Page 56 - (کیهان لندن - سال چهل و دوم ـ شماره ۵۷۷ (دوره جديد
P. 56
وقتی در ایران نیست .این میدان پر از بازیگران رسمی و غیررسمی است؛ صفحه 56شماره ۲۰۴۳
ارائه آمار فقر از صداوسیما و رسانههای حکومتی گرفته تا شبکههای جمعه ۶تا پنجشنبه ۱۲شهریور 14۰۵
ماهوارهای ،کانالهای تلگرامی ،اینفلوئنسرها و کاربران
هم «منع البته این بازی ریشهای قدیمی دارد .کتابهای
امنیتی» دارد شبکههای اجتماعی. کلاسیکی مثل پروپاگاندا یا تولید رضایت سا لها پیش نشان
نکته کلیدی اینجاست که هدف این شبکه عظیم ،دیگر دادهاند که قدرت همیشه با کنترل اطلاعات گره خورده
= فاطمه مهاجرانی ،سخنگوی دولت ،در یک گفتگوی «اطلاعرسانی» به معنای سنتی آن نیست؛ هدف ،مهندسِ ِی است .چیزی که امروز تغییر کرده ،سرعت نورآسای انتشار،
ویدئویی ،از پاسخ به پرسشی درباره میزان تعداد «ادراک» است .در جنگ شناختی مدرن ،مهم نیست چه عمق تأثیر و تکثر بازیگرانی است که وارد این معرکه شدهاند.
تنگدستان در ایران خودداری کرد و گفت که اعلام این آمار، اتفاقی افتاده؛ مهم این است که شما چطور آن اتفاق را با این عینک نظری ،بهتر میتوان تحولات نیمقرن اخیر
«منع امنیتی» دارد .سخنگوی دولت تأکید کرده« :انتشار معنا میکنید .موفقیت یک روایت را دیگر با متر و معیار ایران را تماشا کرد .واقعیت این است که از سالهای منتهی
اطلاعات درباره میزان فقر مردم ،و رفتار آنها در شرایط «حقیقت» نمیسنجند ،بلکه با میزان تأثیری که روی به سال ۱۳۵۷تا همین امروز ،دعوای اصلی در ایران تنها بر
احساسات ،اعتماد و رفتار جامعه میگذارد ،ارزیابی میکنند. سر صندلیهای قدرت یا کنترل خیابان نبوده؛ بلکه نبردی
فقر ،نیاز به مجوز شورای عالی امنیت ملی دارد». مستمر برای تعریِ ِف «مشروعیت»« ،واقعیت»« ،حافظه
=وبسایت «فرارو» گزارش داده ،فشار اقتصادی به ناامیدسازی؛ وقتی آینده مصادره میشود تاریخی» و «آینده» در جریان بوده است .ذهن جامعه
جایی رسیده که برخی خانوادههای دارای کودک مبتلا به یکی از استراتژیکترین و بیرحمانهترین لایههای این
سوء تغذیه ختی توان تهیه سادهترین خوراکها را نیز برای جنگ ،دستکاری مفهوم «امید» است .امید یک حس فانتزی ایرانی ،شلوغترین میدان این نبرد است.
نیست؛ یک موتور محرک سیاسی است که تعیین میکند
فرزندانشان ندارند. جامعه چقدر انگیزه مشارکت یا توان تغییر برای بقا و انقلاب ۵۷؛ غلبه تصویر بر واقعیتهای پیچیده
= وبسایت «عصر ایران» به رواج پدیده فروش قسطی اگر انقلاب سال ۱۳۵۷را صرفا یک جابجایی سیاسی ببینیم،
کالا و خدمات پرداخته و نوشته ماجرا زمانی نگرانکننده مطالبات حق زندگی آزاد و شاد را دارد. بخش مهمی از سناریو را گم کردهایم .آن روزها فقط یک رژیم
میشود که «قسط ی بخر» از کالاهای بادوام عبور کرده و در این فضا ،تولید روایتهایی که میگویند «آینده تغییر نکرد؛ بلکه یک «روایت» بر روایتی دیگر پیروز شد.
