وابستگان جمهوری اسلامی که به «کاسبان تحریم» معروفند، اکنون با اجرای «عملیات طرد اقتصادی» توسط آمریکا که اتحادیه اروپا نیز به آن پیوسته است، در موقعیت بسیار دشواری قرار گرفتهاند.
کارزار ایالات متحده برای خفهکردن اقتصاد جمهوری اسلامی از طریق محاصرهی صادرات نفت و جلوگیری از دور زدن تحریمها، به مرحلهای رسیده که تحمل آن برای رژیم تهران روز به روز دشوارتر میشود. وابستگان جمهوری اسلامی که به «کاسبان تحریم» معروف شدهاند و دههها با دور زدن تحریمها مانند قاچاقاچیان اقتصادی فعالیت میکردند، اکنون در موقعیت بسیار دشواری قرار گرفتهاند آنهم در حالی که اتحادیه اروپا نیز بطور رسمی به «عملیات طرد اقتصادی» رژیم ایران پیوسته است.
خبرگزاری رویترز در گزارشی، کانالهای باقیماندهی جمهوری اسلامی را برای تأمین ارز خارجی (دلار و یورو) و خرید کالا بسیار محدود ارزیابی کرده و نوشته که به ویژه اقدام آمریکا برای قطع دسترسی رژیم تهران به شبکههای مالی بینالمللی که سالها از آن بهره میبُرد، تهدیدی واقعی و فوری علیه حکومت ایران به شمار میرود. شواهد موجود پس از مدت کوتاهی از اعلام برنامه «روز D اقتصادی» (Economic D-Day) میتواند خبر خوشایندی برای برنامهریزان آمریکایی باشد؛ هر چند جمهوری اسلامی تهدید کرده که ممکن است به این فشارها از طریق نظامی پاسخ دهد؛ تهدیدی که میتواند در این روزهای حساس، ریسکها را بالا ببرد.
سه مقام نزدیک به جمهوری اسلامی به رویترز گفتهاند که این فشارها در هفتههای اخیر افزایش یافته و هدف واشنگتن گرفتن امتیاز در مذاکرات احتمالی آینده است؛ مذاکراتی که ششماه درگیری تا کنون نتوانسته به آن منجر شود و رئیس جمهور آمریکا نیز بیان داشته که مذاکره با بقایای جمهوری اسلامی فقط «اتلاف وقت» است.
از سر گرفته شدن جنگ در هفتهای که گذشت دوباره به بالا گرفتن درگیریها منجر شده است. این در حالیست که با وجود تلاشهای مداوم جمهوری اسلامی برای مختلکردن فعالیتهای تجاری در تنگه هرمز با شلیک مداوم به کشتیها، سوخت بیشتری به سوی بازارهای جهانی جریان یافته و همزمان محاصرهی دریایی آمریکا صادرات نفت خام جمهوری اسلامی را بطور کامل قطع کرده و منبع اصلی درآمد آن را از بین برده است.
اقتصاد در ایران زیر حاکمیت جمهوری اسلامی پیش از درگیریها نیز مانند سالیان گذشته در بحران عمیق بسر میبُرد: تورم افسارگسیخته از جمله به دلیل چاپ پول، هزینههای سنگین شبهنظامیان نیابتی و بازسازی و توسعهی صنایع نظامی نیروهای نظامی به ویژه سپاه پاسداران، بودجههای سرکوب و سقوط ارزش پول ملی تنها بخشی از فشارهایی است که تا امروز به مردم ایران تحمیل شده است.
فشارهای اقتصادی کنونی حتی تلاشهای جمهوری اسلامی برای دورزدن تحریمها را نیز سخت کرده است زیرا پول کمتری برای پرداخت حقالزحمهی بالای مسیرهای غیرقانونی باقی مانده است. ریال ایران در روزهای اخیر به پایینترین سطح تاریخی خود رسیده و یکی از مقامات جمهوری اسلامی گفته که تنها برای دو ماه ذخیرهی بنزین وجود دارد. سوخت مورد نیاز با وجود تولید نفت داخلی، به دلیل ظرفیت محدود پالایش، باید وارد شود.
بقایای جمهوری اسلامی به خوبی از خطر فروپاشی اقتصادی و احتمال شعلهور شدن دوبارهی اعتراضات سراسری که در دیماه ۴۰۴ با کشته شدن دهها هزار شهروند در خیابانهای سراسر کشور سرکوب شد، آگاه هستند.
علی انصاری استاد تاریخ معاصر دانشگاه سنتاندروز اسکاتلند میگوید: «آنها تحت فشار اقتصادی بسیار بسیار شدیدی هستند. کنترل تنگه هرمز را از دست میدهند. واقعا این پرسش مطرح است که آیا مذاکره را انتخاب میکنند یا نه و فکر میکنم مجبور به این کار خواهند شد».
جنگ همچنین وارد مرحله جدیدی شده که هر طرف سعی دارد بر سیاست داخلی طرف مقابل تاثیر بگذارد. جمهوری اسلامی امیدوار است تهدید تورم، دولت آمریکا را پیش از انتخابات میاندورهای نوامبر بازدارد در حالی که واشنگتن میخواهد ایرانیان دوباره اعتراضات خیابانی را آغاز کنند.
اقدامات جدید ایالات متحده آمریکا، تحریمهای ثانویهای را گسترش داده که کشورهایی را که معامله میکنند هدف قرار میدهد تا از انجام تراکنشهای دلاری برای فروش نفت و تامین واردات کالا و مواد خام جلوگیری کند. این تلاش باعث شده شبکههای دور زدن تحریم جمهوری اسلامی– شرکتهای پوششی، نفتکشهای ثبتنشده و قاچاق و غیره- بسیار گران تمام شود.
جمهوری اسلامی ادعا میکند دهها میلیون بشکه نفت در نفتکشهایی خارج از منطقهی محاصره ذخیره کرده که میتواند بفروشد اما تحریمهای جدید باعث شده واسطهها عقبنشینی کنند یا پول بیشتری بخواهند.
فشارهای آمریکا و موشکپرانیهای جمهوری اسلامی یکی از مسیرهای اصلی تجارت خود ایران یعنی امارات متحده عربی را مختل کرده است. امارات ۱۹ اوت اعلام کرد که تمام مبادلات تجاری و مالی با رژیم تهران تا اطلاع ثانوی متوقف شده است. یک تاجر ایرانی در تهران که در واردات کالا فعالیت میکند میگوید: «اگر این کانالها بسته بماند، تأمینکنندهی پول نقد میخواهد، پس معامله از طریق کشور دیگری انجام میشود و محموله دیرتر و گرانتر وارد میشود.»
گزارشهای میدانی نشان میدهد، حتی کسانی که هنوز شاغل هستند، طبعا حقوق ماهانهی حدود ۱۲۵ دلار به هیچ وجه پاسخگوی هزینههای پایهی یک خانوار که ۴۵۰ دلار در ماه است، نیست. مهناز کارمند ۳۴ سالهی یک شرکت خصوصی میگوید: «هر روز فقیرتر میشویم».
فشارهای اقتصادی در حالی تشدید شده که درگیریهای نظامی ادامه دارد و مردم ایران در این میان منتظر محاسبات سیاسی در راستای تضعیف هرچه بیشتر جمهوری اسلامی هستند. آیندهی بسیار نزدیک نشان خواهد داد جمهوری اسلامی تن به تسلیم بدون قید و شرط واشنگتن خواهد داد یا با تشدید درگیریها، ملت ایران به عنوان تصمیمگیرندهی نهایی دوباره وارد صحنه خواهد شد.
