دونالد ترامپ در ضیافت شام با بنیامین نتانیاهو که دوشنبه ۱۶ تیرماه در کاخ سفید برگزار شد، ابراز امیدواری کرد که «دیگر مجبور به حمله به ایران نشود». روزنامه «والاستریت ژورنال» اما گزارش داده است که ترامپ در دیدار خصوصی با طرح نتانیاهو برای حمله مجدد به نقاطی در ایران در صورت حرکت جمهوری اسلامی به سوی ساختن بمب هستهای مخالفت نکرده است.
در این گزارش که ۱۱ ژوئیه (۲۰ تیرماه) منتشر شد به نقل از مقامات ارشد آمریکایی و اسرائیلی، آمده نتانیاهو در دیدار خصوصی با ترامپ گفته است در صورت از سر گرفتن حرکت تهران به سوی تولید سلاح هستهای، اسرائیل مجددا به ایران حمله خواهد کرد. ترامپ نیز در پاسخ اگرچه گفت که خواهان راه حل دیپلماتیک با تهران است، اما مخالفتی هم با طرح اسرائیل نکرد.
بر اساس این گزارش، این گفتگوها بازتابدهنده محاسبات گوناگون طرفین در پی حملات ماه گذشته آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در ایران است.
ترامپ بر این باور است که تهدید به حملات بیشتر میتواند تهران را به پذیرش توافقی وادار کند که مانع دستیابی به سلاح هستهای شود. اما اسرائیل ضمن بدبینی نسبت به مؤثر بودن توافق دیپلماتیک معتقد است تهران میتواند مسیر تولید بمب را مخفیانه ادامه دهد. از سوی دیگر، جمهوری اسلامی در قبال بازگشت به مذاکرات با آمریکا، خواستار تضمینهایی درمورد عدم انجام حملات بیشتر است.
به گفته یک مقام ارشد اسرائیلی، این کشور برای از سر گرفتن حملات نیازی به تأیید رسمی آمریکا ندارد، اما بسته به میزان پیشرفت رژیم ایران در احیای برنامه هستهای، نتانیاهو ممکن است از سوی دونالد ترامپ برای حفظ مسیر دیپلماتیک تحت فشار قرار گیرد.
از آنطرف اما به نظر میرسد که مخاطرات برای رهبران جمهوری اسلامی حیاتی است. اگر تهران با درخواست ترامپ برای توقف غنیسازی اورانیوم مخالفت کند و فعالیتهای هستهای خود را از سر بگیرد، حملات تازه اسرائیل یا حتی آمریکا میتواند بقای رژیم را تهدید کند.
مسعود پزشکیان رئیس دولت جمهوری اسلامی نیز مانند سایر مقامات ارشد در روزهای اخیر گفته است که تهران مشروط بر اینکه در جریان مذاکرات حملهای به ایران صورت نگیرد، آماده بازگشت به گفتگوهای هستهای با آمریکاست. او تاکید کرد که ایران بر حق خود برای غنیسازی اورانیوم پافشاری میکند.
ارزیابی اسرائیل پیش از حملات ماه گذشته به ایران این بود که تهران میتواند ظرف چند ماه یک دستگاه ابتدایی هستهای تولید کند و ظرف یک سال به بمب قابل استفاده برسد.
به گفته مقامات ارشد اسرائیلی، حملات مشترک آمریکا و اسرائیل برنامه هستهای تهران را تا دو سال دیگر به عقب انداخته است. پنتاگون نیز پیشتر از ارزیابی مشابهی خبر داده بود.
به گفته یک مقام ارشد اسرائیلی، دولت این کشور معتقد است بخشی از ذخایر اورانیوم غنیشده در سطح نزدیک به بمب که در تاسیسات اصفهان نگهداری میشد، از حملات جان سالم به در برده و رژیم ایران با تلاش فراوان میتواند مقداری از مواد شکافپذیر را بازیابی کند.
به گفته همین مقام، جمهوری اسلامی قادر نخواهد بود اورانیوم ذخیرهشده در دو سایت نطنز و فُردو را بازیابی کند، زیرا بمبهای سنگرشکن آمریکایی آسیب جدی به این تاسیسات وارد کردهاند.
او افزود: «اسرائیل به سرعت هرگونه تلاش ایران برای بازیابی اورانیوم از اصفهان یا احیای برنامه هستهای را شناسایی خواهد کرد.»
مقام ارشد اسرائیلی ادامه داد که اسرائیل در کوتاهمدت میتواند از طریق ادامه عملیاتهای پنهانی که پیشتر آسیبهای زیادی به دانشمندان هستهای جمهوری اسلامی و سایر مقامات آن وارد کرده، از حرکت سریع آن به سوی ساختن بمب جلوگیری کند.
