وزارت خارجه جمهوری خلق چین با رد درخواست آمریکا برای توقف خرید نفت از ایران و روسیه اعلام کرد: «هیچ فشاری ما را از تأمین انرژی مورد نیاز کشور بازنمیدارد.»
ایبیسی ۴ اوت (۱۳ امرداد) گزارش داد مقامات آمریکا و چین شاید بتوانند بسیاری از اختلافات خود را برای دستیابی به یک توافق تجاری و جلوگیری از اعمال تعرفههای سنگین حل و فصل کنند، اما در یک موضوع همچنان اختلاف دارند: درخواست آمریکا از چین برای توقف خرید نفت از ایران و روسیه.
وزارت خارجه چین روز چهارشنبه گذشته پس از دو روز مذاکره تجاری در استکهلم و در پاسخ به تهدید آمریکا مبنی بر اعمال تعرفه ۱۰۰ درصدی، در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «چین همواره تأمین انرژی خود را بهگونهای تضمین خواهد کرد که منافع ملی ما را تأمین کند… زورگویی و اعمال فشار نتیجهای نخواهد داشت. چین قاطعانه از حاکمیت، امنیت و منافع توسعهای خود دفاع خواهد کرد.»
این پاسخ در شرایطی مطرح شده که پکن و واشنگتن، نشانههایی از خوشبینی و حسن نیت برای رسیدن به توافق نشان دادهاند؛ توافقی که روابط تجاری میان دو اقتصاد بزرگ جهان را باثبات نگه دارد.
این موضع نشان میدهد که چین در مواجهه با دولت ترامپ، به ویژه زمانی که تجارت به سیاست انرژی و خارجی آن گره خورده، با اعتماد به نفس وارد بازی قدرت شده است.
اسکات بسنت وزیر خزانهداری آمریکا پس از این مذاکرات به خبرنگاران گفت: «درباره خرید نفت از روسیه، چینیها حاکمیت خود را بسیار جدی میگیرند.» او افزود: «ما نمیخواهیم به حاکمیت آنها لطمه بزنیم، بنابراین آنها ترجیح میدهند تعرفه ۱۰۰ درصدی بپردازند.»
بسنت روز پنجشنبه چینیها را «مذاکرهکنندگانی سرسخت» توصیف کرد اما گفت که این مخالفت باعث توقف مذاکرات نشده است. او به شبکه CNBC گفت: «من باور دارم که ما در مسیر رسیدن به یک توافق هستیم.»
گابریل ویلداو مدیرعامل شرکت مشاوره «تنئو» میگوید، بعید میداند که ترامپ واقعاً تعرفه ۱۰۰ درصدی را اعمال کند. او گفت: «اجرای این تهدیدها، تمام پیشرفتهای اخیر را از بین میبرد و احتمال دستیابی به توافق بین ترامپ و شی جینپینگ را نابود میکند.»
ایالات متحده با هدف کاهش فروش نفت ایران و روسیه به عنوان منابع اصلی درآمد این دو کشور، تلاش دارد منابع مالی نظامی آنها را محدود کند؛ زیرا مسکو جنگ علیه اوکراین را ادامه میدهد و تهران گروههای شبهنظامی در خاورمیانه را تأمین مالی میکند.
وقتی ترامپ در ماه آوریل (اوایل سال ۲۰۲۵)، طرحی گسترده برای اعمال تعرفه بر دهها کشور ارائه داد، چین تنها کشوری بود که واکنش تلافیجویانه نشان داد و تسلیم فشارهای آمریکا نشد.
تو شینچوان مدیر مؤسسه مطالعات WTO در دانشگاه اقتصاد و تجارت بینالمللی پکن معتقد است: «اگر آمریکا بر اعمال تعرفه اصرار داشته باشد، چین تا آخر خواهد جنگید و این موضع رسمی همیشگی چین است.»
فراتر از تاکتیکهای مذاکراتی، تو افزود که چین احتمالاً تردید دارد که آمریکا تهدیداتش را عملی کند و در جدی بودن ترامپ در مقابله با روسیه تردید دارد.
اسکات کندی مشاور ارشد و رئیس برنامه اقتصاد چین در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی در واشنگتن، میگوید که پکن احتمالاً سیاست خود را تغییر نمیدهد، زیرا عدم انسجام در اهداف سیاست خارجی آمریکا در قبال روسیه و ایران را میبیند، در حالی که حمایت سیاستی پکن از مسکو منسجم و روشن است. او گفت ممکن است پکن از این موضوع به عنوان ابزار چانهزنی برای گرفتن امتیازات بیشتر از ترامپ استفاده کند.
