بورس ایران در حالی طی هفتهای که گذشت روندی نزولی داشت که دولت به تازگی بسته حمایتی از بورس را با تزریق منابع اجرا کرده بود. طی روزهای گذشته پنج هزار میلیارد تومان پول حقیقی از بازار بورس ایران خارج شده است.
شاخص کل بورس در پایان معاملات روز چهارشنبه هشتم امرداد با ریزش ۵۲ هزار و ۱۲ واحدی به ۲ میلیون و ۶۸۱ هزار واحد رسید. همچنین شاخص هموزرن نیز ۸ هزار و ۷۲۲ واحد ریزش کرد.
در روزهای دیگر هفته نخست امرداد نیز بازار بورس در وضعیت قرمز قرار داشت و شاخص با ریزش روبرو بود و خروج پول حقیقی از بازار بورس تداوم داشت.
ریزش ۵/۴۲ درصدی شاخص کل، کاهش ۴/۱۵ درصدی شاخص هموزن و خروج پنج هزار میلیارد تومان پول حقیقی نتیجه فعالیت بازار بورس در هفته نخست امرداد بود که بازتابی از نااطمینانیهای سیاسی، نرخ بهره بالا، کمبود انرژی و نبود چشمانداز مثبت از مذاکرات و تداوم سایه جنگ بر سر کشور است.
این در حالیست که دولت به تازگی از بسته حمایتی از بازار بورس رونمایی کرده بود که مهمترین محور این بسته تزریق منابع به بازار بورس برای ایجاد تعادل در بازار بود؛ اقدامی که به گفته کارشناسان به طور کامل انجام نشده و یکی از دلائل تداوم وضعیت ریزشی در بازار بوده است.
در همین رابطه امیر سیدی، کارشناس و تحلیلگر بازار سرمایه گفته «بحث حمایت ۱۲۰ همتی ایده مناسبی برای بازار سرمایه بود اما به نظر میرسد که تنها ۳۰ همت از این بسته حمایتی محقق شده و با توجه به ریسکهای حاکم بر کشور این حمایت تنها در صورت تداوم میتواند برای بازار سرمایه کمککننده باشد.»
این کارشناس گفته «سیاستهای بانک مرکزی در ۳ سال گذشته از جمله اعمال کنترل ترازنامه در بانکها و افزایش نرخ بهره که از نظر تئوریک منجر به کاهش ضریب فزاینده بانکها و به نوعی تسویه است موجب ایجاد نیروی منفی در بازار سرمایه شده است.»
امیر سیدی البته تأکید دارد که «عمدهترین دلیل منفی بودن بازار سرمایه ابهامات گستردهای در فضای بینالمللی و سیاسی حاکم بر کشور است. در حال حاضر کشور در مرحله آتشبس قرار دارد که در این شرایط هر لحظه امکان شروع مجدد درگیریهای نظامی وجود خواهد داشت و از طرفی هیچ چشمانداز روشنی برای خروج از وضعیت فعلی وجود نداشته و کشور در وضعیت بسیار ناپایداری قرار دارد، همچنین مطرح شدن بحث اسنپ بک که میتواند به حملات آینده علیه کشور مشروعیت ببخشد، باعث افزایش چشمگیر ریسکهای مختلف بر کشور شده است.»
بازار بورس ایران همچنین متأثر از مشکلاتی است که از پیش در ساختار اقتصاد ایران ایجاد شده است. در اینباره امیر سیدی گفته «چالش ناترازی انرژی بهطور مستقیم بر صنایع کشور تأثیرگذار است و باعث تشدید رکود اقتصادی در کنار احتمال جنگ و ناامنی میشود که تمام این موارد ابهام بزرگی در ادامه فعالیت شرکتها، فروش و تولید آنها ایجاد کردهاند.»
بسیاری از کارشناسان «نااطمینانی اقتصادی و سیاسی» را به عنوان عامل اصلی ریزشهای بورس در هفتههای گذشته ارزیابی میکنند و معتقدند تا زمانی که ریسکهای اقتصادی پا برجا هستند امیدی به بهبود وضعیت بازار بورس نیست.
