Page 55 - (کیهان لندن - سال چهل و دوم ـ شماره ۵۷۷ (دوره جديد

‫صفحه ‪ 55‬شماره ‪۲۰۴۳‬‬ ‫هیچ برنامه مشخص و هماهنگی برای مدیریت‬
‫جمعه ‪ ۲۸‬اوت تا پنجشنبه ‪ ۳‬سپتامبر ‪۲۰۲۶‬‬ ‫وضعیت بحرانی اقتصاد کشور در «شرایط جنگی» ندارند‪.‬‬
‫همانطور که در گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورای‬
‫جنگ روایتها؛ مهمترین میدان نبرد در ایران‪،‬‬ ‫اسلامی نیز تأکید شده‪ ،‬و کارشناسان اقتصادی نیز توضیح‬
‫از ‪ ۵۷‬تا امروز‬ ‫دادهاند‪ ،‬علت اصلی بحران امروز اقتصاد ایران «جنگ»‬
‫نیست بلکه محصول عملکرد نزدیک به نیم قرن جمهوری‬
‫کرده است‪.‬‬ ‫=در دهههای گذشته‪ ،‬تعریف «قدرت» در عرصه‬
‫نویسندگان متعددی این چرخش بزرگ را تحلیل کردهاند‪.‬‬ ‫بینالملل دستخوش تغییری بنیادین شده است‪ .‬اگر تا‬ ‫اسلامی است‪.‬‬
‫مثلا شان مکفیت در کتاب قوانین جدید جنگ میگوید‬ ‫اواخر قرن بیستم‪ ،‬وزن یک کشور را با تعداد تانکها‪،‬‬ ‫در همین رابطه مرتضی افقه اقتصاددان و استاد دانشگاه‬
‫قواعد بازی در قرن جدید با فرمولهای کلاسیک همخوانی‬ ‫حجم اقتصاد یا وسعت مرزهایش متر میکردند‪ ،‬در قرن‬ ‫جندیشاپور اهواز در گفتگو با روزنامه «جهان صنعت»‬
‫ندارد‪ .‬از نظر او‪ ،‬پیروزی یعنی نفوذ به اراده سیاسی و ذهن‬ ‫بیستویکم فاکتور دیگری هموزن آنها شده است‪ :‬توانایی‬ ‫تأکید کرده‪« :‬بخشی از این وضعیت‪ ،‬نتیجه سیاستهای‬
‫جامعه هدف؛ حتی بدون اینکه تانکی شلیک شده باشد‪ .‬به‬ ‫نادرستی است که طی سه یا چهار دهه گذشته دنبال شده‬
‫همین خاطر‪ ،‬عملیات روانی و مدیریت روایتها به رکن‬ ‫تسخیر افکار عمومی‪.‬‬
‫=در سال ‪ ۱۳۵۷‬تصویری غلط از ایراِ ِن پهلوی ساخته شد‬ ‫است‪».‬‬
‫اصلی استراتژیهای امنیتی تبدیل شدهاند‪.‬‬ ‫که تماما بر «وابستگی‪ ،‬خفقان سیاسی و شکاف طبقاتی»‬ ‫این اقتصاددان توضیح داده که برخلاف شعارهایی که‬
‫پی‪ .‬دابلیو‪ .‬سینگر و امرسون بروکینگ نیز در کتاب( (�‪Like‬‬ ‫تأکید میکرد‪ .‬این تصویر که در فضای روشنفکری‪ ،‬چپ‬ ‫همواره درباره کاهش وابستگی به خارج مطرح میشد‪،‬‬
‫‪ )War‬این ماجرا را از زاویه شبکههای اجتماعی دیده و‬ ‫و مذهبی دستبهدست میشد‪ ،‬کمکم به باور بخشی‬ ‫سیاستگذاریها در حوزه کشاورزی ب ‌ه شکلی پیش رفت‬
‫معتقدند این پلتفرمها دیگر ابزار ساده انتقال پیام نیستند‪،‬‬ ‫از جامعه تبدیل شد؛ روایتی که هیچ راهی برای اصلاح‬ ‫که تمرکز زیادی صرفا بر تولید محصولاتی مانند گندم قرار‬
‫بلکه خوِ ِد میدان جنگند‪ .‬جایی که یک ویدئوی چند ثانیهای‬ ‫سیستم باقی نمیدید و «انقلاب» را تنها گزینه ممکن‬ ‫گرفت‪ ،‬در حالی که میشد سیاستهای دیگری نیز در پیش‬
