طلاق در میان افراد بالای ۵۵ سال و بازنشستگان که با عنوان «طلاق خاکستری» شناخته میشود در ایران با افزایش روبرو شده است.
در سالهای گذشته آمار طلاق در افراد بالای پنجاه سال دو برابر و در افرادی بالای شصت و پنج سال، سه برابر شده است.
آمارها نشان میدهد بطور متوسط از سال ۱۳۹۸ به بعد، طلاق در افراد بالای ۶۰ سال، شش برابر بیشتر از گروه سنی ۵۱ تا ۶۰ سال گزارش شده است؛ حتی در مواردی که زوجها با سنین ۷۰ تا ۸۰ سال و پس از تقریباً پنج دهه زندگی مشترک، تصمیم به جدایی گرفتهاند.
روزنامه «شرق» در گزارشی به افزایش آمار طلاق در میان سالمندان پرداخته و با استناد به آمارهای رسمی سازمان ثبت احوال در سالهای پایانی دهه ۱۳۹۰ نوشته که طلاق در سنین بالا، بهویژه در میان افراد بالای ۶۰ سال، روندی افزایشی داشته است.
بر اساس این آمارها، سال ۱۳۹۵ بیش از شش هزار و ۸۰۰ مرد بالای ۶۰ سال و دو هزار زن بالای ۶۰ سال، طلاق گرفتند.
در سال ۱۳۹۷ نیز حدود شش هزار و ۳۰۰ مرد و هزار و ۹۵۰ زن سالمند به زندگی مشترک خود پایان دادند که در بیش از هزار و ۶۰۰ مورد، هر دو طرف بالای ۶۰ سال داشتهاند.
این روند در سال ۱۳۹۸ نیز ادامه داشته است. با وجود این، از ابتدای دهه ۱۴۰۰ به بعد آمار رسمی دقیق و قابل دسترسی درباره طلاق در میان سالمندان منتشر نشده است.
همچنین در ایران درخواست طلاق از سوی زنان ۵ برابر مردان است. روزنامه «خراسان» در گزارشی نوشته «بیشترین نوع درخواست جدایی، طلاق توافقی ۵۵ درصد و سپس طلاق به درخواست زن ۳۴ درصد بوده است.»
خبرگزاری «ایرنا» هم در گزارشی درباره علت افزایش درخواست طلاق از سوی زنان، آگاهی آنها به حق و حقوق را مورد اشاره قرار داده و نوشته «آگاهی نسبت به حقوق زنان افزایش یافته و زنان خواستار برابری بیشتر در خانواده و جامعه هستند.» این آگاهی باعث شده است که خانوادهها به جای حفظ یک محیط پرتنش، فضایی آرامتر را برای خود و فرزندانشان فراهم آورند.
با اینهمه مشکلات اقتصادی خانوارها که در سالهای گذشته نیز فراگیر شده از جمله دلایل افزایش نرخ طلاق در ایران به ویژه در میان سالمندان است.
به گفته حسامالدین علامه رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور «بیش از ۶۱ درصد سالمندان کشور زیر خط فقر نسبی قرار دارند. از آنسو، هزینههای سلامت و مراقبت در سالمندی بالا میرود. بسیاری از سالمندان توان تأمین سبد معیشتی خانوار را ندارند. وقتی دخل و خرج با هم نمیخواند، خیلی چیزها به هم میریزد.»
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور اعلام کرده که این وضعیت منجر به مشکلات معیشتی برای سالمندان و خانوادههایشان شده و تعادل دخل و خرج آنها را بر هم زده است. به ویژه، مسئله تأمین سبد معیشتی خانوار برای سالمندان و ناتوانی آنها در تأمین این سبد، از جمله چالشهای اساسی است.
به عقیده حساملدین علامه افزایش نرخ طلاق در میان سالمندان نشاندهنده عمق مشکلات اقتصادی و اجتماعی است که سالمندان با آن مواجه هستند.
او با اشاره به اینکه «۴۰ درصد سالمندان در کلانشهرها مستأجر هستند» گفته «کاهش درآمد و ناتوانی در اشتغال مجدد، تامین اجارهبها را برای این گروه بسیار دشوار کرده است و این فشارها آرامآرام خودش را در روابط خانوادگی نشان میدهد.»
وبسایت «فرارو» نیز در گزارشی نوشته مسئله اقتصادی در پدیده طلاق خاکستری همچون تیغی دو لبه عمل میکند. از یک سو زنان میانسال به دلیل شرایط سخت معیشتی تصمیم به جدایی میگیرند و از طرفی دیگر نگران این هستند که در آینده چطور آن را مدیریت کنند.
«فرارو» نوشته برخی از زوجهای سالمند نیز بدون ثبت طلاق تصمیم میگیرند جدا از یکدیگر زندگی کنند. در این گزارش آمده خانم «الف» پس از ۴۳ سال زندگی مشترک به دلیل اصرار همسرش برای طلاق، تصمیم گرفت بدون ثبت رسمی طلاق از هم جدا شوند تا آبروی خود را حفظ کند.
او گفته «ثبت طلاق در سن ۷۰ سالگی بسیار دردناک است و ترجیح دادیم بدون برچسب طلاق، زندگی جداگانهای داشته باشیم و تنها در دیدارهای خانوادگی کنار هم دیده شویم.»
«فرارو» به نقل از بهار که پدر و مادرش در سن ۲۳ سالگی او تصمیم به جدایی گرفتهاند نوشته مسئله امنیت روانی در تصمیم به طلاق در سنین سالمندی پررنگ است: «اگر ترس از حرف مردم یا نگرانی برای آبرو نباشد، زن در موقعیتهایی خاص تصمیم بهتری برای خودش میگیرد. گاهی حتی ممکن است این حمایت، جان یک زن را نجات دهد، حتی در میانسالی و کهنسالی.»
اینهمه نشان میدهد مجموعی از عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی دست به دست هم داده تا آمار طلاق در میان سالمندان در ایران با افزایش روبرو شود.
