گزارشها نشان میدهد در تابستان ۱۴۰۳، یک میلیارد دلار از تولید این بخش به دلیل محدودیتهای انرژی از دست رفته است. این خسارت سنگین در حالی رقم خورده که صنعت فولاد سهم ۴۲ درصدی در ارزش افزوده بخش صنعت و سهم ۵۱ درصدی در صادرات غیرنفتی اقتصاد ایران دارد و «ستون فقرات» اقتصاد تولیدی کشور به شمار میرود.
تازهترین گزارش انجمن تولیدکنندگان فولاد نشان میدهد تنها در تابستان ۱۴۰۳، یک میلیارد دلار از تولید این بخش بهدلیل محدودیتهای انرژی از دست رفته است.
در این گزارش آمده که حدود دو میلیون تن از تولید فولاد میانی ایران، معادل یک میلیارد دلار، تنها به دلیل محدودیتهای مکرر در تامین برق و گاز از بین رفته است. دو سال رشد مستمر پس از سال ۱۴۰۰ ناگهان متوقف شده و سطح تولید با یک عقبگرد تمامعیار به سال ۱۳۹۹ بازگشته است.
بر اساس گزارش انجمن فولاد، تولید فولاد کشور در سال گذشته، حدود ۱۰ میلیون تن کمتر از اهداف تعیینشده در افق ۱۴۰۳ بود. این ناکامی معادل از دست رفتن پنج میلیارد دلار ارزش تولید ملی است؛ رقمی که در اقتصادی با منابع ارزی محدود، ضربهای جدی به تراز تجاری کشور وارد میکند.
همچنین دادههای رسمی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران حاکی از آن است که طی چهار سال گذشته، صنعت فولاد متحمل زیانی معادل ۱۳ میلیارد دلار شده است. با توجه به اینکه هزینه احداث یک نیروگاه خورشیدی ۲۰۰ کیلوواتی تقریبا پنج میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان است، دولت با همین میزان زیان میتوانست حدود ۴۰ درصد از ظرفیت برق کشور را از طریق نیروگاههای خورشیدی تأمین کند.
وحید یعقوبی معاون اجرایی انجمن فولاد درباره محدودیت برق در این صنعت گفته که صنعت فولاد تنها هفت درصد از برق و پنج درصد از گاز کشور را مصرف میکند ولی بیش از ۵۰ درصد محدودیتهای برقی و عمده محدودیتهای گازی به این صنعت تحمیل میشود.
او با اشاره بر اینکه فولاد تنها در عرصه تولید ضربه نخورده است، توضیح داده که «صادرات نیز در سال گذشته دو میلیارد دلار کاهش یافته چراکه ورود کارتهای بازرگانی اجارهای باعث شد ارز حاصل از صادرات به کشور بازنگردد. این یعنی نه تنها تولید ضربه خورد، بلکه حتی درآمد ارزی نیز از بین رفت.»
وبسایت «تجارت نیوز» با اشاره به این آمار نوشته عقبگرد به سطح تولید سال ۱۳۹۹، زیان انباشته ۱۳ میلیارد دلاری در چهار سال اخیر و انحراف ۱۰ میلیون تنی از اهداف افق ۱۴۰۳، گویای آن است که بحران انرژی در ایران نهفقط یک چالش زیرساختی، بلکه تهدیدی راهبردی برای بقای صنایع و تولید فولاد است.
این گزارش افزوده با گذشت بیش از یک دهه از آغاز بحران ناترازی در تأمین برق و گاز کشور، هنوز هیچ نشانهای از بهبود وضعیت زیرساختهای انرژی دیده نمیشود. از سال ۱۳۹۰ تاکنون، قطعیهای مکرر برق و محدودیتهای گازی، صنایع انرژیبر بهویژه فولاد را در معرض فشارهای بیسابقهای قرار دادهاند؛ فشاری که نهتنها مانع رشد تولید شده، بلکه در بسیاری از موارد، روند نزولی تولید را تثبیت کرده است.
«تجارت نیوز» همچنین نوشته بررسی وضعیت فعلی و پیشبینیهای رسمی از میزان ناترازی گاز و برق در سال آینده نیز نشان میدهد که این بحران، مقطعی نیست. نمودارهای موجود حاکی از آناند که شکاف میان تولید و مصرف انرژی نهتنها پر نشده، بلکه در حال تعمیق است. در چنین شرایطی، ادامه افت تولید فولاد نه یک احتمال، بلکه یک واقعیت محتمل و ادامهدار است.
رضا شهرستانی عضو سابق هیئت مدیره انجمن فولاد، در گفتگو با «تجارت نیوز» با اشاره به چشمانداز تیره صنعت فولاد ایران گفته «سال جاری از منظر تولید، شرایطی حتی سختتر از سال گذشته دارد. در سال گذشته، تولید فولاد حدود یک میلیون تن کمتر از سال ۱۴۰۲ بوده و پیشبینی میشود که در سال جاری این کاهش ادامهدار باشد، چرا که مسأله اصلی، بحران انرژی است.»
