آلودگی هوا در شهرهای مختلف ایران ادامه دارد. کارشناسان میگویند چهار دهه سوء مدیریت در کنار تشدید خشکسالی مهمترین عامل آلودگی هوا در ایران است.
در روزهای گذشته آلودگی هوا در شهرهای مختلف از جمله تهران، اصفهان و کرمان زندگی شهروندان را مختل و مراجعه به بیمارستان در پی مشکلات تنفسی را افزایش داده است.
در اصفهان آلودگی هوا برای دهمین روز پیاپی ادامه دارد. میانگین شاخص کیفیت هوا در ۲۴ ساعت منتهی به ساعت ۸ صبح روز شنبه ۲۱ تیر ۱۴۰۴ عدد ۱۲۸ اعلام شد. این عدد در محدوده نارنجی و به معنای ناسالم برای گروههای حساس قرار دارد.
در کرمان نیز مدیریت بحران استان کرمان در اطلاعیهای فوری، نسبت به افزایش شاخصهای آلودگی هوا و احتمال وقوع طوفانهای شدید در برخی نقاط استان، بهویژه شهرستانهای شرقی هشدار داد. مردم از تردد و توقف در مکانهای پرخطر مانند زیر درختان و ساختمانهای فرسوده خودداری کنند. همچنین استفاده از ماسک در مناطق آلوده استان توصیه میشود.
همچنین بر اساس اعلام سامانه پایش کیفی هوای کشور در حال حاضر شاخص کیفیت هوای سه ایستگاه در استان تهران، امروز شنبه ۲۱ تیر ۱۴۰۴ در وضعیت قرمز و ناسالم برای عموم قرار دارد.
صدیقه ترابی معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرده که سال گذشته تنها یک روز به دلیل گرد و غبار، شاخص آلودگی بالا رفت ولی امسال تا ۱۵ تیر، ۱۴ روز تهران آلودگی هوا را تجربه کرده است.
معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست افزوده «از هفته گذشته شدت بیشتری پیدا کرده است و ابتدا از تالاب صالحیه شروع شد که منطقهای مشترک بین تهران و البرز و قزوین است.»
صدیقه ترابی «متأسفانه یکی از دستگاههای اجرایی، زهکشی را در منطقه احداث میکند، با این هدف که سطح آب را پایین بیاندازد تا مردم بتوانند کشاورزی انجام دهند. در نتیجه آن زمین بایر و بدون آب و بدون رطوبت باقی مانده که هم استان البرز و هم تهران را درگیر کرده است.»
کارشناسان محیط زیست اما بخش مهمی از مشکل آلودگی هوا را ناشی از سوءمدیریت و اقدامات زیانبار دولت میدانند.
در همین رابطه عباس محمدی، کنشگر محیطزیست و مدیر انجمن دیدهبان کوهستان، در گفتگو با وبسایت «تجارت نیوز» گفته ۳۰ سال پیش ۵۰ نفر از استادان دانشگاه و کارشناسان در بیانیهای درباره آلودگی هوای تهران راهکارهایی را به دولت ارائه داده بودند اما حالا پس از گذشت ۳۰ سال، نهتنها این مشکل حل نشده، بلکه شدت آن چندین برابر شده است.»
این کارشناس با بیان اینکه «این وضعیت نتیجه سوءمدیریت کلان در کشور است که مسائل فنی را تحتالشعاع معضلات اجتماعی و سیاسی قرار داده» گفته «راهکارهای فنی برای کاهش آلودگی هوا در بسیاری از کشورهای جهان آزمایش شده و نتایج مثبتی به همراه داشته است، اما در ایران، موانع مدیریتی و سیاسی مانع اجرای این راهکارها شدهاند.»
عباس محمدی گفته ساخت صدها برج بلند در غرب تهران، بدون توجه به مورفولوژی شهری، یکی از عوامل اصلی تشدید آلودگی در سطح شهر است. این برجها کریدورهای طبیعی هوا را بسته و مانع از تهویه طبیعی شهر شدهاند. وقتی مدیران بالادستی دیدگاه سیاسی دارند و نه فنی، حتی متخصصان تحصیلکرده نیز نمیتوانند راهکارهای علمی را پیاده کنند.
این کارشناس افزوده «وقتی تنفس عمیق در حین ورزش باعث ورود آلایندههای بیشتر به بدن میشود، یعنی شهری ساختهایم که برای سلامت شهروندان خطرناک است. این مسئله ریشه در مشکلات اجتماعی و سیاسی دارد؛ ناکارآمدی در گسترش ناوگان حملونقل عمومی، عدم محدودیت برای تردد خودروها و موتورسیکلتها و بیتوجهی به زیرساختهای زیستمحیطی، تهران را به شهری غیرقابلسکونت برای فعالیتهای سالم تبدیل کرده است.»
یکی از دلائل آلودگی هوا در کلانشهرها، به ویژه در فصل پاییز و زمستان، مازوتسوزی در نیروگاههای حرارتی تولید برق است. به علت کمبود گاز در فصل سرد سال، تأمین گاز بخش خانگی در اولویت قرار گرفته و گاز نیروگاهها قطع میشود و سخت مازوت جایگزین گاز میشود.
«مرکز دادههای باز ایران» به تازگی با استناد به یک گزارش محرمانه از وزارت نفت اعلام کرد که مصرف مازوت در کشور طی شش سال گذشته بیش از سه برابر افزایش یافته. همزمان، پالایشگاههای ایران همچنان حدود ۳۰ درصد نفت خام دریافتی خود را به مازوت و قیر تبدیل میکنند؛ در حالی که این رقم در پالایشگاههای مدرن جهان حدود ۴ درصد است.
«مرکز دادههای باز ایران» تأکید کرده که مازوت آلایندهترین سوخت فسیلی است، بطوری که نسبت به زغالسنگ نیز آلایندگی بیشتری دارد. اما گزارش وزارت نفت از رشد چشمگیر مصرف داخلی مازوت حکایت دارد ــ سوختی که بهدلیل محتوای بالای گوگرد، پیدا کردن بازار خارجی برای آن بسیار دشوار است.
مازوت تولیدی ایران حاوی ۳/۵ درصد گوگرد است که حدود هفت برابر بیش از استانداردهای بینالمللی مجاز برای سوخت کشتیهاست. به همین دلیل، صادرات این سوخت عملاً با چالش جدی مواجه است و بخش عمده آن در نیروگاههای حرارتی و صنایع شهری کشور سوزانده میشود.
بررسی دادههای «مرکز دادههای باز ایران» نشان میدهد که مصرف روزانه مازوت از حدود ۱۴ میلیون لیتر در سال ۱۳۹۶ به بیش از ۴۳ میلیون لیتر در سال ۱۴۰۳ رسیده است. در همین بازه زمانی، مصرف داخلی سوختهایی مانند گاز مایع و نفت سفید کاهش یافته و در مقابل، صادرات آنها بطور چشمگیری افزایش یافته؛ روندی که نشاندهنده اولویت دولت به درآمدهای ارزی در مقابل سلامت عمومی و محیط زیست است.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی نیز به تازگی در گزارشی هشدار داده که هر لیتر مازوت تولید داخل، چهار برابر بیشتر از گازوئیل و ۱۲۶۸ برابر بیشتر از گاز طبیعی دیاکسید گوگرد (SO₂) در هوا پخش میکند. این گاز یکی از خطرناکترین آلایندهها محسوب میشود که با تشدید آلودگی هوا، بروز بیماریهای تنفسی و پدیده باران اسیدی، تهدیدی جدی برای سلامت انسان و اکوسیستم است.
