قطع سراسری اینترنت جهانی در ایران که از نهم اسفندماه و همزمان با آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا اجرا شده است سبب تعطیلی هزاران کسبوکاری شده که از طریق شبکههای اجتماعی و پیامرسانها به تبلیغ، ثبت سفارش و فروش کالا و خدمات مشغول بودند. گزارشها حاکی از آنست که بسیاری از صاحبان فروشگاههای اینترنتی ناچار شدند طی هفتههای گذشته با چیدن بساط کنار خیابان و دستفروشی از قطع کامل درآمد خود جلوگیری کنند.
قطع اینترنت در ایران وارد دوازدهمین هفته شده است و شهروندان ایران بیش از ساعت از دسترسی به اینترنت جهانی محروم بودند. اگر چه در هفتههای گذشته کانفیگ و فیلترشکنهایی توسط شرکتهای متصل به مافیاهای حکومتی فروخته میشود که به شهروندان امکان اتصال به اینترنت جهانی را میدهد اما هزینه بسیار بالای این فیلترشکنها همچنان دهها میلیون شهروند ایران را از دسترسی به اینترنت جهانی محروم کرده است.
خسارت اقتصادی ناشی از قطع اینترنت همچنان رو به افزایش است و روزانه میلیاردها تومان زیان در اقتصاد ایران ثبت میشود. کارشناسان معتقدند خسارت مستقیم قطعی اینترنت روزانه ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار و غیرمستقیم ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار است که طی ۶۰ روز به بیش از ۴ میلیارد دلار رسیده است.
یکی از بخشهایی که از قطع اینترنت آسیب بسیار جدی دید کسبوکارهای کوچک بخش اقتصاد دیجیتال ایران بودند که از طریق شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام و پیامرسانهایی مانند تلگرام به بازاریابی و فروش و ارتباط با مشتری مشغول بودند.
رضا الفتنسب رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی با هشدار نسبت به تبعات تداوم قطعی اینترنت میگوید فروش آنلاین در برخی کسبوکارها تا ۷۰ درصد کاهش یافته و حدود ۲۰۰۰ شرکت تنها یک تا دو ماه تابآوری دارند؛ وضعیتی که اقتصاد دیجیتال را وارد دورهای از «بیثباتی ساختاری» کرده است.
بخشی از این صاحبان این کسبوکارها که همه درآمد و معیشتشان وابسته به کسبوکارشان بوده در هفتههای گذشته به دستفروشی محصولات و کالاهای خود در کنار خیابان روی آوردهاند.
خبرگزاری دولتی «ایرنا» گزارش داده در حالی که بیش از دو ماه قطعی اینترنت بینالملل، کسب و کار بسیاری از فروشگاههای مجازی را به مرز تعطیلی کشانده، مشاهدات از افزایش دستفروشی و انتقال برخی فروشگاهها از اینستاگرام به پیادهروهای تهران حکایت دارد.
ایجاد مشاغل کاذب بهعلت قطع سراسری اینترنت جهانی پیشتر از سوی یک اقتصاددان نیز مطرح شده بود. محمدرضا عبدالهی، تحلیلگر اقتصاد کلان تأکید کرده که از دیماه امسال که در جریان اعتراضات اینترنت قطع شد و بار دیگر از نهم اسفند تا کنون اینترنت قطع شده است مشاغل فعال در بستر اینترنت از دست رفتند و مشاغل بیکیفیت جایگزین مشاغل پایدار شدند.
اکنون بر اساس گزارش خبرگزاری دولتی «ایرنا» اگر حوالی ساعت ۸ شب از بلوار کشاورز به سمت کارگر و از آنجا به سمت شمال خیابان حرکت کنید، با پدیده پررنگ فروشندگان خیابانی روبرو میشوید که گرچه از قبل وجود داشته، اما حالا با دشواری فروش مجازی و مدارای شهرداری پررنگتر شده و نقاط مختلفی از تهران را تبدیل به به ویترین بساطگرانی کرده که از اینستاگرام به خیابان کوچ اجباری کرده اند.