روزنامه اینترنتی «فراز» هم در گزارشی به وضعیت ناپایدار بورس ایران در پنج سال گذشته اشاره کرده و نوشته «یکی از جدیترین بحرانهای ساختاری اقتصاد ایران در سالهای اخیر، ناپایداری تأمین انرژی بهویژه برق بوده است. در دولت سیزدهم، برای جلوگیری از قطعی برق منازل، سیاستی اعمال شد که بهموجب آن، برق بسیاری از کارخانهها قطع میشد. این اقدام ضربهای سنگین به ظرفیت تولید صنایع وارد کرده و منجر به کاهش تولید، صادرات، و نهایتاً سودآوری شده است.»
این گزارش تأکید کرده «بیثباتی قوانین، وضع مالیاتهای جدید بدون مشورت با بخش خصوصی، عدم دسترسی به بازارهای جهانی به دلیل تحریمها، و افت شدید سرمایهگذاری خارجی، از دیگر عواملی هستند که سودآوری شرکتها را تحت تأثیر قرار دادهاند. بخش خصوصی در چنین فضایی نمیتواند برای توسعه برنامهریزی کند و در نتیجه، انگیزهای برای افزایش تولید و صادرات نخواهد داشت.»
همچنین حمید میرمعینی، کارشناس بازار سهام درباره وضعیت قرمز بورس و تدوام خروج سرمایه بازار بورس گفته «به تبع بلاتکلیفی و وضعیت بغرنجی که در حوزه اقتصادی و سیاسی وجود دارد، وضعیت اسفناکی در بازار سرمایه حاکم است.»
حمید میرمعینی افزوده «شاید دولت بهتر میتوانست حمایت کند و چتر خود را به صورت گستردهتر و با دستاورد بهتری بر بازار میانداخت که این امر رخ نداد. از این رو بعد از حمایتها نه تنها شاهد گشایش در بازار نبودیم بلکه در سیاستگذاریهای اقتصادی هم هیچگونه تغییر دلگرم کنندهای را تجربه نکردیم. علیرغم اینکه نیاز است در چنین شرایطی سیاستهای چشمگیری از جانب سیاستگذاران اعمال شود، اما گویی در، بر همان پاشنه نابخردی میچرخد و هیچگونه اصلاح، تغییر و ترمیم اثرگذاری را در سیاستگذاری نمیبینیم.»
مهدی کریمی، کارشناس بازار سرمایه، نیز از زوایه دیگری مشکلات بازار سرمایه را بررسی کرده و گفته «یکی از مهمترین مشکلات فعلی اقتصاد، کمبود سرمایهگذاری است. نیاز کشور به سرمایهگذاری، امری بدیهی است. شواهد متعددی از جمله مشکلات زیرساختی در حوزههایی مانند برق، گاز و سایر بخشهای تولیدی بهوضوح نشان میدهند که سرمایهگذاریهای جدید، ضرورتی فوری برای به حرکت درآوردن چرخ اقتصاد هستند. در چنین شرایطی، وظیفه دولت و حاکمیت، فراهم کردن اطمینان خاطر برای سرمایهگذاران است؛ اطمینانی که بتواند زمینهساز جذب سرمایهها شود.»
مهدی کریمی افزوده «نهادهای مسئول از جمله دولت، بانک مرکزی، وزارت اقتصاد و کلیت حاکمیت، باید برنامهای روشن و عملیاتی برای حمایت از بازار داشته باشند؛ نه صرفا بهدلیل حفاظت از ارزش داراییها، بلکه برای احیای اطمینان در فضای سرمایهگذاری. خروج سرمایه از بازار سرمایه، اگر مهار نشود، بهمعنای ورود این سرمایهها به بازارهای جایگزین نظیر ارز، طلا یا بازارهای بانکی خواهد بود. چنین انتقالی بهشکل مستقیم به کاهش سرمایهگذاری در بخش واقعی اقتصاد منجر شده و رکود را عمیقتر خواهد کرد.»
