اختلال اینترنت در ایران ادامه دارد و کسب و کارهای زیادی دچار خسارتهایی سنگین شدهاند. تحلیلگران تأکید دارند قطع و اختلال در اینترنت در کنار خسارت گسترده مالی به کسب و کارها سبب مختل شدن یادگیری، آموزش و پایههای رشد سرمایه انسانی نیز میشود.

روزنامه «تعادل» در گزارشی درباره خسارتهای قطع اینترنت نوشته هر ساعت قطع کامل اینترنت، بیش از ۱/۵ میلیون دلار خسارت مستقیم به اقتصاد کشور وارد میکند، آماری که نتبلاکس و اتحادیه کسبوکارهای اینترنتی ایران نیز آن را تأیید کردهاند.
این گزارش افزوده رقم اعلام شده برای خسارت ناشی از قطع اینترنت تنها زیانهای آنی نظیر کاهش فروش، توقف تبلیغات آنلاین و کاهش ترافیک کاربران را در بر میگیرد. اما هزینه واقعی به مراتب بیشتر است. کمپینهای بازاریابی ناتمام میمانند، کاربران بیاعتماد میشوند، کسبوکارها از اجرای پروژههای نوآورانه بازمیمانند و در نهایت، رقابتپذیری برندهای ایرانی در بازار داخلی و بینالمللی کاهش مییابد. این خسارات قابل سنجش نیستند، اما آثار آن در بلندمدت ساختار اکوسیستم دیجیتال کشور را تخریب میکند.
روزنامه «تعادل» همچنین تأکید کرده بخش مهمی از خدمات ارائه شده در پلتفرمهای داخلی، بر پایه پردازشهای هوش مصنوعی عمل میکند؛ از جمله تشخیص تصویر، رتبهبندی آگهیها و فیلتر محتوای نامناسب. این فرآیندها، به اتصال مداوم با سرورهای قدرتمند ابری نیاز دارند که اغلب در خارج از کشور مستقر هستند. با قطع اینترنت، این سامانهها عملاً از کار میافتند؛ در ظاهر همهچیز فعال است، اما مغز تحلیلگر که در پسزمینه فعالیت دارد، خاموش میشود. نتیجه این خاموشی، افزایش خطای تشخیص، کاهش کیفیت خدمات و نارضایتی کاربران است. با گذشت زمان، این ناکارآمدی به وجهه برندهای داخلی لطمهزده و زمینهساز مهاجرت کاربران به سرویسهای خارجی از طریق ابزارهای غیررسمی میشود.
این گزارش افزوده «با افزایش اختلالات اینترنتی، نهتنها وضعیت اقتصادی شکنندهتر شده، بلکه بیاعتمادی اجتماعی نیز تعمیق یافته است. کاربران ایرانی در روزهای اخیر در شبکههای اجتماعی نسبت به عدم شفافیت دولت در خصوص دلایل اختلالات اعتراض کردهاند. در حالی که مسوولان هنوز توضیح رسمی و روشنی ارایه ندادهاند، تحلیلگران معتقدند که رویکرد امنیتی به اینترنت باید بازنگری شود. اینترنت دیگر نه یک ابزار تفریحی، بلکه زیرساختی حیاتی در سطح خدمات شهری، اقتصاد، آموزش و امنیت است. تداوم روند محدودسازی، میتواند کشور را به انزوای کامل دیجیتال بکشاند؛ مسیری که پیامدهای آن تا سالها آینده بر توسعه ایران سایه میاندازد.»
همچنین پلتفرم «دیوار» در گزارشی در مورد قطع و اختلال اینترنت اعلام کرده که اختلالات و قطعیهای پی در پی اینترنت جهانی، دیگر یک مشکل فنی ساده نیست؛ بلکه به نظر میرسد نتیجه سیاستگذاریهای سیستماتیکی است که در حال تخریب زیرساختهای اقتصادی و اجتماعی کشور است.