یکی از افرادی که یک فروشگاه اینترنتی داشته و محصولاتش را به شهرهای مختلف کشور ارسال میکرده در شبهای پیش از نوروز ناچار به دستفروشی در شهر محل سکونتاش، آمل، شده است. او با انتشار عکسی در شبکه «ایکس» نوشته «تو عید دو شب مجبور شدم برم دستفروشی. نه که کار بدی باشه قبلا هم بارها همینجا گفتم یکی از کارایی که خیلی دلم میخواد تجربهاش کنم ولی اینکه بخاطر قطعی اینترنت مجبور بودم برم خیلی سختم بود. خیلی.»
البته همه کسانی که این روزها به دستفروشی روی آوردهاند صاحبان کسبوکارهای اینترنتی نیستند و برخی نیز افرادی هستند که در موج اخراج نیروی کار در پی رکود ناشی از قطع اینترنت و جنگ، برای داشتن اندک درآمدی ناچار به دستفروشی هستند.
برای نمونه یک شهروند جوان با اشاره به اینکه دیگر بهعنوان برنامهنویس کاری برای او نیست، نوشته سیستم کامپیوترش را برای فروش گذاشته تا دستفروشی را آغاز کند.
بر اساس گزارشها آمار بیکارشدگان و اخراجشدگان پس از جنگ به ۴/۵ میلیون نفر رسیده است. این آمار شامل کارگران ساده تا حرفهای، کارمندان، مهندسان و متخصصان فنی و حتی مدیران میانی در شرکتها میشود. افزایش هزینهها در کنار کاهش تولید و سفارش سبب شده شرکتها برای دوام آوردن در این شرایط هزینهها را کاهش دهند و اخراج نیروی کار یکی از نخستین اقدامات برای کاهش هزینه در بخش دستمزد است.
یک کاربر «ایکس» با توضیح شرایط نوشته «صبحونه امروز رو دیشب شام خوردم، شوینده گران شده باید با لباس برم کثیف سرکار. پول خوشبو کننده ندارم، مردم در سرتاسر شهر به دستفروشی رو آوردن و با قطعی اینترنت وحشتناک شده. اگر امروز تعدیل نشم، تو راه برگشت باید با پانصدهزار تومن برای تا آخر هفته خرید کنم تا پول برای دارو ذخیره کنم.»
الهام مراد، تسهیلگر و پژوهشگر توسعه محلی نیز نوشته «فکر میکنم اگر از تهران این روزها ننویسم، چیزهای مهمی را ناگفته گذاشتهام. این روزها و شبها پیادهروی در مسیرهای بسیار طولانی مرکز شهر، جزئی از روتین زندگی من و توحید شده. گاهی باهم گاه یکی از ما تنها. آنقدر راه میرویم که وقتی رسیدیم خانه از خستگی بیهوش شویم. این هم شاید روشی برای تسکین اضطراب و نگرانیهای این روزهاست. اما فقط خود پیادهروی نیست که اضطراب و نگرانی را تسکین میدهد. دیدن مردم. مردم به معنای عام کلمه. آنهایی که نمیدانی فکرشان چییست، موضع سیاسیشان چیست، از این لحظه خوشحالند یا ناراحت، فقط تماشاگر تقلای روزمرهشان برای زندگی کردن هستی.«
این فعال اجتماعی نوشته «این روزها و بخصوص شبها، به شکل قابل توجهی، دستفروشها در شهر زیاد شده اند. در مسیرهای پیادهروی ما تقریبا تمام پیادهروها پر از دستفروش است. بسیاری از آنها نشانههایی را بروز میدهند که میتوانی بفهمی هیچ وقت قبل از این دستفروشی نکردهاند و نهایت تجربهشان حضور در نمایشگاهها یا بازارچههایی بوده که شرایط معینی داشته است.»
او افزوده «عمدهٔ دستفروشهای اضافه شده به این مسیر به نظر میرسد تولید کننده باشند یا حداقل همکار مستقیم یک تولیدکننده. دستفروشهایی که به شهر اضافه شدهاند، اجناس بسیار با کیفیت، بعضا با اسم و برند مشخص میفروشند. حدس ما این است که این روزها خیابانهای شهر تبدیل به شعبهای حضوری از اینستاگرام شده است.»
