گزارش جدید مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی نشان می‌دهد به ازای هر ۱۰۰ هزار مرگ در شهرهای منتخب کشور ۶۴ مورد به علت آلودگی هوا بوده و در تهران این رقم در ازای هر ۱۰۰ هزار مرگ، ۷۰ مورد است. همچنین خسارت سالانه آلودگی هوا ۲۳ میلیارد دلار برآورد شده است.
مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش جدیدی درباره آلودگی هوا در ایران نوشته «طبق ارزیابی وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۲ برای ۵۷ شهر با مجموع جمعیت تقریبی ۴۸ میلیون نفر، تعداد ۳۰ هزار و ۶۹۲ مرگ زودرس منتسب به آلودگی هوا برآورد شده است.»
این مرکز همچنین خسارت اقتصادی ناشی از آلودگی هوا در ایران را سالانه ۲۳ میلیارد دلار برآورد کرده است. این رقم برابر با ۵ درصد تولید ناخالص داخلی اقتصاد ایران است!
این گزارش تأکید کرده در ارزیابی وزارت بهداشت خسارت مرتبط ۱۲ میلیارد دلار پیش بینی شده که در برخی مطالعات دیگر با لحاظ هزینه‌های بیماری‌ها تا ۲۳ میلیارد دلار نیز تخمین زده شده است.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی همچنین نوشته جدا از اعداد و ارقام، آلودگی هوا بطور مستقیم بر بهره‌وری اقتصادی، کیفیت زندگی و محیط زیست تأثیرگذار است. کاهش بهره‌وری نیروی کار، تعطیلی فعالیت‌های اقتصادی، تجاری، آموزشی، خدماتی و خسارت به زیرساخت‌ها و کاهش گردشگری تنها بخشی از هزینه‌های اقتصادی ناشی از آلودگی هوا هستند.
این گزارش افزوده آلودگی هوا به کیفیت زندگی مردم آسیب می‌زند، نابرابری‌های اجتماعی را تشدید می‌کند و تغییراتی در الگوی مهاجرت و نگرش مردم ایجاد خواهد کرد. همچنین، آلودگی هوا به اکوسیستم‌ها آسیب می‌رساند، تنوع زیستی را کاهش می‌دهد و موجب اختلالات در حیات وحش می‌شود.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی همچنین به مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا اشاره کرده و نوشته به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت در سال ۱۴۰۲ در شهرهای منتخب کشور بطور میانگین مرگ ۶۴ نفر منتسب به آلودگی هوا است.
در شهر تهران نیز بطور میانگین به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت در این سال، مرگ ۷۰ نفر منتسب به مواجهه طولانی مدت با این پدیده است.
بالاترین و پایین‌ترین تعداد مرگ به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت در همین سال با ۱۴۱ مرگ به یک شهر در یکی از استان‌های شرقی مرتبط و شهرهای شاهرود و سنندج با ۳۰ مرگ به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت دارای کمترین تعداد مرگ‌های مرتبط است.
این گزارش پژوهشی افزوده «این خسارات جبران ناپذیر در کنار آنچه از مرگ و میر‌های مرتبط و خسارات اقتصادی یاد شد، موارد متعدد دیگری از خسارت نیز بطور غیرمستقیم گریبانگیر شهروندان است.»
عباس شاهسونی رئیس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت ایران سال گذشته اعلام کرد که در سال ۱۴۰۲، بالغ بر ۳۰ هزار تن به دلیل آلودگی هوا جان باختند.
محمدصادق حسنوند رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوا دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز زمستان گذشته آمار مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا را ۵۰ هزار مورد در سال اعلام کرد: «سالانه حدود ۴۵۰ هزار مورد مرگ ناشی از عوامل مختلف مانند تصادف و بیماری در کشور اتفاق می‌افتد که از این تعداد ۵۰ هزار مورد آن به آلودگی هوا منتسب است.»
محمدصادق حسنوند توضیح داده بود که «در حال حاضر آلودگی هوا مهم‌ترین عامل خطر محیطی است، یعنی مهم‌ترین آلودگی محیط زیستی است که نه فقط سلامت مردم کشور ما، بلکه سلامت مردم جهان را به خطر می‌اندازد. بر اساس رتبه‌بندی‌هایی که وجود دارد، از بین عوامل خطر و ریزفاکتورها، آلودگی هوا چهارمین عامل خطر است و حتی گاهی سومین عامل هم شناخته می‌شود.»