پلتفرم «دیوار» در این گزارش با تحلیل پیامدهای عمیق و کمتر مطرح شده قطع اینترنت نوشته قطع اینترنت نه تنها کسب و کارهایی مانند دیوار را به شدت متأثر میکند، بلکه یادگیری، آموزش و پایههای رشد سرمایه انسانی کشور را نیز مختل میسازد؛ همانهایی که ستونهای اصلی توسعه شرکتهایی چون دیوار در سالهای آتی هستند.
در گزارش پلتفرم «دیوار» به آسیبپذیر شدن امنیت سایبری پلتفرمها و ساختار اینترنتی کشور نیز اشاره شده و آمده که «محدودیتهای اینترنتی کشور را در برابر تهدیدات سایبری جهانی، بیدفاع کرده است. زیرساختهای دیجیتال یک کشور، از سرورهای یک بانک گرفته تا پلتفرمهای خدماتی، برای حفظ امنیت خود نیازمند دریافت مداوم «بهروزرسانیهای امنیتی» (Security Patches) از شرکتهای توسعهدهنده در سراسر جهان هستند. این بهروزرسانیها، حفرههای امنیتی جدیدی را که توسط هکرها کشف میشوند، ترمیم میکنند.»
این گزارش افزوده «با قطع ارتباط با سرورهای بینالمللی، این فرایند حیاتی متوقف میشود. این یعنی سرورهای ایرانی، با نرمافزارهایی که حفرههای امنیتی شناختهشده دارند، به فعالیت خود ادامه میدهند و به سیبلهای ثابت برای حملات باجافزاری، سرقت یا نشت دادهها (Data Breach) و عملیات خرابکارانه بدل میشوند. در حقیقت، ما با پدیدهای به نام «خودتحریمی امنیتی» مواجه هستیم؛ وضعیتی که در آن، یک کشور با دست خود، سپرهای دفاعیاش را پایین میآورد و اطلاعات شهروندان و پایداری خدماتش را در معرض ریسکی غیرقابل محاسبه قرار میدهد. این آسیب، برخلاف زیان اقتصادی، در کوتاهمدت قابل اندازهگیری نیست، اما میتواند در بلندمدت خساراتی جبرانناپذیر به اعتماد عمومی و حاکمیت دیجیتال کشور وارد کند.»
با وجود گزارشهایی که بر خسارت ناشی از قطع اینترنت تأکید دارند، همچنان قطع اینترنت به عنوان یکی از ابزارهای سرکوب از سوی جمهوری اسلامی مورد استفاده قرار میگیرد.
جمهوری اسلامی سالهاست بر روی طرحی به عنوان «اینترنت ملی» کار میکند و در مقاطعی از جمله در اعتراضات آبان ۹۸ و و اعتراضات ۱۴۰۱ و حتی در جنگ با اسراییل آن را فعال کرد. این پروژه هنوز تکمیل نشده اما در مجموع با قطع اینترنت بینالمللی، اینترنت داخلی برای دسترسی به پلتفرمهای داخلی از جمله ادارات، بانکها و پیامرسانهای داخلی فعال میشود.
جلال رشیدی کوچی نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی و از جمله مقامات مخالف فیلترینگ معتقد است « «سوالی که پیش میآید این است که آیا فیلترینگ، امنیت ما را تأمین کرد؟ قطعاً خیر. من بعد از جنگ تحمیلی ۱۲ روزه مطلبی در صفحه شخصی خودم نوشتم درباره اینکه اندک محاسن و مزایایی که موافقان فیلترینگ مطرح میکردند، هم وجود ندارد. فیلترینگ به این شیوه، سراسر ضرر است.»
این مقام جمهوری اسلامی تأکید کرده که «ملی شدن اینترنت برای شرایط بحرانی و جنگی در کوتاهمدت کاربرد دارد، تا بتوانیم از بحران عبور کنیم؛ مانند همین اتفاقی که درباره ریزپرندهها افتاد و توانستیم آن را مدیریت کنیم. اما در بلندمدت جواب نمیدهد، بلکه باعث از بین رفتن همدلی و اتحاد مردم خواهد شد.»