به خریدهای سوپرمارکتی رسیده است؛ یعنی کالایی که بنبست است»« ،هیچ جایگزینی وجود ندارد» یا «هر در یک سوی این میدان ,تصویری غلط از ایراِِن پهلوی
امروز مصرف میشود و تمام میشود ،اما پولش باید در کنشی بیفایده است» ،فارغ از اینکه از طرف چه کسی ساخته شد که تماما بر «وابستگی ،خفقان سیاسی و شکاف
صادر شوند ،یک کارکرد مشخص دارند :تزریق ناتوانی طبقاتی» تأکید میکرد .این تصویر که در فضای روشنفکری،
آینده پرداخت شود. آموختهشده به جامعه .این ناامیدی ساختاری ،لزوما از چپ و مذهبی دستبهدست میشد ،کمکم به باور بخشی
سخنگوی دولت پزشکیان در حالی به تازگی اعلام آمار یک اتاق فکر واحد هدایت نمیشود؛ بلکه محصول فرعِ ِی از جامعه تبدیل شد؛ روایتی که هیچ راهی برای اصلاح
فقر در ایران را دارای «منع امنیتی» و نیازمند به داشتن تصادِِم روایتهای متضاد داخلی و خارجی است که در سیستم باقی نمیدید و «انقلاب» را تنها گزینه ممکن معرفی
مجوز از سوی شورای عالی امنیت ملی دانسته که گزارشها نهایت ،سرمایه اجتماعی را ذوب میکند و افق آینده را تیره
نشان میدهد جمعیت زیر خط فقر در کشور با افزایش میکرد.
روبروست .بسیاری از خانوارهای دارای کودک دچار میسازد. اما در سوی دیگر ،واقعیِ ِت چندلایه وجود داشت :ایران در
سوءتغذیه حتی توان درست کردن سوپ ساده پای مرغ نتیجهگیری :قرِ ِن تسخیر ذهنها دهههای ۴۰و ،۵۰در کنار همه روایتها و نقدها ،موجی
برای فهم دقیق جامعه و سیاست در ایران ،باید از از رشد اقتصادی ،صنعتیسازی ،توسعه زیرساختها و ورود
برای فرزندان خود را هم ندارند! تحلیلهای سطحِ ِی محدود به انتخابات یا تنشهای خیابانی زنان به جامعه و در یک کلام توسعه را تجربه میکرد .اما
فاطمه مهاجرانی ،سخنگوی دولت ،در یک گفتگوی عبور کنیم .قصه اصلی ایران در لایهای عمیقتر جریان دارد؛ در نهایت ،این «ادراِ ِک بحران» بود که بر «تجربه توسعه»
ویدئویی ،از پاسخ به پرسشی درباره میزان تعداد تنگدستان جایی که واقعیتهای عینی روزمره با روایتهای رقیب در
در ایران خودداری کرد و گفت اعلام این آمار« ،منع امنیتی» غلبه کرد.
دارد .سخنگوی دولت تأکید کرده «انتشار اطلاعات درباره چالشند. با نگاهی به گذشته ،میتوان گفت برگ برنده انقلابیون،
میزان فقر مردم ،و رفتار آنها در شرایط فقر ،نیاز به مجوز از ۵۷تا امروز ،سیاست در ایران حول این پرسش چرخیده توانایِ ِی آنها در سادهسازی یک واقعیت پیچیده بود .آنها
است« :کدام روایت صندلی قدرت را تصاحب میکند؟» این توانستند مفاهیمی مثل غربزدگی و فساد را در یک روایت
شورای عالی امنیت ملی دارد». پرسش ،گاهی از خوِ ِد شاخصهای اقتصادی یا امنیتی هم منسجم و جذاب بستهبندی کنند؛ روایتی که برای جامعه
اگر چه جمهوری اسلامی آمار دقیق و رسمی افراد زیر حیاتیتر بوده است .قدرت واقعی دیگر فقط در دست تشنه تغییر ،به مراتب جذابتر از گزارشهای توسعهمحور
خط فقر در ایران را منتشر نمیکند اما کارشناسان و برخی کسی نیست که اسلحه یا پول دارد ،بلکه در دست کسی حکومت وقت بود .این دقیقا همان نقطهای است که
از مقامات حکومتی آمارهایی را ارائه میکنند که بیانگر قرار نظریهپردازان جنگ روایتها به آن میگویند« :برتری انسجاِِم
گرفتن دستکم ۷۰درصد از جمعیت کشور زیر خط فقر است که چارچوب فهم جامعه از دنیا را تعیین میکند.