کاهش بهره‌وری نیروی انسانی، تعطیلی ادارات و مشاغل، خسارات وارد شده به بخش کشاورزی و صنعت، خسارات وارد شده به زیرساخت‌ها و کاهش گردشگری در شمار پیامد‌های اقتصادی آلودگی هوا محسوب می‌شود.
آلودگی هوا اما پیامدهایی اجتماعی را نیز در پی دارد؛ مواردی که مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی آنها را «کاهش کیفیت زندگی»، «تشدید نابرابری‌های اجتماعی و بهداشتی»، «تغییر در الگوی مهاجرت»، «کاهش عملکرد تحصیلی»، «افزایش غیبت از مدرسه»، «کاهش فعالیت‌های خارج از کلاس» و «کاهش کیفیت آموزش» برشمرده است.
باران اسیدی و تخریب اکوسیستم، آلودگی خاک و گیاهان و تأثیرات بر حیات وحش نیز به عنوان بخشی از آثار زیست‌محیطی آلودگ هوا درایران مطرح شده است.
مرکز داده‌های باز ایران نیز دی‌ماه گذشته با انتشار آماری نشان داد نیمسال نخست سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بیش از ۵۰ درصد از روزهای کاری مدارس تعطیل بوده‌اند بطوری که در این نیمسال ۴۳ روز از ۸۰ روز کاری مدارس تعطیل شدند.
آلودگی هوا در حالی که به دلیل عدم سیاست‌گذاری صحیح جمهوری اسلامی در حوزه محیط زیست طی چهار دهه گذشته رخ داده و اکنون در کلانشهرها به بحران تبدیل شده اما طی سال‌های گذشته نیز در فصول سرد سال و به علت مازوت‌سوزی در نیروگاه‌های تولید برق به علت کمبود گاز نیز آلودگی هوا تشدید می‌شود.
ابتدای زمستان سال گذشته روزنامه «شرق» در گزارشی نوشت که شاخص آلودگی هوای تهران دوشنبه ۲۴ دی‌ماه روی عدد ۱۶۹ و در وضعیت ناسالم است، در حالی که شاخص کیفیت هوای لس‌آنجلس، با وجود آتش‌سوزی‌های فعال، ۳۹ و در وضعیت سالم گزارش شده است. این یعنی هوای تهران چهار برابر آلوده‌تر از لس‌آنجلس است.
روزنامه «شرق» افزوده بود که با وجود آتش‌سوزی‌های گسترده در لس‌آنجلس، کیفیت هوا در این شهر بهتر از تهران است و این تفاوت نشان‌دهنده مشکلات جدی در مدیریت آلودگی هوا در تهران است.
این روزنامه عوامل آلودگی هوای تهران را ترافیک سنگین و استفاده گسترده از اتومبیل شخصی، فعالیت صنایع و کارخانجات بدون فیلترهای مناسب، شرایط جغرافیایی محصور تهران که باعث تجمع آلاینده‌ها می‌شود و کمبود فضای سبز و پوشش گیاهی، عنوان کرده و افزوده بود تهران نیازمند اقدامات اساسی برای کاهش آلودگی هوا است.
سمیه رفیعی عضو کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی آذرماه سال گذشته با بیان اینکه افزایش آمار مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا نشان‌دهنده اجرای نادرست و ناقص قانون هوای پاک در کشور است گفته بود: «با گذشت ۷ سال از تصویب و ابلاغ قانون هوای پاک تنها ۱۲ درصد احکام این قانون اجرایی شده است!»
به گفته سمیه رفیعی خسارات ناشی از آلودگی هوا در سال ۱۴۰۲ بالغ بر ۵۹۷ هزار میلیارد بوده است که این میزان زنگ خطری برای مسئولان مربوطه در کشور است.
«قانون هوای پاک» از سال ۹۶ جایگزین قانون «نحوه جلوگیری از آلودگی هوا» شد. این قانون در ۳۴ ماده و ۳۹ تبصره تصویب شد و چندین دستگاه اجرایی از جمله وزارت کشور، وزارت نفت، وزارت نیرو، نیروی انتظامی، شهرداری، صدا و سیما را مکلف کرده است که هر یک به تناسب وظایف خود، اقداماتی را برای کنترل آلودگی هوا در کشور اجرایی کنند.
اینهمه نشان می‌دهد که این قانون هم مانند بسیاری دیگر از قوانین در جمهوری اسلامی اجرا نشده و شکست خورده است.
