محمدعلی غیبی – بسیاری از وقایع جهان پس از آنکه رخ میدهند، در ذهن مردم اهمیت مییابند.در جامعهی امروزی، رسانهها نقش تعیینکنندهای یافتهاند و نهایتا موج رسانهها به صفحات تاریخ هم راه مییابند. بر همین اساس حتی مکاتب تاریخنگاری متعددی به وجود آمدهاند. در مکتب آلمانی، همچون تاریخنگاری رانکهای، روایت تاریخی با سند اصالت دارد و عین واقعیت شناخته میشود. اما در مکاتب فرانسوی، همچون مکتب آنال که از دقت بیشتری برخوردارند، تاریخ در ذهن مورخ ساخته میشود. آنچه روایت میشود شمهای بیش نیست و حاصل ذهن مورخ و دغدغهها و دیدگاههای اوست.
در همین رابطه، مسائل مربوط به ایران هم اهمیت فوقالعادهای در تاریخنگاری و همچنین در دیدگاههای فیلسوفان تاریخ همچون فوکو داشته و این اهمیت مسائل ایران در آینده بسیار بیشتر هم خواهد شد. جامعهی ایران جامعهای شکوفاست که در مرحلهی رنسانس در مقابل یک رژیم تفتیش عقاید ایستاده است؛ در حالی که بسیاری از جوامع مجددا خواهان بازگشت به قرون وسطی هستند.
کشتار بزرگ مردم ایران در ژانویهی ۲۰۲۶، آنچنان کشتار بزرگ و بیسابقهای بود که زندگی ما را بهکلی و بیش از هر اتفاقی که در طول زندگی خود دیده یا شنیده بودیم تغییر داد؛ کشتاری در طول دو شب که در تاریخ ایران شاید تنها با کشتار مردم نیشابور توسط مغولها قابل مقایسه باشد. طبیعی بود که در ادامه رژیم اهریمنی جمهوری اسلامی سعی در عادیسازی آن داشته باشد و ما انتظار آن را هم داشتیم که حتی یک نفر از طرفداران این رژیم هم اعتراضی نکند و در نهایت خونسردی حتی بر تقدیس خامنهای ابرجنایتکار هم بیفزایند.
اما در این میان همراهی مدعیان روشنفکری با این ابرجنایتکاران، نشانگر بارز یک استاندارد دوگانه است. وقتی ویرانگران پنجاهوهفتی پس از مصیبتی که با انقلاب ۵۷ و با آوردن خمینی بر سر این ملت و بخصوص نسل جوان آوردهاند راه میافتند و از پرویز ثابتی شکایت میکنند، تنها چیزی که آشکار میشود عوض شدن آشکار جایگاه سرکوبگران و کشتهشدگان است. چراکه با طرح چنین شکایات باطلی رژیم بهراحتی از پاسخگویی میگریزد و دهها هزار معترضی را که به مظلومانهترین شکل ممکن به خاک و خون کشیده شدند به محکمه میکشد. روشنفکران و وارثان آنهایی که تکنولوژی را «عامل سلطهی غرب بر جوامع مستعمره» و «خررنگکن» و «ازخود بیخود شدن انسان» یا بعضیهای دیگرشان هم گسترش صنایع و بخش خصوصی را توسعهی «بورژوازی کمپرادور» نامیده و برای مبارزه با آن با حکومت پهلوی جنگیدند، گویی اکنون با خونآشامی رژیم خامنهای و ریختن خون جوانان ترقیخواه ایران رفع تشنگی میکنند.
قتلعام تلاتلولکو در ۱۹۶۸ در مکزیک و در سرکوب جوانان چپگرایی که در اعتراض به برگزاری المپیک در این کشور و در تلاش برای برهم زدن آن شورش کرده بودند اتفاق افتاد. جوانان چپگرایی که در حمایت از مسیر چهگوارا برخاستند و «حفظ آبروی ملی» را «توهم» نامیده و تلاش کردند میزبانی المپیک را فرصتی برای نمایش آبروریزی ملی قرار دهند. به هر حال سرکوب وحشیانهی هر حرکت اعتراضی محکوم است و ما مردم آزادیخواه ایران با تجربیات تلخ اما غنی خود هرگز از هیچ سرکوبگری حمایت نمیکنیم. تنها چیزی که برایمان جلب توجه میکند استانداردی دوگانه در برخورد با شدت و نوع سرکوب است. «قتلعام تلاتلولکو»، عبارت مشهوری است که به سرکوب معترضان در شهرکی در کنار مکزیکوسیتی به نام تلاتلولکو، در ۲ اکتبر ۱۹۶۸، ده روز پیش از آغاز المپیک در این کشور اطلاق میشود. سرکوبی که به کشتار حدود صد نفر از جوانان جنبش دانشجویی مکزیک انجامید.
