Page 67 - (کیهان لندن - سال چهل و دوم ـ شماره ۵۷۴ (دوره جديد

‫صفحه ‪ 67‬شماره ‪۲۰۴۰‬‬ ‫در حالیست که در آمار جهانی تنها ‪ ۵‬درصد از پهنههای‬ ‫به پرآبترین استانهای ایران از جمله گیلان‪،‬‬
‫جمعه ‪ ۷‬تا پنجشنبه ‪ ۱۳‬اوت ‪۲۰۲۶‬‬ ‫شناختهشده فرونشست زمین در دنیا در رده بالای ‪۱۰‬‬ ‫مازندران و گلستان هم سرایت کند‪.‬‬
‫سانتیمتر قرار دارند و اغلب محدودههای فرونشست میزان‬
‫فرونشست در ایران عمدتًاً منشأ انسانزاد دارد‪ .‬عوامل‬ ‫بر اساس دادههای سنجش از دور‪ ،‬اندازهگیریهای‬
‫طبیعی ممکن است در شدت یا الگوی محلی این پدیده‬ ‫بسیار پایینتری را نشان میدهند‪.‬‬ ‫ژئودتیکی و مطالعات سازمان زمینشناسی‪ ،‬بحرانیترین‬
‫نقش داشته باشند‪ ،‬اما گستردگی و نرخ بالای فرونشست‬ ‫پدرام رفیعی دارای مدرک دکترای تخصصی زمینشناسی‬ ‫کانونهای فرونشست ایران در دشتهای استانهای‬
‫در بسیاری از دشتهای کشور‪ ،‬بیش از هر چیز نتیجه‬ ‫و استاد دانشگاه‪ ،‬در گفتگو با روزنامه «پیام ما» درباره‬ ‫تهران‪ ،‬اصفهان‪ ،‬کرمان‪ ،‬خراسان «رضوی»‪ ،‬فارس‪ ،‬البرز‪،‬‬
‫مدیریت ناپایدار منابع آب و بهرهبرداری فراتر از ظرفیت‬ ‫گسترش فرونشست در ایران گفته‪ ،‬مهمترین عامل‬ ‫قزوین‪ ،‬سمنان و یزد قرار دارند‪ .‬دشتهایی مانند‬
‫فرونشست در ایران برداشت بی‌رویه و کنترلنشده از‬ ‫تهران‌‪ -‬شهریار‪ ،‬ورامین‪ ،‬مهیار اصفهان‪ ،‬رفسنجان‪،‬‬
‫اکولوژیک آبخوانها است‪».‬‬ ‫منابع آب زیرزمینی در سالهای گذشته بوده است‪.‬‬ ‫مشهد‪ ،‬نیشابور و دشتهای جنوب استان فارس‪ ،‬در‬
‫پدرام رفیعی افزوده‪« :‬فرونشست از پرهزینهترین‬ ‫او هشدار داده‪ ،‬تراکم رسوبات ریزدانه و از دست‬ ‫برخی نقاط نرخ فرونشستی به‌ مراتب بالاتر از آستانه‌ی‬
‫مخاطرات زمینشناسی است‪ ،‬زیرا به‌ صورت تدریجی‬ ‫رفتن ظرفیت ذخیره آبخوانها در بسیاری از مناطق‬
‫اما مستمر‪ ،‬پایداری زیرساختهای حیاتی را تحت تأثیر‬ ‫برگشتناپذیر شده و هر سال تأخیر در کنترل برداشت‪،‬‬ ‫بحرانی جهانی دارند‪.‬‬
‫قرار می‌دهد‪ .‬نشست نامتقارن زمین موجب ایجاد ترک‪،‬‬ ‫علی بیت‌الهی رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری‬
‫تغییرشکل و گسیختگی در راه‌آهن‪ ،‬جادهها‪ ،‬خطوط‬
‫مترو‪ ،‬باند فرودگاهها‪ ،‬ساختمانها‪ ،‬خطوط انتقال آب‪،‬‬

‫فاضلاب‪ ،‬نفت و گاز و شبکههای برق میشود‪ .‬این‬ ‫بخشی از منابع آب زیرزمینی کشور را به‌ صورت دائمی‬ ‫مرکز تحقیقات راه‪ ،‬مسکن و شهرسازی‪ ،‬در تیرماه با‬
‫تغییرشکلها علاوه بر افزایش هزینههای نگهداری‪،‬‬ ‫از بین میبرد‪.‬‬ ‫ارائه آماری نگرانکننده از گسترش فرونشست در ایران‬
‫میتوانند ایمنی و عملکرد این زیرساختها را نیز با‬ ‫اعلام کرد که روند فرونشست در جنوب تهران طی دو‬
