شهریار ایران رضا شاه دوم:
«به انقلاب پر شکوه مشروطه بنگرید و فاتحان مشروطه خواه تهران را به یاد آورید؛ شما میراث دار آن بزرگان هستید.»
قیام نقاب؛ نخستین تلاش سازمانیافته برای جلوگیری از استقرار استبداد دینی
قیام نقاب (نجات قیام ایران بزرگ)، که جمهوری اسلامی آن را با عنوان «کودتای نوژه» معرفی میکند، یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران و نخستین تلاش سازمانیافته برای مقابله با تثبیت حکومت جمهوری اسلامی پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود.
در تیرماه ۱۳۵۹، گروهی از افسران، خلبانان و نیروهای ارتش شاهنشاهی ایران، با همراهی شماری از شخصیتهای سیاسی مخالف جمهوری اسلامی، طرحی را برای برکناری حکومت و بازگرداندن حاکمیت قانون، آزادیهای اساسی و سپردن تعیین نظام آینده کشور به رأی مردم تدارک دیدند. نام «نقاب» نیز برگرفته از عبارت «نجات قیام ایران بزرگ» بود.
این حرکت در شرایطی شکل گرفت که پس از انقلاب، ارتش با موج گسترده بازداشتها، اعدامها و پاکسازی فرماندهان خود روبهرو شده بود و همزمان محدود شدن آزادیهای سیاسی، تعطیلی احزاب، محدودیت مطبوعات و گسترش حاکمیت ایدئولوژیک، نگرانی بسیاری از نیروهای ملیگرا، مشروطهخواه و نظامیان را برانگیخته بود.
بر اساس طرح عملیات، قرار بود نیروی هوایی و یگانهایی از ارتش مراکز حساس حکومتی را تحت کنترل قرار دهند و پس از آن، دولت موقتی تشکیل شود تا زمینه برگزاری انتخابات آزاد و تعیین نظام آینده کشور توسط مردم فراهم گردد.
اما پیش از اجرای عملیات، اطلاعات آن در اختیار دستگاههای امنیتی جمهوری اسلامی قرار گرفت و صدها نفر از افسران، خلبانان و نیروهای مرتبط بازداشت شدند. بسیاری از آنان در دادگاههای انقلاب، بدون برخورداری از دادرسی عادلانه، به اعدام یا حبسهای طولانی محکوم شدند.
سرکوب قیام نقاب پیامدهای عمیقی برای ارتش ایران به همراه داشت. تصفیه گسترده افسران و فرماندهان مجرب، توان حرفهای ارتش را در آستانه آغاز جنگ ایران و عراق تضعیف کرد؛ هرچند ارتش ایران در سالهای بعد نقشی تعیینکننده در دفاع از تمامیت ارضی کشور ایفا نمود.
قیام نقاب همچنان از رویدادهای مورد اختلاف در تاریخ معاصر ایران است. جمهوری اسلامی آن را کودتایی علیه حکومت تازهتأسیس میداند، در حالی که بسیاری از مخالفان حکومت، آن را نخستین تلاش سازمانیافته برای جلوگیری از استقرار استبداد دینی و بازگرداندن حق تعیین سرنوشت به مردم ایران میشمارند.
خانه مشروطه ایران ضمن گرامیداشت یاد افسران، خلبانان و تمامی جانباختگان قیام نقاب، بر این باور است که شناخت این رویداد، بخشی جداییناپذیر از حافظه تاریخی ملت ایران است. یاد و فداکاری آنان یادآور این حقیقت است که مبارزه برای آزادی، حاکمیت قانون و کرامت انسانی، دههها پیش آغاز شده و همچنان آرمان مشترک آزادیخواهان ایران باقی مانده است.
پاینده باد ایران ـ جاوید شاه
خانه مشروطه و حقوق بشر ایران، در تبعید
تیرماه ۱۹ تیر ۲۵۸۵