کتاب «قتلعام در تلاتلولکو» اثر النا پونیاتوسکا، به روایت شاهدان عینی و دستگیرشدگان اعتراضات پس از این سرکوب وحشیانه میپردازد. روایتهای متعددی که بسیاری از وقایع را در جلوی چشمان خواننده میگذارد و بسیاری از آنچه مردم ایران در شبهای ۱۸ و ۱۹ دیماه ۱۴۰۴ به چشم دیدند را هم در خود دارد. با این تفاوت که در تلاتلولکو حدود صد نفر کشته شدند، در حالی که در کشور ایران، بنا به برآوردهای جدید، حدود صدهزار نفر کشته شدند. اما دستگاههای تولید پروپاگاندا نهتنها در داخل ایران، بلکه رسانههای جریان اصلی سرتاسر جهان، روایات مردم ایران را بهکلی نادیده گرفتند؛ توجیه کردند و اکنون کار را به جایی رساندهاند که جای ستمکار و ستمدیده را تغییر دهند؛ خود مردم ایران را مقصر جلوه میدهند؛ از جنایتکاران دفاع میکنند و حتی وجود جمعیتی عظیم را هم انکار میکنند.
مطالعهی کتاب مزبور، بدون آنکه نویسندهی آن خواسته باشد، تفاوتهای بسیاری میان جامعهی مکزیک و جامعهی ایران کنونی به دست میدهد. مهمتر از همه آنکه رژیم مکزیک اقدام به جاسوس و خبرچین کردن بسیاری از افراد جامعه نکرده بود و خیلیها، از استادان دانشگاه گرفته تا کارمندان، دقیقا همان چیزی بودند که نشان میدادند. بسیاری از روایتهای این کتاب، توضیحات استادان دانشگاه است که با این جنبش همراهی کرده و نهایتا گرفتار شدهاند. صحبت از کارمندانی که بهزور به تجمعات حامی حکومت مکزیک برده میشدند واقعا اعجاببرانگیز است. این کارمندان از شیشههای اتوبوس صدا میزدند: «ما گوسفندیم، بعبع، ما نمیخواهیم برویم، بعبع، ما را بهزور میبرند!» (النا پونیاتوسکا، قتلعام در تلاتلولکو، ترجمهی زهرا نعیمی، تهران: دیدآور، ۱۴۰۲: ص ۹۴) در جای دیگر مینویسد: «مردم به دو دستهی مجزا تقسیم شده بودند؛ یک طرف مردان قدرت و مالکان بزرگ و در سوی دیگر اساتید، روشنفکران و گروه منصف مردم.» (همان، ص ۱۱۳)
اما در یک رژیم توتالیتر اوضاع برعکس است. جامعهی ایران دقیقا با رمان ۱۹۸۴ یکی شده است. جامعهای خیالی که در آن تمام کسانی که وینستون با آنها صحبت از تلاش برای مبارزهی سیاسی میکرده، جاسوس ادارهی «محبت» بودهاند؛ از اوبراین گرفته تا پیرمرد صاحب مغازهی خرازی. رژیم اسلامی جامعهی ایران و بخصوص کسانی را که استخدام خود کرده دقیقا به این شکل درآورده است. به این خاطر جوانان مستعد «قابل استخدام» نیستند. به این خاطر اعتصاب ناممکن شده است. استادان دانشگاه در خرداد امسال اعتصاب کردند؛ اما تنها برای افزایش حقوق، و فورا با دو برابر شدن حقوق سر کلاسها برگشتند!
بنابراین به نظر میرسد که انقلاب کنونی مردم ایران، یک انقلاب از پایین به بالاست. این انقلابِ مردمی شایسته و آگاه و باسواد که بهطور سازمانیافتهای نادیده گرفته شدهاند، علیه نخبگان حاکم و همچنین علیه دستگاه دیوانسالاری است؛ دیوانسالاریای که خوب میداند چگونه از کارمندان متخلف خود تحت عنوان «همکار» دفاع کند؛ علیه مردمی که حقوقشان توسط نوکیسگان ناشایست اما مطیع ضایع شده و جاهایشان عامدانه تغییر یافته است.