‫یا یک هشتگ میتواند کاری کند که سابقا فرستندههای‬ ‫گرفت تا نیازها ‌ی غذایی و اساسی کشور تا این اندازه به‬
‫غولپیکر تلویزیونی یا دولتها هم از پس آن برنمیآمدند‪.‬‬ ‫معرفی میکرد‪.‬‬
‫اما هدف این جنگ همیشه قانع کردن مخاطب نیست‪.‬‬ ‫=جمهوری اسلامی از دامن یک انقلاِِب روایی متولد‬ ‫خارج وابسته نباشد‪.‬‬
‫توماس رید در کتاب اقدامات مخرب نشان میدهد که هدف‬ ‫شد؛ بنابراین طبیعی بود که از همان روز اول‪ ،‬حکمرانی‬ ‫مرتضی افقه با اشاره به پیامدهای طرح «دی ِ ِدی‬
‫اصلی در مواجهه مدرن‪ ،‬ایجاد شک و گسترش بیاعتمادی‬ ‫ضدتوسعهاش را با تفسیر مداوم مفاهیمی مثل «انقلاب»‪،‬‬ ‫اقتصادی» ایالات متحده برای تشدید فشارهای حداکثری‬
‫است‪ .‬گاهی موفقترین روایت آن نیست که شما را به باور‬ ‫علیه جمهوری اسلامی گفته‪« :‬اگر تولید یا واردات مواد‬
‫یک دروغ وادار کند؛ بلکه روایتی است که شما را نسبت به‬ ‫«بحران» و «دشمن» پیش ببرد‪.‬‬ ‫غذایی با مشکل مواجه شود و فشار جدید نیز به این‬
‫= تولید روایتهایی که میگویند «آینده بنبست‬ ‫بخش وارد شود‪ ،‬در گام نخست آسیبپذیری دهکهای‬
‫وجود هرگونه «حقیقتی» بدبین کند‪.‬‬ ‫است»‪« ،‬هیچ جایگزینی وجود ندارد» یا «هر کنشی‬ ‫پایین جامعه افزایش خواهد یافت‪ .‬بهنظر من‪ ،‬در شرایط‬
‫اینجاست که تحلیل مارتین گوری در کتاب شورش توده‬ ‫بیفایده است»‪ ،‬فارغ از اینکه از طرف چه کسی صادر‬ ‫فعلی حتی ششدهک نخست جامعه میتوانند تحتتاثیر‬
‫معنا پیدا میکند‪ .‬او میگوید انقلاب دیجیتال انحصار‬ ‫شوند‪ ،‬یک کارکرد مشخص دارند‪ :‬تزریق ناتوانی آموختهشده‬ ‫مستقیم این وضعیت قرار بگیرند و فشار بیشتری را متحمل‬
‫دولتها بر اطلاعات را شکست‪ ،‬اما در عوض‪ ،‬جامعه را با‬ ‫شوند‪ .‬این مسئله میتواند برخی از این خانوارها را وارد‬
‫سیلابی از روایتهای متناقض روبرو کرد؛ نتیجه؟ سرگیجه‬ ‫به جامعه‪.‬‬ ‫مرحله بحران کند و حتی ممکن است بخشی از آنها به زیر‬
‫=اگر قرن بیستم زمانه جنگ بر سر زمین و چاههای‬
‫شناختی و سقوط اعتماد عمومی‪.‬‬ ‫نفت بود‪ ،‬قرن بیستویکم قرِ ِن فتح ذهن انسانهاست‪.‬‬ ‫خط فقر سقوط کنند‪».‬‬
‫تیموتی اسنایدر نیز در کتاب راهی به سوی ناآزادی دست‬ ‫ماندگاری یا فروپاشی سیستمها بیش از آنکه به «قدرت‬ ‫این اقتصاددان تأکید کرده‪ ،‬در کنار تبعات اقتصادی‪ ،‬این‬
‫روی همین نقطه میگذارد و توضیح میدهد که چطور‬ ‫سخت» آنها وابسته باشد‪ ،‬به تواناییشان در ساختن روایتی‬ ‫وضعیت میتواند پیامدهای اجتماعی و سیاسی نیز بهدنبال‬
‫برخی حکومتها با تولید انبوهی از روایتهای متضاد‪،‬‬ ‫پایدار و باورپذیر از مشروعیت و آینده گره خورده است‪.‬‬ ‫داشته باشد‪ ،‬به ویژه اگر حکومت نتواند برای شرایط جدید‬
‫عملا امکان توافق بر سر یک «واقعیت مشترک» را در جامعه‬