‫وی تأکید کرده‪« :‬اگرچه فرونشست میتواند در اثر‬ ‫سال اخیر سه برابر شده و بیشینه آن به ‪ ۳۳‬سانتی‌متر‬
‫مخاطره مواجه کنند‪».‬‬ ‫فرآیندهای طبیعی مانند تحکیم تدریجی رسوبات‪،‬‬
‫به گفته این استاد دانشگاه‪ ،‬در حوزه میراث فرهنگی‬ ‫فعالیتهای تکتونیکی یا انحلال سازندهای تبخیری‬ ‫در سال رسیده است‪.‬‬
‫نیز بناهای تاریخی که عمدتًاً بر روی دشتهای آبرفتی‬ ‫نیز رخ دهد‪ ،‬اما سهم این عوامل در دشتهای ایران‬ ‫وی افزود‪« :‬نزدیک به ‪ ۴۰‬درصد آب مصرفی تهران‬
‫احداث شدهاند‪ ،‬در برابر نشستهای غیریکنواخت بسیار‬ ‫بسیار محدود است‪ .‬شواهد هیدروژئولوژیکی‪ ،‬دادههای‬ ‫از منابع آب زیرزمینی و برای تأمین آب شرب برداشت‬
‫آسیبپذیر هستند و ایجاد ترکهای سازهای یا تغییرشکل‬ ‫ژئودزی ماهواره‌ای و مطالعات آبخوانها نشان می‌دهد‬ ‫میشود‪ .‬جمعیتپذیری بالای این کلانشهر و نیاز حیاتی‬
‫در پی و شالوده آنها میتواند خسارتهای جبرانناپذیری به‬ ‫که عامل غالب فرونشست در ایران‪ ،‬افت شدید سطح‬ ‫و غیرقابل اجتناب به آب شرب‪ ،‬موجب افت سطح‬
‫آبهای زیرزمینی ناشی از برداشت بی‌رویه از آبخوانها‬ ‫آبهای زیرزمینی و در نتیجه تشدید فرونشست زمین‬
‫همراه داشته باشد‪.‬‬
‫او همچنین افزوده‪ ،‬نکته مهم این است که در بسیاری‬ ‫است‪».‬‬ ‫شده است‪».‬‬
‫از موارد‪ ،‬خسارتهای سازهای ممکن است قابل ترمیم‬ ‫این کارشناس همچنین گفته‪« :‬برداشت بیش از ظرفیت‬ ‫او درباره پهنه درگیر فرونشست در استان تهران نیز گفت‪:‬‬
‫باشند‪ ،‬اما خود فرونشست و تراکم آبخوانها عمومًاً‬ ‫تجدیدپذیر منابع آب‪ ،‬به‌ ویژه در بخش کشاورزی که‬ ‫«از نظر گستره نیز پهنههای فرونشست زمین در جنوب‬
‫برگشتناپذیرند‪ .‬با فشرده شدن رسوبات ریزدانه‪ ،‬بخشی‬ ‫بزرگترین مصرفکننده آب زیرزمینی است‪ ،‬موجب‬ ‫غرب تهران به سمت شهریار طی دو سال اخیر حدود ‪۲۰‬‬
‫از ظرفیت ذخیرهسازی آب زیرزمینی برای همیشه از بین‬ ‫کاهش فشار آب منفذی و افزایش تنش مؤثر بر رسوبات‬ ‫درصد افزایش یافته است‪ .‬همچنین بیشینه نرخ فرونشست‬
‫میرود‪ .‬بنابراین‪ ،‬مدیریت فرونشست باید بر پیشگیری و‬ ‫ریزدانه شده و در نهایت به تحکیم و تراکم برگشتناپذیر‬ ‫در این محدوده به ‪ ۳۳‬سانتیمتر در سال رسیده که رقم‬
‫کنترل عوامل ایجادکننده متمرکز باشد‪ ،‬زیرا پس از وقوع‪،‬‬ ‫آبخوانها منجر میشود‪ .‬توسعه شهری‪ ،‬گسترش صنایع‬
‫امکان بازگرداندن شرایط زمین به وضعیت اولیه عمًا ًل وجود‬ ‫و افزایش تقاضای آب نیز این روند را تشدید کردهاند‪.‬‬ ‫بسیار بزرگی محسوب میشود‪».‬‬
‫بنابراین میتوان با پشتوانه شواهد علمی گفت که بحران‬ ‫آمارها نشان میدهند در ‪ ۱۸‬استان از ‪ ۳۱‬استان کشور‬
‫ندارد‪.‬‬ ‫نرخ فرونشست بیش از ‪ ۱۰‬سانتیمتر در سال است‪ ،‬این‬