اکنون این مردم انقلابی، طبقاتیاند که ستم دیدهاند؛ و بهطور مشخص کارمند و استاد دانشگاه و بسیجی و مأمور اطلاعاتی نیستند، بلکه اکثریتی محروماند که رژیم کمر به نابودی آنها بسته است. در حالی که آنهایی که برای استخدام مناسب تشخیص داده شدهاند، از مواجب رانتی برخوردارند. لااقل با شرکت در پروژههای اطلاعاتی رژیم برای نابود کردن هر مخالفی در درون جامعه، به ثروت بادآوردهای که از آن خون میچکد میرسند؛ بخصوص اگر این وضعیت زادهی فقر سازمانیافتهای مثل جامعهی کنونی ایران باشد. مهدیقلی هدایت، از رجال اواخر دورهی قاجار و اوایل پهلوی، «جاسوسی» را در کنار معضلات اجتماعی ناشی از فقر دیگری همچون فسق و فحشا و دزدی قرار میدهد؛ (ر.ک. به مهدیقلی هدایت، خاطرات و خطرات، تهران: زوار، ۱۳۸۵: ص ۱۲۵)
این وضعیت مصداق بارز یکی دیگر از ویژگیهای توتالیتاریسم در کتابی با همین نام از هانا آرنت است. از نظر آرنت، خفت ناشی از تصاحب غیرعادلانهی شغل از طریق نابودی شاغل قبلی، اثر اخلاقی تباهکنندهای دارد. این عمل هر شاغل جدید را در جنایتهای حکومت همدست میکند. چه دوست داشته باشد و چه نداشته باشد، … نتیجهی چنین شیوهای این خواهد بود که حساسیت شغلی را برای شاغلِ خوار و حقیرشده بیشتر کرده و وادارش سازد که برای حفظ شغلش، با حرارت بیشتری از رژیم دفاع کند. (هانا آرنت، توتالیتاریسم، ترجمهی محسن ثلاثی، تهران: ثالث، ۱۴۰۴: ۲۵۲)
این دفاع ممکن است بصورت دفاع آشکار یا مخالفت ظاهری توأم با همکاری اطلاعاتی باشد. بدینگونه کارمند یا استاد یا خیلی از هنرمندان و حداقل دختران با پوشش اختیاری که مدعی مبارزه با رژیماند، خود در اصل مأمور مخفی حکومتاند و مبارزاتشان هرگز نتیجهبخش نیست، چون نمایشی بیش نیست. آرنت همچنین معتقد است که پایگاه پلیس مخفی توتالیتر کاملا تثبیتشده است و ادارات آن در دستگاه اداری کشور کاملا جاافتادهاند. رژیم توتالیتر آن را تجسم قانون کرده و در آبرومندیاش جای هیچ شکی نمیگذارد. (همان، ص ۲۴۷)
حال فاجعه آنجاست که مدعیان پرگوی تاریخنگاری از پایین و طبقات فرودست جامعه بهسرکردگی آبراهامیان بهطور زنندهای خاموشاند و سکوت کرکنندهشان روح هر انسان راستیجویی را میآزارد. گویی طبقات پایین زمانی خوباند که دارای ایدئولوژیهای چپگرایانه باشند، نه آنکه نام پهلوی را فریاد زده و طرفدار توسعهی کشور باشند.
این طبقات پایین و فرودست، طبقاتی هستند که یا باهوش و درسخوانده و وارستهاند یا در گذشته از بالاترین طبقات جامعه بودند، اما رژیم در طول ۴۸ سال عمر ننگین خود آنها را ـ غیر از کسانی که توان مهاجرت داشتند ـ با کشاندن به کام انزوا و بیکاری و بیپولی به طبقات پایین تبدیل کرده و از طرف دیگر افرادی را معتبر کرده یا میکند که قدرت یافتنشان به نابودی جامعه و ایجاد گسلهای اجتماعی بینجامد. این پروژهی عظیم واژگونسازی طبقات جامعه، آنچنان فجایعی برای مردم ایران همراه خواهد داشت که با گذر قرنها هم جبران نخواهد شد. همان سناریویی که ابنمقفع از قول ارسطو برای نابود کردن جامعه کافی میداند.
