بر اساس آخرین آمارها ورودی آب به سدها تا ۲۱ تیرماه امسال با کاهش ۴۳ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته روبرو شده است.
بر اساس آخرین آمار از موجودی مخازن سدهای کشور، ورودی آب به سدها تا ۲۱ تیرماه سال آبی جاری (۱۴۰۴-۱۴۰۳) ۲۲/۴۳ میلیارد مترمکعب است که در مقایسه با رقم ۳۹/۱۵ میلیارد مترمکعب مدت مشابه سال گذشته ۴۳ درصد کمتر است.
همچنین ارتفاع کل ریزشهای جوی کشور در سال آبی جاری معادل ۱۴۶/۴ میلیمتر بوده و این مقدار بارندگی نسبت به میانگین دوره های مشابه درازمدت (۲۳۸/۳ میلیمتر) ۳۹ درصد کاهش و نسبت به دوره مشابه سال آبی گذشته (۲۴۴/۵ میلیمتر) ۴۰ درصد کاهش را ثبت کرده است.
این آمار نشان میدهد حجم مخازن سدها در سال آبی جاری تا روز گذشته ۲۳/۶۷ میلیارد مترمکعب است که نسبت به رقم ۳۲/۱ میلیارد مترمکعب سال گذشته منفی ۲۶ میلیارد مترمکعب اختلاف دارد.
جزییات آمارها نشان میدهد همه سدهای کشور با کاهش شدید ذخایر روبرو هستند و هفت سد مهم کشور کمتر از ۱۰ درصد آب دارند. کاهش ذخایر آب پشت سدهای کشور و گرمای شدید هوا نه تنها تأمین آب مورد نیاز کشاورزان را با مشکل روبرو کرده بلکه سبب بروز بحران تأمین آب آشامیدنی در برخی مناطق کشور شده است.
عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب میگوید که علاوه بر کاهش ورودی آب به سدها، وضعیت ذخایر آبی نیز به شدت نگرانکننده است.
سخنگوی صنعت آب نیز مانند کارشناسان معتقد است با اجرای راهکارهایی مثل تکنولوژیهای نوین، اصلاح روشهای کشاورزی، آموزش عمومی و همکاریهای بینالمللی میتوان به حفظ منابع آبی و مقابله با خشکسالی کمک کرد اما این راهکارها در بلندمدت پاسخگو است و در کوتاهمدت به خصوص شرایط پیشرو چارهای جز مدیریت مصرف نیست!
عیسی بزرگزاده در شرایطی برنامه دولت درباره بحران کمآبی را ارائه نداده که گفته «تنها با همکاری مردم و مدیریت بهینه مصرف آب میتوان از بحران کمآبی پیشرو جلوگیری کرد.»
او افزود «در برخی مناطق، مردم میتوانند با استفاده از روشهای سادهای مانند جمعآوری آب باران، نصب مخازن ذخیره آب و جلوگیری از هدررفت آب در کشاورزی، به کاهش مصرف آب کمک کنند.»
یکی از استانهایی که طی ماههای گذشته با شرایط بحرانی منابع آبی روبرو بوده، استان تهران است. وضعیت سدهای پنجگانه تأمینکننده آب شهر تهران و مناطق اطراف، از کاهش میانگین ۴۷ درصدی ذخایر این سدها نسبت به سال گذشته حکایت دارد.
سد امیرکبیر با ۵۸ درصد کاهش، در بدترین وضعیت قرار گرفته و پس از آن سدهای لار، طالقان، لتیان و ماملو نیز کاهشهایی بین ۳۲ تا ۴۷ درصد را تجربه میکنند.
این کاهش در شرایطی اتفاق افتاده که بارندگیها در استان تهران نسبت به میانگین بلندمدت، حدود ۴۴ درصد کمتر بوده و سال آبی جاری در جایگاه دومین سال کمبارش ۵۷ سال اخیر قرار گرفته است.
عیسی بزرگزاده با هشدار به ساکنان تهران برای جدی گرفتن بحران کمآبی گفته «سال آبی جاری دومین سال کم بارش در دوره آماری ۵۷ ساله است و از سوی دیگر در پنجمین سال متوالی خشکسالی قرار داریم که منجر به تشدید خشکسالی ناشی از انباشتگی کم آبی سالهای خشک گذشته شده است.»