رضا شهرستانی افزوده «حتی اگر توافقاتی میان ایران و آمریکا نیز حاصل شود، این توافقات قادر به رفع همه مشکلات نیستند، اما حداقل میشود که موضوع انتقال پول را برطرف کرد و اگر حتی این حداقلها نیز محقق نشود، وضعیت فولاد در سال جاری بهمراتب بحرانیتر میشود.»
قاسم مومنی کارشناس حوزه انرژی در گفتگو با خبرگزاری «ایلنا» تأکید کرده اگر شرایط فعلی ادامه داشته باشد و برای تولید و مصرف هدفمند گاز تدابیری نیندیشیم حتی در تابستان هم به چالش برمیخوریم.
این کارشناس انرژی توضیح داده «موضوع گاز بسیار تخصصی و نقش استراتژیکی در ساختار انرژی کشور دارد. با توجه به مصارف گاز در بخش صنعتی و کشاورزی و هم خانگی، هر نوع نوسان در تولید و ارزش این محصول میتواند در همه بخشها تأثیرگذار باشد و در واقع دومینووار همه عرصهها را تحتتاثیر قرار میدهد، مثلا اگر گاز نتواند به گلخانهها برسد، کشت گلخانهها در زمستان از بین میرود و این میتواند باعث بالا رفتن قیمت محصولات شود.»
او افزوده «نبود گاز در صنایع میتواند صنایع تولیدی که اشتغالزا هم هستند را دچار مشکل کند و در واقع هم اشتغال، هم تولید و هم صادرات دچار اختلال میشود. در واقع اکنون گاز به عنوان کالای استراتژیک مدنظر است، هر چند ما خوشبختانه دومین منابع تولید گاز را در جهان داریم و مشکل ذخایر نداریم اما در زمینه تولید و عرضه چالش داریم، زیرساخت لازم برای تعداد جمعیت و صنایع جدید انجام نشده و نتوانستیم به میزان تولید لازم برسیم.»
قاسم مومنی همچنین هشدار داده «اگر شرایط فعلی ادامه داشته باشد و برای تولید و مصرف هدفمند گاز تدابیری نیندیشیم در تابستان هم به چالش برمیخوریم چون در تابستان هم مصرف گاز بالا میرود، صنایع و و پتروشیمی برای تولید خود نیاز دارند.»
مصطفی رجبی مشهدی مدیرعامل شرکت توانیر اعلام کرده «در سال گذشته، ۲۰ هزار مگاوات کمبود برق در کشور داشتیم و پیشبینی میشود به همین میزان و یا شاید بیشتر هم کمبود برق داشته باشیم.»
خبرگزاری «تسنیم» نیز هفته گذشته خبر داد ناترازی برق در تابستان به ۲۴ هزار مگاوات میرسد. گزارش وزارت نیرو و شرکت توانیر از وضعیت صنعت برق کشور که آخر سال گذشته منتشر شد نیز نشان میدهد در سال ۱۴۰۴ صنعت برق با چالش بیسابقهای در کمبود برق روبرو است.
کمبود برق در حالی خسارتهای سنگین در صنایع مختلف ایران بر جای گذاشته که دولت راهکار کارآمدی برای افزایش تولید برق در دست ندارد و با محدود کردن مصرف برق به دنبال مدیریت کمبود است.
عباس علیآبادی وزیر نیرو دولت پزشکیان هفته گذشته ناترازی برق را قابل مدیریت خوانده اما مدیریت او در اصل قطع کردن برق صنایع و بخش خانگی است!
عباس علیآبادی مدعی شده که «صنعت برق ایران امروز جزو ۵ کشور برتر جهان از منظر توان تولید است و در ساخت تجهیزات و قطعات، به سطحی از خودکفایی و حتی صادرات رسیدهایم که افتخارآفرین است، اما این توان فنی نباید باعث نادیده گرفتن بحران مصرف شود.»
عباس علیآبادی گفته در صورت اجرایی شدن برنامهها، از کاهش ناترازی برق در سالجاری خبر داد و گفت: «پیشبینی میکنیم امسال ناترازی به کمتر از ۱۰ هزار مگاوات برسد.»
وزیر نیرو یکی از «برنامههای» دولت برای مدیریت کمبود برق را «قطع برق شهروندان» اعلام کرده و گفته «تعرفهها به صورت پلکانی افزایش خواهد یافت برای مصرفهای در حد الگو تغییر چندانی نخواهد داشت، اما برای مشترکانی که فراتر از الگو مصرف میکنند بیشتر مؤثر خواهد بود و این موضوع هم در آب و هم برق اجرایی میشود.»