دنی راسل عضو ارشد مؤسسه سیاست آسیا توضیح میدهد، پکن اکنون خود را در رویارویی با واشنگتن «دست بالا» میبیند. به گفته او ترامپ آشکارا خواهان یک «توافق پر سر و صدا و رسانهای» با شی است، «بنابراین رد درخواست آمریکا برای توقف خرید نفت از ایران یا روسیه احتمالاً مانعی جدی برای توافق نیست، حتی اگر باعث اصطکاک یا تأخیر شود.»
راسـل میافزاید، ادامه خرید نفت از روسیه «همبستگی استراتژیک» شی با ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه را حفظ میکند و بطور قابل توجهی هزینههای اقتصادی چین را کاهش میدهد. او توضیح داد: «پکن به هیچ وجه نمیتواند از نفت روسیه و ایران چشمپوشی کند. این منبع تأمین انرژی بسیار مهمی است و چین آن را با قیمتهایی بسیار پایینتر از بازار خریداری میکند.»
یک گزارش در سال ۲۰۲۴ از سوی اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) برآورد کرده که حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد از نفت صادراتی ایران به چین میرود. اقتصاد چین از واردات بیش از یک میلیون بشکه نفت ایران در روز بهرهمند میشود.
پس از آنکه مجلس شورای اسلامی در واکنش به جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل و پس از حملات آمریکا به تأسیسات هستهای در ایران، طرح بستن «تنگه هرمز» را مطرح کرد، چین با این اقدام مخالفت کرد. طبق گزارش مؤسسه KSE در مدرسه اقتصاد کییف «چین یکی از مشتریان مهم نفت روسیه است، اما پس از هند در جایگاه دوم قرار دارد… در ماه آوریل، واردات نفت روسیه توسط چین نسبت به ماه قبل ۲۰ درصد افزایش یافت و به بیش از ۱/۳ میلیون بشکه در روز رسید.»
هفته گذشته ترامپ اعلام کرد که آمریکا تعرفهای ۲۵ درصدی بر کالاهای وارداتی از هند اعمال خواهد کرد و همچنین مالیات وارداتی اضافی به دلیل خرید نفت از روسیه. وزارت خارجه هند روز جمعه اعلام کرد که روابطاش با روسیه «باثبات و آزمودهشده در طول زمان» است.
استفن میلر معاون رئیس دفتر کارکنان کاخ سفید و مشاور ارشد ترامپ گفت ترامپ بارها تأکید کرده که ادامه خرید نفت از روسیه توسط هند «قابل قبول نیست». او در برنامه «Sunday Morning Futures» در شبکه «فاکسنیوز» گفت: «مردم از اینکه هند تقریباً در سطح چین خریدار نفت روسیه است، شگفتزده خواهند شد… آمریکا باید واقعگرایانهتر به مسئله تأمین مالی این جنگ نگاه کند.»
فشار به یک دیکتاتوری کمونیستی
لیندسی گراهام سناتور جمهوریخواه از کارولینای جنوبی برای اعمال تحریمها و تعرفهها علیه روسیه و حامیان مالی آن تلاش میکند. او در ابتدای سال ۲۰۲۵ لایحهای را پیشنهاد داد که به رئیس جمهور اجازه میدهد تعرفههایی تا سقف ۵۰۰ درصد بر روسیه و هر کشوری که «با علم به موضوع» از روسیه نفت، گاز طبیعی، اورانیوم، فرآوردههای نفتی یا پتروشیمی خریداری میکند، اعمال کند.
گراهام در بیانیهای در ماه ژوئن گفت: «هدف از این قانون، شکستن چرخه خرید نفت زیر قیمت بازار از روسیه توسط چین، یک دیکتاتوری کمونیستی، است که ماشین جنگی پوتین را برای کشتن غیرنظامیان اوکراینی تقویت میکند.»
این لایحه در سنا ۸۴ حامی از ۱۰۰ سناتور دارد. نسخه مشابه آن در مجلس نمایندگان نیز با حمایت هر دو حزب ارائه شده است. جمهوریخواهان میگویند در صورت درخواست ترامپ، آمادهاند لایحه تحریمها را به جریان بیندازند، اما این طرح فعلاً متوقف شده است.