اگر چه دولت مدعی است که قطع آب در دستور کار نیست اما گزارشها از قطع آب چند ساعته شهروندان در مناطقی که بحران کمآبی جدی است حکایت دارد.
برای نمونه طی روزهای گذشته آب مناطق جنوب استان تهران از جمله کهیزک و روستاهای اطراف آن با قطع چند ساعته آب روبرو هستند. شهروندان میگویند در حالی روزها یا شبها به مدت چند ساعت پیاپی آب منازل آنها قطع میشود که شرکت آب و فاضلاب در اینباره اطلاعرسانی نمیکند.
در مقابل اما شرکت آب و فاضلاب تهران مدعی شده «هیچگونه برنامه قطع آب در دستور کار قرار ندارد. دلایل نوسانهای شبکه آب ناشی از افزایش دما و رشد پیک مصرف در برخی ساعتهای گرم است.»
شرکت آب و فاضلاب تهران قطع نشدن آب را مشروط به صرفهجویی ۲۰ درصدی شهروندان دانسته است!
عباس علیآبادی، وزیر نیرو در حاشیه بازدید از پروژه خط دوم آبرسانی سد طالقان به بیلقان و تهران با بیان اینکه کشور خشکسالیهای متوالی را پشت سر گذاشته و هماکنون نیز در سالهای خشک و شرایط سختی قرار داریم، گفت که شاید در این زمینه تجربه کمتری در حافظه تاریخی کشور ثبت شده باشد بطوری که در شش دهه گذشته خشکسالی به شدت امسال وجود نداشته باشد.
پروفسور عزتالله رئیسی اردکانی، از اساتید برجسته هیدروژئولوژی ایران، در گفتگو با خبرگزاری «ایسنا» با اشاره به اینکه بیشتر آبخوانهای ایران از ذخایر زیرزمینی تخلیه شدهاند، گفته «در گذشته، در سالهای خشکسالی از ذخایر ترسالی استفاده میکردیم، اما امروز دیگر این ذخایر وجود ندارند. در حال حاضر، هر سال فقط به بارندگی وابستهایم؛ اگر بارندگی زیاد باشد، کشاورزی رونق میگیرد و اگر نباشد، بحران آغاز میشود.»
عزتالله رئیسی اردکانی در بخش دیگری از این گفتگو تأکید کرده «پیشبینیها نشان میدهد که در این منطقه بارندگی کاهش مییابد، اما نکته مهم اینجاست که شدت این کاهش قابل مقایسه با برداشت بیرویه ما از منابع آب زیرزمینی نیست.»
او گفته «ما ضعفهای مدیریتی خود را پشت واژه «تغییر اقلیم» پنهان میکنیم. در حالی که اثرات تغییر اقلیم در مقایسه با برداشتهای غیرمجاز و بدون برنامه، ناچیز است. این اشتباه باعث میشود بجای درمان مشکل، به دنبال توجیه باشیم.»
عزتالله رئیسی اردکانی توضیح داده «در دنیا، میزان تولید دانه خشک بهازای مصرف یک مترمکعب آب حدود ۱۲۰۰ کیلوگرم است. اما طبق آماری که تا چند سال پیش در اختیار داشتم، در ایران این عدد حدود ۸۰۰ کیلوگرم بود. یعنی ما از همان میزان آب، ۳۰ تا ۴۰ درصد محصول کمتری تولید میکنیم. بنابراین، اگر بازده مصرف آب را به سطح جهانی برسانیم، میتوانیم نیاز داخلیمان را تأمین کنیم و حتی واردات گندم را قطع کنیم.»
عیسی بزرگزاده سخنگوی صنعت آب هم هشدار داده که اگر مصرف آب بطور قابل توجهی کاهش نیابد، احتمال کاهش رفاه عمومی و بروز مشکلات جدی در تأمین آب در ماههای آینده وجود دارد.
او همچنین گفته «در صورت عدم مدیریت صحیح منابع آبی، ایران در آینده نزدیک با بحرانهای جدی در بخشهای مختلف روبرو خواهد شد که تاثیرات آن در زندگی مردم و اقتصاد کشور ملموس خواهد بود.»