است .بر اساس تحلی لها قشر متوسط در ایران محو شده تجربه ایران ،آینه تمامنمای سیاسِ ِت مدرن است؛ جایی قصه بر پراکندگِ ِی دادهها».
و خانوارهای متوسط طی سالهای گذشته به زیر خط فقر که روایتها جایگزین واقعیت نمیشوند ،اما زاویه دید ما
به واقعیت را کاملا تغییر میدهند .این فاصله میان «خوِ ِد جمهوری اسلامی؛ بازتولید قدرت در بستر کلانروایتها
سقوط کردهاند. رویداد» و «برداشت ما از رویداد» ،همان منطق ه جنگی جمهوری اسلامی از دامن یک انقلاِِب روایی متولد
در ماههای گذشته تورم با سرعت بیشتری نسبت به قبل شد؛ بنابراین طبیعی بود که از همان روز اول ،حکمرانی
از جنگ جمهوری اسلامی با آمریکا در حال افزایش بوده و اصلی است. ضدتوسعهاش را با تفسیر مداوم مفاهیمی مثل «انقلاب»،
جمعیت زیر خط «فقر مطلق» نیز با افزایش روبرو شده اگر قرن بیستم زمانه جنگ بر سر زمین و چاههای
است .خانوارهای زیادی با وجود اشتغال و داشتن درآمد، نفت بود ،قرن بیست‌ویکم قرِِن فتح ذهن انسانهاست. «بحران» و «دشمن» پیش ببرد.
از تأمین ضروریترین هزینههای ماهانه نیز ناتوان هستند. ماندگاری یا فروپاشی سیستمها بیش از آنکه به «قدرت در تمام این چهار دهه ،هیچ پدیده سیاسی یا اجتماعی
وبسایت «فرارو» در یک گزارش به گسترش سوءتغذیه سخت» آنها وابسته باشد ،به تواناییشان در ساختن روایتی در ایران یک رخداد ساده باقی نمانده است؛ بلکه بلافاصله
کودکان و ناتوانی خانوارها در تأمین نیازهای غذایی و درمانی پایدار و باورپذیر از مشروعیت و آینده گره خورده است. به سطح «تفسیر» پرتاب شده است .اعتراضات ،بحرانهای
فرزندانشان پرداخته است .در این گزارش تأکید شده که فشار در نهایت ،بزرگترین درس تاریخ معاصر این است :انسانها معیشتی یا تنشهای دیپلماتیک ،همگی در قالب
بر اساس «واقعیت» دست به عمل نمیزنند ،بلکه بر اساس کلانروایتهایی مثل «توطئه خارجی»« ،جنگ اقتصادی» یا
اقتصادی به جایی رسیده که برخی خانوادههای دارای «برداشت خود از واقعیت» تانکها را متوقف میکنند یا «پروژه نفوذ» بازتعریف شدهاند تا واقعیِ ِت جاری ،ذیل این
حکومتها را تغییر میدهند .از همین رو ،برنده نهایی
کسی است که در این کارزار شناختی ،دست بالا را داشته مفاهیم فرمولبندی شود.
این شیوه مدیریت افکار عمومی ،شباهت عجیبی به
باشد. همان الگوهایی دارد که مکفیت و اسنایدر توصیف
* پائولا متکی ،کارشناس توسعه پایدار. میکنند؛ جایی که روایت ،ابزاِ ِر دسِ ِت قدرت نیست ،بلکه
خوِ ِد ساختار قدرت است.
بازوهای نبرد؛ از رسانههای رسمی تا ارتشهای سایبری
در صحنه واقعی ایران ،جنگ روایتها تکصدایی