دنیس راس مقام پیشین آمریکا در امور خاورمیانه در دولتهای دموکرات و جمهوریخواه میگوید: «ایرانیها بسیار محتاط خواهند بود و تهدیدهای اسرائیل را کاملا جدی خواهند گرفت.»
برخی تحلیلگران میگویند، خطری که دونالد ترامپ را تهدید میکند، این است که اسرائیل عملا بتواند اقدامات بعدی علیه ایران را دیکته کند.
گابریل نورونها مشاور سابق وزارت خارجه آمریکا در دولت نخست دونالد ترامپ میگوید: «به نظر میرسد ترامپ بیشتر میخواهد مسئله ایران به کلی از میان برداشته شود. او صراحتاً گفته است که نباید غنیسازی یا بمب هستهای وجود داشته باشد، اما در سایر مسائل حاضر است انعطاف نشان دهد.»
بسیاری از کارشناسان معتقدند که اگر جمهوری اسلامی برنامه هستهای خود را از سر بگیرد، این کار را نه از طریق سایتهای اعلامشده، بلکه در تاسیسات مخفیانه زیرزمینی انجام خواهد داد و ضمن تولید مواد شکافپذیر، بر جنبههای فنی ساخت سلاح متمرکز میشود.
یک مقام ارشد اسرائیلی گفت که نهادهای اطلاعاتی این کشور درباره اینکه محل تلاش احتمالی ایران برای احیای برنامه هستهای کجا میتواند باشد، اطلاعاتی در اختیار دارند. با این حال، اسرائیل بمب سنگرشکن ندارد که بتواند به اعماق زمین نفوذ کرده و سانتریفیوژها یا دیگر زیرساختهای هستهای را در ایران هدف قرار دهد.
تا کنون به صورت رسمی تاریخی برای از سر گرفتن مذاکرات میان جمهوری اسلامی و آمریکا اعلام نشده است. به گفته دیپلماتهای غربی، تهران با ضرباتی که خورده هنوز در حال بررسی نحوه ورود به مذاکرات است.
به نظر میرسد حملات اخیر، خواست اصلی ترامپ مبنی بر پایان برنامه غنیسازی اورانیوم ایران را تثبیت کرده است. واشنگتن اکنون ممکن است خود را در موقعیتی ببیند که خواستههای بیشتری از جمله محدودیت شدید بر برنامه موشکی یا قطع حمایت از شبهنظامیان منطقهای را با تهران مطرح کند.
دن شاپیرو سفیر سابق آمریکا در اسرائیل که در دولت بایدن در تیم مذاکره با رژیم ایران حضور داشت، گفت: «حتی پیش از حملات نیز دستیابی به توافق بسیار دشوار بود، حالا که سختتر هم شده است. ترامپ نمیتواند از غنیسازی صفر عقبنشینی کند و ایران نیز پس از این حملات نمیتواند از حق غنیسازی چشمپوشی کند.»
همچنین اگر واشنگتن خواهان نظارت میدانی بلندمدت بر فعالیتهای هستهای در ایران است، تعلیق همکاری رژیم ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز باید حل و فصل شود و تهران و واشنگتن باید در مورد نحوه شناسایی و مدیریت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران به توافق برسند.
حملات موشکی جمهوری اسلامی به اسرائیل نشان داد که رژیم ایران همچنان تهدیدی جدی برای امنیت منطقه محسوب میشود.
علی واعظ مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران عنوان میکند: «آندسته از مقامات تهران که خواهان مذاکرات جدی دیپلماتیک هستند، اکنون در اقلیت قرار دارند.»
به گفته او، پس از حملات اخیر، بیاعتمادی به دونالد ترامپ در میان مقامات ایران افزایش یافته و آنها نگرانند که رئیس جمهوری آمریکا شرایط مذاکرات را به صورت ناگهانی تغییر دهد. بنابراین، رسیدن به توافقی که شامل توقف برنامه غنیسازی ایران باشد، بسیار بعید است.
از سوی دیگر، کشورهای اروپایی نیز بار دیگر تهدید کردهاند که اگر جمهوری اسلامی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی همکاری نکند، تحریمهای تعلیقشده در چارچوب برجام را دوباره اعمال خواهند کرد.
بریتانیا، فرانسه و آلمان تا اکتبر برای بازگرداندن تحریمها فرصت دارند. رژیم ایران نیز هشدار داده در صورت چنین اقدامی ممکن است از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) خارج شود.