‫پائولا متکی *‬ ‫راهکار مناسبی پیدا کند‪.‬‬
‫نابود میکنند‪.‬‬ ‫تحلیلی بر دگرگونی مفهوم قدرت و کارزار شناختی در‬ ‫کارشناسان اقتصادی معتقدند در صورت عدم توافق‬
‫جمهوری اسلامی با آمریکا‪ ،‬و با ادامه شرایط کنونی یا تداوم‬
‫نیم قرن اخیر‬ ‫جنگ حکومت و آمریکا‪ ،‬قیمت دلار به ‪ ۳۰۰‬هزار تومان‬
‫مقدمه‪ :‬وقتی ذهنها به خط مقدم تبدیل میشوند‬ ‫خواهد رسید‪ .‬افزایش قیمت دلار بطور مستقیم بر قیمت‬
‫در دهههای گذشته‪ ،‬تعریف «قدرت» در عرصه بینالملل‬ ‫کالاها و خدمات مؤثر خواهد بود و فشارهای اقتصادی‬
‫دستخوش تغییری بنیادین شده است‪ .‬اگر تا اواخر قرن‬ ‫را چه بر بخش صنعت و تولید‪ ،‬و چه بر مصرفکنندگان‬
‫بیستم‪ ،‬وزن یک کشور را با تعداد تانکها‪ ،‬حجم اقتصاد‬
‫یا وسعت مرزهایش متر میکردند‪ ،‬در قرن بیستویکم‬ ‫افزایش خواهد داد‪.‬‬
‫فاکتور دیگری هموزن آنها شده است‪ :‬توانایی تسخیر افکار‬ ‫امیرمحمد گلوانی تحلیلگر اقتصادی و پژوهشگر بازار ارز‬
‫میگوید‪ ،‬در صورت ادامه محاصره اقتصادی یا از سر گرفته‬
‫عمومی‪.‬‬ ‫شدن درگیریهای نظامی‪ ،‬قیمت دلار تا پایان سال میتواند‬
‫به همین دلیل است که امروز اصطلاحاتی مثل «جنگ‬ ‫بین ‪ ۲۵‬تا ‪ ۵۰‬درصد افزایش یابد و به محدوده ‪ ۲۵۰‬تا ‪۳۰۰‬‬
‫روایتی» (‪« ،)Narrative Warfare‬جنگ اطلاعاتی» و «جنگ‬
‫شناختی» پای ثابت تحلیلهای امنیتی و سیاسی شدهاند‪.‬‬ ‫هزار تومان برسد‪.‬‬
‫در این پارادایم جدید‪ ،‬دعوا دیگر صرفا بر سر تصرف خاک‬ ‫او با اشاره به اختلال در ارزآوری و صادرات نفت‬
‫نیست؛ جنگ واقعی بر سر این است که چه کسی روایت را‬ ‫گفته هزینههای محاصره اقتصادی میتواند چندین برابر‬
‫میسازد‪ ،‬به افکار عمومی جهت میدهد و برداشت مردم از‬ ‫جنگ نظامی باشد و تداوم وضعیت فعلی تنگه هرمز‪،‬‬
‫اقتصاد و معیشت مردم را با موجهای سنگینتر تورمی‬
‫«واقعیت» را دستکاری میکند‪.‬‬
‫در چنین دنیایی‪ ،‬موفقیت یک جریان سیاسی لزوما در‬ ‫مواجه کند‪.‬‬
‫گرو برتری نظامی یا اقتصادیاش نیست‪ .‬برنده کسی است‬ ‫این اقتصاددان افزایش نرخ ارز را ناشی از تورم مزمن‪،‬‬
‫که بتواند بحرانها را به نفع خود تفسیر کند‪ ،‬حافظه جمعی‬ ‫رشد نقدینگی‪ ،‬خسارتهای جنگ‪ ،‬محدودیت صادرات‬
‫جامعه را بسازد و امید‪ ،‬اعتماد و هویت مردم را هدایت‬ ‫و ادامه محاصره اقتصادی ارزیابی و تأکید کرده است که‬
‫کند‪ .‬به زبان ساده‪ :‬اگر در گذشته خط مقدم در مرزهای‬ ‫فشار همزمان جنگ و تحریم‪ ،‬ظرفیت تولید‪ ،‬ارزآوری‬
‫جغرافیایی بود‪ ،‬امروز این خط به درون ذهن انسانها کوچ‬ ‫و ثبات بازارها را هدف گرفته و چشم‌انداز نرخ ارز را‬
‫بیش از گذشته به تحولات سیاسی و امنیتی وابسته کرده‬

‫است‪.‬‬