی، نیز با اشاره به کسری روزانه ۴۰۰ میلیون مترمکعب گاز در زمستان امسال، ابعاد بحران گاز را گسترده خوانده و گفته است که اعضای این مجمع جلساتی را با وزیر نفت و مدیران ارشد انرژی برای حل بحران کمبود گاز در مازندران برگزار کردند.
این نماینده مجلس شورای اسلامی گفته: «اولویت این است که بخشی از گاز مورد نیاز از طریق مذاکره با یکی از کشور‌های همسایه تأمین شود و بخش دیگر نیز از مسیر سوخت‌های جایگزین و توزیع کپسول‌های گاز جبران شود.»
رضا سپهوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، نیز ادعا کرده: «برای نخستین بار شبکه گاز کشور به صورت «لوپ» (حلقه‌ای) کامل درآمده و تمامی خطوط انتقال به یکدیگر متصل شده‌اند. این زیرساخت جدید امکان مدیریت بحران و انتقال گاز از سایر نقاط به مناطق شمالی کشور را در صورت افت فشار فراهم می‌کند.»
با اینهمه دولت بطور مشخص بخش صنعت را قربانی بحران کمبود گاز می‌کند. قطع کامل گاز صنایع سیمان از ابتدای آبان‌ماه جاری آغاز شده است. جیره‌بندی گاز در دیگر صنایع نیز در دستور کار قرار گرفته و در آنسو، قیمت گاز برای بخش صنعت با افزایشی تکاندهنده روبرو شده است. بهای هر مترمکعب گاز در برخی صنایع از حدود ۵ هزار تومان به ۱۹ هزار تومان (و با احتساب مالیات بر ارزش افزوده به حدود ۲۵ هزار تومان) رسیده است؛ تحمیل این هزینه سنگین فشار مضاعفی بر بخش تولید وارد می‌کند.
در همین رابطه احمد مختار، نایب رئیس کمیسیون صنعت اتاق ایران، با تأکید بر ضرورت حمایت از واحد‌های تولیدی در دوره محدودیت گاز، هشدار داده: «توان بنگاه‌های تولیدی برای تحمل فشار‌های مضاعف محدود است.»
احمد مختار با تأکید بر اینکه نمی‌توان انتظار داشت بخش صنعت به تنهایی همه تبعات وضعیت بحرانی کمبود انرژی را مدیریت کند، گفته: «وقتی یک واحد صنعتی به دلیل محدودیت گاز ناچار به توقف فعالیت یا کاهش تولید می‌شود، باید آثار این محدودیت در نحوه مطالبه تعهدات مالی آن نیز لحاظ شود. نمی‌توان از بنگاهی که امکان تولید و درآمدزایی آن کاهش یافته، انتظار داشت بدون هیچ تغییری به همه تعهدات خود عمل کند.»
دولت در حالی اعلام کرده بود صنایع به علت کمبود گاز باید از سوخت جایگزین استفاده کنند که حالا فعالان صنعتی و معدنی از کاهش سهمیه سوخت، تأخیر در تحویل گازوئیل و محدودیت ناوگان حمل خبر می‌دهند؛ مشکلاتی که در کنار کمبود گاز و برق، هزینه تولید را افزایش داده و فعالیت برخی واحد‌ها را با اختلال مواجه کرده است.
این موضوع از سوی عزت‌الله زارعی، سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت، نیز تأیید شده است. او در برنامه تلویزیونی در صداوسیمای جمهوری اسلامی با اشاره به وضعیت تأمین سوخت صنایع و معادن گفت: «این بخش‌ها در شش‌ماهه نخست سال جاری با ناترازی انرژی مواجه بودند و گزارش‌های تولیدکنندگان از کمبود سوخت، قاچاق گازوئیل و حتی قرار گرفتن برخی کارخانه‌ها در آستانه تعطیلی حکایت دارد.»
به گفته سخنگوی وزارت صمت، نیاز بخش صنعت، معدن و اصناف در سال گذشته حدود ۴/۴ میلیارد لیتر سوخت بوده، اما شرکت پخش و پالایش در عمل حدود ۳/۵ میلیارد لیتر سوخت تأمین کرده است.
سعید صمدی، دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران، پیشتر با اشاره به وضعیت تأمین سوخت این معادن گفته بود: «در شش‌ماهه نخست امسال، میزان سوخت تحویلی به معادن زغال‌سنگ حدود ۴۰ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته بوده است.»
