سخنگوی صنعت آب ایران با هشدار درباره وخامت بی‌سابقه بحران آب در ایران گفته که ۷۰ درصد دشت‌های ایران در وضعیت «ممنوعه» یا «ممنوعه بحرانی» قرار دارند و بیش از ۳۰۰ دشت از جمله تهران با خطر جدی فرونشست زمین روبرو هستند.
عیسی بزرگ‌زاده سخنگوی صنعت آب ایران با ارائه آماری تکاندهنده از وضعیت فرونشست در ایران گفته واقعیت این است که از ۶۰۹ دشتی که ما در کشور وجود دارد قریب به ۷۰ درصد آن «ممنوعه» و «ممنوعه بحرانی» هستند.
سخنگوی صنعت آب ایران با بیان اینکه «ما در طول چند دهه گذشته با اضافه برداشت از این منابع روند توسعه ناپایدار را به جلو سوق دادیم» اعلام کرده «متأسفانه نتیجه‌ای که به دنبال داشت آنکه بیش از ۳۰۰ دشت ما الان دارایی فرونشست با نرخ‌های متفاوت هستند.»
عیسی بزرگ‌زاده همچنین گفته که «دشت‌های مهم‌تری وجود دارد که بیشتر در معرض خطر هستند به عنوان مثال اصفهان، خراسان رضوی، یزد و همه مناطقی که ما دشت‌های مهمی داریم برای مثال کرمان دشت‌های مهمی دارد که این دشت‌ها وظیفه اصلی تأمین آب دارند آنجاهایی که ما دشت نداریم فرض بفرمائید مثلاً تو کویر لوط یا دشت کوی مشکلی وجود ندارد.»
سخنگوی صنعت آب کشور گفته «فرونشست‌های یکباره به لزوم ضرورت تسکین فرونشست و اتخاذ اقداماتی برای مهار این پدیده لازم است و البته این روش راهی به جز کاهش برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و محدودیت آن راه دیگری وجود ندارد.»
او افزوده «اول از همه بایستی الگوی توسعه را تغییر دیم یعنی ساخت و سازهای غیر مجاز را و ساخت و سازهای گسترده‌ای که بالای مرزهای تاب آوری هستند را باید جلوی آنها را گرفت.»
وقوع خشکسالی همراه با برداشت بیش از حد آب های زیرزمینی، در کنار چهار دهه مدیریت زیانبار جمهوری اسلامی در بخش آب و محیط زیست سبب گسترش پرسرعت پدیده فرونشست در ایران شده است.
علی بیت‌اللهی رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی روز گذشته در گفتگو با خبرگزاری «مهر» درباره گسترش پدیده فرونشست در ایران گفت «از اواسط دهه ۵۰ که کاهش منابع آب زیرزمینی در کشور آغاز شد، این پدیده نیز شکل گرفت و نخستین آثار فرونشست زمین در حوالی رفسنجان کرمان گزارش شد. آن زمان که فناوری تصاویر ماهواره‌ای در دسترس نبود، این پدیده به صورت «لوله‌زایی» نمایان شد؛ یعنی لوله‌های چاه به دلیل پایین رفتن سطح زمین، از سطح زمین بیرون می‌زدند.»
علی بیت‌الهی در کنار تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی‌ها در ایران، دلائل دیگری را نیز در تشدید فرونشست‌ها موثر می‌داند: «، رشد جمعیت، افزایش تقاضا برای کشاورزی، توسعه صنعت، مکان‌یابی صنایع و نیروگاه‌ها و موارد مشابه، همگی نیاز آبی عظیمی را ایجاد کرده‌اند که با میزان تغذیه آبخوان‌ها در تعادل نیست.»
او افزوده «تاکنون حدود ۱۴۰ میلیارد متر مکعب آب از دست رفته و بطور متوسط سطح آب زیرزمینی در آبخوان‌های کشور سالانه حدود ۶۰ سانتیمتر کاهش یافته است که در برخی مناطق این کاهش تا یک و نیم متر نیز می‌رسد. این افت سطح آب زیرزمینی، همانند میوه‌ای که آب درون خود را از دست می‌دهد، باعث می‌شود سطح زمین مچاله شده و پایین برود و لایه‌های آبخوان نیز فشرده شوند.»
