نمایندگان سه قدرت اروپایی و جمهوری اسلامی در سطح معاونان وزارت خارجه روز جمعه سوم امرداد ۱۴۰۴ در کنسولگری ایران در استانبول دیدار کردند. محور این نشست بحث درباره آخرین فرصتهای جمهوری اسلامی تا پیش از فعال ساختن «مکانیسم ماشه» بود.
منابع اروپایی با تأکید بر اینکه «بیعملی گزینه نیست» هشدار دادند که رژیم ایران باید در این دیدار متوجه میشد که پنجره زمان برای فعال ساختن مکانیسم ماشه در حال بسته شدن است.
اروپاییها اعلام کردهاند که در صورت عدم دستیابی به راه حل در مذاکره، آماده فعال ساختن این مکانیسم هستند که تمام تحریمهای بینالمللی تا پیش از قرارداد برجام را بطور خودکار علیه جمهوری اسلامی بر میگرداند. برای جلوگیری از بازگشت این تحریمها رژیم ایران باید «نشانههای روشنی» در زمینه توقف غنیسازی اورانیوم و از سر گرفتن همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی نشان دهد.
همچنین وزارت خارجه بریتانیا پس از دیدار مقامات جمهوری اسلامی با نمایندگان فرانسه، بریتانیا و آلمان در استانبول بار دیگر پیام هشدارآمیز و صریحی خطاب به تهران درباره سرنوشت قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت صادر کرد. در این پیام آمده است: «سه کشور اروپایی آمادهاند تا مکانیسم بازگشت خودکار تحریمها (ماشه) را فعال کنند، با این حال پیشنهاد دادیم که در صورت پایبندی ایران به تعهدات قانونیاش و تحقق معیارهای مشخص، این روند را به تعویق بیندازیم. ما ایران را ترغیب میکنیم که مسیر دیپلماسی را برگزیند.»
در مقابل اما کاظم غریبآبادی معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی، بعد از برگزاری این نشست آن را «جدی، صریح و دقیق» دانست و گفت: «در آن پیشنهادات مشخصی درباره رفع تحریمها، پرونده هستهای و ساز و کار ماشه رد و بدل شد.»
او طی پیامی در «ایکس» عنوان کرد: «ضمن انتقاد جدی از مواضع آنها در مورد جنگ تجاوزکارانه اخیر علیه مردم ما، مواضع اصولی خود، از جمله در مورد مکانیسم موسوم به اسنپبک را توضیح دادیم.»
به گفته غریبآبادی هر دو طرف با پیشنهادهای مشخصی وارد مذاکره شدند و توافق کردند که رایزنیها در هفتههای آینده ادامه یابد.
مجید تختروانچی دیگر نماینده جمهوری اسلامی در این مذاکرات نیز عنوان کرد: «به اروپاییها گفتیم مواضع هستهای ما در قبل و بعد از جنگ تغییری نکرده است.»
پیش از برگزاری این نشست رویترز به نقل از دیپلماتهای غربی گزارش داده بود که اروپاییها سه شرط را تعیین کردند که در صورت اجرای آن توسط جمهوری اسلامی فعالسازی «مکانیسم ماشه» شش به ماه به تآٔخیر خواهد افتاد: این سه شرط عبارتند از: پایبندی به تعهدات برجام از جمله همکاری کامل با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پاسخگویی درباره محل اورانیومهای غنیشده که دستکم ۴۰۰ کیلوگرم آن غلظت ۶۰ درصدی دارد و آمادگی برای مذاکرات احتمالی با آمریکا.
عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی روز پنجشنبه در دیدار با خانواده محمد باقری رئیس ستاد کل نیروهای مسلح که در حملات اسرائیل کشته شد تأکید کرد: «غنیسازی متوقف نخواهد شد و قابل مذاکره هم نیست.»
برخی مقامات جمهوری اسلامی تهدید کردند اگر مکانیسم ماشه فعال شود، ایران از NPT خارج میشود. برخی دیگر از جمله خود عراقچی، از اینهم فراتر رفتهاند و تهدید به ساحت بمب اتم کردهاند.
اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی نیز در اظهاراتی گفت که نشست استانبول آزمونی مهم برای اروپاییها بود. او هشدار داد که سه قدرت اروپایی دیگر مشروعیت حقوقی یا اخلاقی برای استفاده از ساز و کارهای برجام ندارد، چرا که بارها به تعهدات خود عمل نکردهاند.
بقایی در گفتگو با خبرگزاری ایرنا گفت: «اروپا نمیتواند هم ناقض و هم مجری باشد.» او کشورهای اروپایی را به همدستی با خرابکاریهای اسرائیل متهم کرد و پرسید که آیا همچنان حاضرند اعتبار خود را فدای تلآویو کنند.
بقایی همچنین تأیید کرد که ایران همکاری خود با آژانس را بطور جزئی تعلیق کرده و گفت که ادامه این همکاری منوط به تصمیمات شورای عالی امنیت ملی است. او افزود که هیئتی از آژانس قرار است به زودی به تهران سفر کند، اما در حال حاضر هیچ بازدیدی از سایتهای هستهای برنامهریزی نشده و مذاکرات بر بازتعریف چارچوب همکاریها متمرکز خواهد بود.
مذاکرات دشوار است
روزنامه «تهران تایمز» در گزارشی نوشت، نشست استانبول پس از هفتهها تنش فزاینده برگزار شد و ادامهای بود بر مذاکرات کارشناسی ایران و سه کشور اروپایی و نماینده اتحادیه اروپا که دورهای قبلی آن در ژنو و نیویورک انجام شده بود. به نوشتهی این روزنامه، اگرچه مذاکرات همچنان دشوار است، اما مقامات ایرانی بار دیگر تأکید کردهاند که آماده گفتگو هستند، به شرط آنکه حاکمیت و حقوق هستهایشان محترم شمرده شود.