او توضیح داد: «با توجه به مشکلات واردات زغال‌سنگ، انتظار می‌رفت تولید داخلی افزایش پیدا کند تا بخشی از نیاز فولادسازان جبران شود، اما کاهش سهمیه سوخت باعث شده معادن نتوانند متناسب با نیاز کشور فعالیت کنند.«
به گفته صمدی، بخش قابل توجهی از سوخت مصرفی معادن زغال‌سنگ برای فعالیت ژنراتورها و تأمین سیستم تهویه استفاده می‌شود و محدودیت سوخت حتی موجب شده برخی معادن در فصل تابستان حدود هفت تا ۱۰ روز در ماه امکان فعالیت نداشته باشند.
هدایت‌الله خادمی عضو پیشین کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی نیز معتقد است: «کاهش ۴۰۰ میلیون مترمکعبی تولید گاز، رقم بسیار بزرگی است و به معنای از دست رفتن بخش قابل‌توجهی از ظرفیت تولید و ایجاد محدودیت جدی در تأمین نیاز کشور خواهد بود.»
هدایت‌الله خادمی با بیان اینکه «تأمین گاز از مسیر واردات برای کشوری که دومین ذخایر بزرگ گاز جهان را در اختیار دارد، راهبرد درستی نیست»، گفته: «در موضوع واردات و سوآپ گاز ترکمنستان نیز با مشکلات اساسی مواجه شدیم. در حالی که این کشور به همکاری گازی با ایران علاقه‌مند بود و تمایلی به سوآپ یا فروش گاز خود به جمهوری آذربایجان نداشت، متأسفانه شرایط به گونه‌ای پیش رفت که همکاری آن با ایران ادامه پیدا نکرد و به سمت جمهوری آذربایجان سوق داده شد. قطر سال‌ها از ایران در برداشت از پارس جنوبی جلوتر است.»
این کارشناس انرژی با انتقاد از عملکرد کشور در توسعه میادین مشترک نفت و گاز گفت: «قطر همواره عملکرد بهتری نسبت به ایران داشته و سال‌ها زودتر از ما برداشت از میدان مشترک پارس جنوبی را آغاز کرده است. در دوره دولت خاتمی، میزان تولید و برداشت ایران به سطح قطر نزدیک شد، اما امروز قطر به یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی ال‌ان‌جی تبدیل شده و سهم قابل توجهی از این بازار را در اختیار دارد.»
نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی تأکید کرده: «ما در سال‌های گذشته حتی در شرایط صلح و پیش از تشدید محدودیت‌های بین‌المللی نیز اقدامات متناسبی برای توسعه میادین مشترک انجام ندادیم. برای نمونه، در میدان‌های فرزاد ۱ و ۲، حتی در دوره‌هایی که شرایط تحریمی و سیاسی مساعدتر بود، فعالیت قابل‌توجهی صورت نگرفت؛ در حالی که عربستان با جدیت در حال توسعه فعالیت‌های خود در این حوزه است.»
هاشم اورعی، کارشناس حوزه انرژی و رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی انرژی ایران، نیز هشدار داده: «در شرایط افزایش کسری انرژی، نیروگاه‌ها مجبور می‌شوند به سمت مصرف مازوت و گازوئیل بروند؛ اما استفاده از مازوت هم چالش‌های فنی دارد و هم به دلیل آلایندگی شدید در مجاورت شهر‌های بزرگ با محدودیت روبروست. تامین و لجستیک گازوئیل نیز مشکلات خود را دارد. از این رو پیش‌بینی می‌کنیم امسال با کمبود برق نیز مواجه شویم. مطابق معمول، بیشترین فشار و قطعی بر دوش بخش صنعت خواهد بود. وقتی صنعت گاز کافی نداشته باشد، تولید نسبت به گذشته کاهش می‌یابد و نتیجه آن تداوم رکود در بخش صنعت خواهد بود.»
هاشم اورعی افزوده: «بر اساس آمار‌های مرکز آمار ایران، در پایان بهار امسال نسبت به بهار سال گذشته، بخش صنعت ما رشد منفی ۱۴/۷ درصدی داشته است که مهم‌ترین دلیل آن، عدم امکان تامین برق در تابستان و گاز در زمستان بوده است.»
اینهمه نشان می‌دهد جمهوری اسلامی با قربانی کردن بخش تولید و صنعت تلاش دارد از بحران کمبود گاز که ناشی از چهار دهه ناکارآمدی و سوء مدیریت است عبور کند. با اینهمه حتی «خودی»ها نیز در عبور به سلامت حکومت از این بحران طی زمستان پیش رو تردیدهایی جدی دارند.