عیسی کلانتری رئیس پیشین سازمان محیط زیست نیز خردادماه امسال در یک مصاحبه ویدئویی گفته بود اصفهان سالانه ۲۰ سانتیمتر فرونشست دارد. او افزوده بود فرونشست زمین در استان اصفهان به یکی از جدی‌ترین بحران‌های محیط زیستی ایران تبدیل شده است.
عیسی کلانتری توضیح داده ود که «دشت اصفهان – بُرخوار، یکی از بحرانی‌ترین مناطق استان اصفهان به دلیل میزان فرونشست زمین است و به‌گفته مدیرکل سازمان زمین‌شناسی اصفهان، این شهر، تنها شهری است که فرونشست زمین به داخل منطقه مسکونی آن نفوذ کرده است.»
محمد آقامیری رئیس کمیته عمران شورای شهر تهران نیز به تازگی اعلام کرده که «فرونشست در پایتخت از جنوب به طرف مرکز در حال توسعه و پیشروی است امروز نیازمند شکل‌گیری نهضت تزریق مصنوعی آب به داخل زمین هستیم و این مهم در یک پروسه ۱۰ساله به‌خوبی جواب می‌دهد و از آهنگ فرونشست زمین می‌کاهد.»
محمد آقامیری افزوده: «سالیانه میلیون‌ها مترمکعب آب از سدها وارد شهر تهران می‌شود؛ چنانچه این میزان آب به زمین تزریق شود و به داخل لوله‌های فاضلاب شهری هدایت نشود، می‌توان از این بحران گذر کرد.»
رئیس کمیته عمران شورای شهر تهران افزوده: «تزریق آب به زمین از طرق مختلف ضرورری است، باید آبخیزداری را در بالای شهر به اجرا گذاشت و با سدهای کوچک، آب را به داخل زمین هدایت کرد.»
این در حالیست که تصاویر ماهواره‌ای از جنوب شهر تهران نشان می‌دهد «فرونشست هاله‌ای» در ابعاد ۶۰ سانتیمتر (در سال) در نقاطی از پایتخت جایگزین «فرونشست پهنه‌ای» شده است. علت احتمالی، پمپاژ بدون توقف آب از صد‌ها چاه با عمق «تا ۳۰۰متر» است.»
کارشناسان مدتهاست درباره اینکه فرونشست‌ها می‌تواند جان شهروندان و تأسیستات و زیرساخت‌ها را هدف قرار دهد هشدار می‌دهند.
برای نمونه در مجموع حدود ۶/۵ میلیون نفر از جمعیت ۱۴/۵ میلیون نفری استان تهران و معادل حدود ۴۴ درصد از جمعیت کل استان در سال ۱۴۰۴ در پهنه درگیر با فرونشست سکونت دارند.
پدیده فرونشست تنها استان تهران را در شرایط بحرانی قرار نداده و ۳۰ استان کشور با خطرات آن روبرو هستند. استان‌های خراسان «رضوی»، فارس، کرمان، اصفهان، آذربایجان غربی، سمنان، یزد، گلستان و تهران استان‌هایی هستند که بیشترین وسعت و مساحت پهنههای فرونشست را دارند.
وزارت راه و شهرسازی زمستان گذشته در گزارشی درباره گسترش فرونشست‌ها در هیئت دولت ارائه شد که جزییات آن نشان می‌داد ۳۸۰ شهر و ۹۲۰۰ روستا در معرض خطر فرونشست هستند. در برخی مساحت کل شهرها و در بعضی موارد بخشی از محدوده‌های شهری در زون‌های فرونشست قرار گرفته‌اند.
بر اساس این گزارش فرونشست در حدود ۱۸۵ هزار کیلومتر مربع و معادل تقریبی ۱۱ درصد از وسعت کشور گسترده شده است. همچنین نیمی از جمعیت ایران تحت تأثیر خطرهای ناشی از فرونشست قرار دارد.
در این گزارش برآورد شده حدود ۱۱ هزار کیلومتر از طول لوله‌های انتقال گاز کشور نیز در تلاقی با پهنههای فرونشست باشند.
بر اساس داده‌های موجود و در دسترس، طول خطوط اصلی نفت واقع در پهنههای فرونشست زمین بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر تخمین زده می‌شود.
همچنین بر اساس ارزیابی به عمل آمده، بیش از ۱۵ هزار و ۳۰۰ کیلومتر از خطوط جاده‌ای ترانزیتی در معرض خطر فرونشست زمین قرار دارد. از سوی دیگر برآورد شده است ۱۰۱ شهرک صنعتی در معرض خطر فرونشست زمین قرار دارند.
