کمبود پرستار در ساختار درمانی ایران به بیش از ۱۰۰ هزار نفر رسیده است. سالانه هزاران پرستار از ایران مهاجرت می‌کنند و شماری خانه‌نشین شده یا به مشاغل دیگری مانند رانندگی تاکسی مشغول می‌شوند. پرستاران شاغل نیز با نارضایتی، مطالبات انباشته صنفی و فرسودگی شغلی روبرو هستند.
آمارها نشان می‌دهد تمایل و اقدام برای مهاجرت در میان پرستاران از دیگر مشاغل در ایران بالاتر است و هر ساله هزاران پرستاران برای کار به دیگر کشورها، از ترکیه و عمان تا اروپا و کانادا و استرالیا مهاجرت می‌کنند. بخش قابل توجهی از آن دسته از پرستارانی که به هر دلیل مهاجرت نمی‌کنند هم خانه‌نشین شده و یا به مشاغل دیگری از جمله رانندگی تاکسی روی می‌آوردند.
محمد شریفی مقدم، دبیر کل خانه پرستار، خردادماه امسال اعلام کرد که «علاوه بر ترک شغل و تغییر شغل پرستارها، ما الان ۶۰ هزار پرستار در خانه نشسته داریم.»
پرستاران شاغل نیز از وضعیت شغلی و درآمدی خود ناراضی هستند. بی‌اعتنایی به مطالبات صنفی پرستاران و تشدید مشکلات معیشتی در میان این قشر سبب تجمعات اعتراضی و اعتصاب پرستاران در بیمارستان‌های مختلف کشور در سه سال گذشته شده است.
«اصلاح حکم پرستاران بر اساس نرخ تورم به ویژه حق شاغل، حق شغل، حق مسکن و حق ایاب و ذهاب؛ اصلاح مبلغ اضافه‌کاری بر اساس نرخ تورم، همچنین اجرای قانون «اضافه‌کار اختیاری» اصلی‌ترین خواسته پرستاران در ایران است که با بی‌تفاوتی وزارت بهداشت روبرو شده است.
از سوی دیگر با وجود اینکه کمبود پرستار در ساختار درمانی ایران بیش از ۱۰۰ هزار نفر ارزیابی می‌شود، فارغ‌التحصیلان رشته پرستاری نیز تمایلی به استخدام ندارند.
در همین رابطه عباس عبادی معاون پرستاری وزارت بهداشت به تازگی از عدم استقبال پرستاران از برنامه استخدامی اخیر وزارت بهداشت خبر داده و گفته «در شهرهای بزرگ به ویژه تهران، ما با این مشکل مواجه هستیم که در دو یا سه دوره گذشته، تعداد داوطلبان برای استخدام در بیمارستان‌های تهران کاهش یافته است. علت این موضوع هم این است که تعداد فارغ‌التحصیلان تهرانی مایل به کار در حوزه پرستاری نسبت به ظرفیت تخت‌های بیمارستانی کمتر است.»
عباس عبادی افزوده «بنابراین عموما از فارغ‌التحصیلان و بومی‌های شهرهای دیگر در گذشته برای کار در تهران جذب می‌شدند، اما با توجه به شرایط اقتصادی کشور و نظام پرداختی که به اندازه کافی در تهران کفایت نمی‌کند، این روند تغییر کرده است. بر خلاف گذشته که همکاران پرستار به کار در تهران تمایل داشتند و از شهرستان‌ها به تهران می‌آمدند، اکنون این وضعیت در حوزه پرستاری معکوس شده است.»
مهاجرت پرستاران از ایران و جذب آنها در ساختار درمانی دیگر کشورها مرزهای هشدار را نیز رد کرده است؛ با این وجود وزارت بهداشت برای پاسخگویی به مطالبات پرستاران اقدامی انجام نمی‌دهد.
احمد نجاتیان رئیس سازمان نظام پرستاری سال گذشته از صدور سالانه دو هزار گواهی گوداستندینگ (گواهی صلاحیت حرفه‌ای برای مهاجرت) برای پرستاران خبر داده است. این گواهی برای استخدام پرستاران در دیگر کشورها استفاده می‌شود اما نکته قابل توجه اینست که همه کشورها به این گواهی نیاز ندارند. بر این اساس فعالان صنفی پرستاری شمار پرستاران مهاجر را بیش از سه هزار نفر در سال برآورد می‌کنند.
وبسایت «تجارت نیوز» در گزارشی به وضعیت شغلی پرستاران در ایران پرداخته و نوشته فشار کاری بالا و بی‌توجهی به مطالبات انسانی پرستاران سبب شده فرسودگی شغلی در میان پرستاران ایرانی بالاتر از میانگین جهانی باشد.
این گزارش تأکید کرده بی‌توجهی به مطالبات پرستاران تنها مشکل یک قشر خاص نیست؛ بلکه به طور مستقیم بر کیفیت خدمات درمانی و سلامت جامعه اثر می‌گذارد.
محمد زارعی پرستار و فعال حوزه سلامت به «تجارت نیوز» گفته «فشار کاری بالا و بی‌توجهی به مطالبات انسانی پرستاران منجر به فرسودگی شغلی و مشکلات روانی در بین آنها می‌شود. مطالعات نشان داده است که فرسودگی شغلی در میان پرستاران ایرانی به طور معناداری بالاتر از میانگین جهانی است.»
عاطفه معروفی، کارشناس سلامت نیز در گفتگو با «تجارت نیوز» تأکید کرده که «یکی از مهم‌ترین عوامل فشار کاری بر پرستاران، کمبود شدید نیروی انسانی است. در بسیاری از بیمارستان‌ها یک پرستار موظف است همزمان به ۱۰ تا ۱۵ بیمار رسیدگی کند، در حالی که استاندارد جهانی ۳ تا ۴ بیمار است. این شرایط نه تنها غیرانسانی بلکه خطرناک است و جان بیماران را تهدید می‌کند.»
عاطفه معروفی افزوده «بی‌توجهی به پرستاران، ضربه‌ای مستقیم به نظام سلامت کشور است. وقتی نیروی اصلی ارائه خدمات درمانی احساس بی‌انگیزگی و نارضایتی دارد، عملاً کیفیت خدمات به بیماران افت می‌کند. پرستاری شغلی فرسایشی است و اگر پشتیبانی مالی و معنوی صورت نگیرد، موج مهاجرت و ترک شغل افزایش خواهد یافت.»
او افزوده که «پرستاران فقط کارکنان یک بیمارستان نیستند، آنها بخشی از سرمایه اجتماعی کشور به حساب می‌آیند. وقتی این سرمایه اجتماعی تضعیف شود، پیامدهای آن به کل جامعه برمی‌گردد. افزایش شکاف میان پرستاران و مسئولان به نارضایتی عمومی دامن می‌زند.»
این کارشناس با اشاره به اینکه «اگر سیاست‌گذاران حوزه سلامت به سرعت برای رفع مشکلات پرستاران اقدام نکنند، بحران کمبود نیرو، مهاجرت گسترده و افت کیفیت خدمات، سلامت عمومی جامعه را با خطرات جدی روبه‌رو خواهد کرد» تأکید کرده که «پایداری نظام سلامت بدون رضایت و حمایت از پرستاران ممکن نیست. به بیان دیگر، توجه به خواسته‌های پرستاران سرمایه‌گذاری برای سلامت حال و آینده جامعه است.»