با این حال شباهتها میان مردم ایران و مکزیک پس از این کشتارها بسیار شبیه هم است. کتاب مزبور شعری از اکتاویو پاز دارد که میگوید:
«رفتگران شهرداری
خون را
از میدان قربانگاه میروبند»
(پونیاتوسکا، ص ۳۳۰)
اما در ایران، کامیونهای آتشنشانی این کار را میکردند، چون توان انسانها برای این کار کفایت نمیکرد. در شرایطی که رژیم اسلامی امکان هیچ مصاحبهای با خانوادههای قربانیان نمیدهد و بر جراحاتشان هم میافزاید، هیچ جملهای برتر از صحبت یک مادر مکزیکی شرح صدها خیابان قربانگاه ایران را نمیکند؛ آنجا که میگوید: «خون دخترم در کفشهای تمام بچههایی که در میدان میدویدند رخنه میکرد.» (همان، ص ۲۵۲)
با این حال سرکوبگری در مکزیک هم ذرهای از شدت نارضایتی نکاست و حتی بر آن افزود. یک استاد ریاضیات در دانشگاه ملی مکزیک بعدا در زندان گفته بود: «من وارد جنبش نشدم؛ فکر میکنم از روزی که به دنیا آمدم درون آن بودم. این راهورسم من است. هوایی که نفس میکشم. برای من معنای جنبش دفاع از خانهام، از زنم، از فرزندانم بود.» (پونیاتوسکا، ص ۵۷)
شخص دیگری از دانشکدهی ادبیات و فلسفهی همین دانشگاه میگوید: «من از سال ۱۹۶۷ نماینده انجمن دانشآموزی بودم اما حالا دیگر نماینده نیستم… همه چیز عوض شد. من دیگر آن آدم سابق نیستم. همه عوض شدیم. مکزیک به قبل از جنبش دانشجویی و بعد از آن تقسیم میشود. تلاتلولکو حدفاصل دو مکزیک است.» دانشجوی دیگری هم از همین دانشکده، معتقد بود که «بیشتر از هر موضوع سیاسی، سرکوب بهخودیخود مردم را سیاسی کرد و سبب شد که اغلب نقش فعال در تجمعات داشته باشند». (همان، ص ۵۴-۵۵)
این روایتها دقیقا اوضاع کنونی ایران را شرح میدهند. رژیم ایران هزار برابر بیشتر از رژیم دیاس اورداس کشته است و زخمی که بر قلب جامعهی ایران زده، از هزار برابر هم عمیقتر است. هر یک از ما مردم ایران حداقل یک نفر از خویشاوندان خود داریم که در دیماه ۱۴۰۴ کشته شدند. از سوی دیگر مطالبات مردم ایران، هوسبازیهای کمونیستی و کاستروئیستی مشتی جوان عضو جنبش دانشجویی نیست، بلکه ما خواستار استرداد مملکت و زندگی و امنیت خود و خانوادهمان از مشتی تروریست افراطی مذهبی و جنایتکار کمهوش اما خطرناک تحت عنوان سپاهی و بسیجی و اطلاعاتی و لباسشخصی هستیم.
اما جامعهی ایران نشان داده است که در مقابل این همه بیدادگری، نهتنها تسلیم نمیشود بلکه برای سرنگون کردن رژیم مصممتر میگردد. قیام مردم آبدانان نشان داد که سرکوب گسترده، سیاستی شکستخورده است و تنها پروندهی سرکوبگران را سنگینتر کرده است. قماری که رژیم در دیماه سال گذشته کرد، قماری بود با دو سر؛ یکی سرکوب ابدی که همچون کشتار میدان تیانآنمن چین، دیگر هیچ خیزشی بعد از آن نباید برمیخاست؛ و دیگری آنکه برعکس، مردم را در براندازی رژیم مصممتر میکرد. با وجود آنکه رژیم به سیم آخر زد و مهمترین کارت خود، یعنی کشتار گسترده، را هم خرج کرد، اکنون با خیزش گسترده و پرانرژی مردم آبدانان، بر رژیم ثابت شد که سرکوب بیسابقه هم بینتیجه بود و حالا مقامات رژیم و خانوادههای ولایی میتوانند مطمئن شوند که سقوط نزدیک این رژیم قطعی شده است. بخصوص که مردم از رهبری تثبیتشدهی شاهزاده رضا پهلوی و سازماندهی منسجمی برخوردارند، حالا دیگر هیچ پیشامدی در جهان از پیروزی این ملت و سرنگونی رژیم جمهوری اسلامی قطعیتر نیست و این مردم بار دیگر بر سرنوشت کشور خود مسلط خواهند شد.
توضیح:
«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب علاقمندان، نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.

