اسرائیل و حماس شامگاه هشتم اکتبر (۱۶ مهرماه) اعلام کردند بر سر توافق بلندمدت برای «آتشبس» و «آزادی گروگانها» به توافق رسیدهاند. این نخستین مرحله از طرح صلح دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا برای «صلح در غزه» است.
یک روز پس از دومین سالگرد حمله تروریستی حماس به اسرائیل که آغازکننده جنگ در غزه بود، مذاکرات غیرمستقیم در مصر منجر به توافق بر سر مرحله اول «طرح ۲۰ مادهای» ترامپ برای برقراری صلح در نوار غزه شد.
ترامپ بعد از اعلام «آتشبس» در شبکه اجتماعی «تروثسوشال» نوشت: «بسیار مفتخرم اعلام کنم که اسرائیل و حماس هر دو مرحله نخست طرح صلح ما را امضا کردهاند. این یعنی همه گروگانها به زودی آزاد خواهند شد و اسرائیل نیروهای خود را تا خط توافقشده عقب خواهد کشید، به عنوان نخستین گام به سوی صلحی پایدار، محکم و همیشگی.»
مصاحبه ترامپ بعد از اعلام توافق
ترامپ در مصاحبهای با شبکه فاکسنیوز گفت که در پی توافق میان اسرائیل و حماس برای آزادی گروگانها و برقراری آتشبس در غزه، با بنیامین نتانیاهو تلفنی گفتگو کرده است.
ترامپ در این مصاحبه عنوان کرد: «همین چند لحظه پیش با بیبی [نتانیاهو] صحبت کردم. او گفت: باورم نمیشود، همه الان مرا دوست دارند. من به او گفتم: مهمتر این است که دوباره اسرائیل را دوست دارند و این واقعاً حقیقت دارد. به او گفتم اسرائیل نمیتواند با دنیا بجنگد و او هم این را خوب درک میکند. واقعاً شگفتانگیز است که همه چیز چطور کنار هم قرار گرفت.»
ترامپ همچنین به مجموعهای از تحولات اشاره کرد که از نظر او به این توافق منتهی شدهاند و گفت: «این فقط یک سلسله اتفاق نبود؛ از جمله اقداماتی مثل نابودی ظرفیت هستهای جمهوری اسلامی ایران. اتفاقات زیادی افتاد که واقعاً حیرتانگیز بودند. البته افراد بااستعدادی هم درگیر بودند، اما باید بگویم کمی هم شانس لازم بود. چیزی به نام شانس هم وجود دارد… باور دارم ایران نیز بخشی از روند صلح خواهد بود.»
رئیس جمهوری آمریکا با اشاره به نقش تیم خود در رسیدن به این توافق گفت: «از استیو ویتکاف، جرد کوشنر، مارکو روبیو، جیدی ونس و بقیه اعضای تیم گرفته تا ارتش آمریکا، همه نقشی فوقالعاده ایفا کردند. ما یک ارتش عالی با رهبری قوی داریم.»
ترامپ در ادامه تاکید کرد که حمایت جهانی از این توافق بیسابقه بوده است: «کشورهایی که انتظارش را نداشتید، همه کنار هم ایستادند. جهان حول این توافق متحد شد؛ چیزی که بدون آن ممکن نبود چنین نتیجهای حاصل شود. کشورهای منطقه همه توافق را امضا کردند و پیام تبریک و تعهد خود را برای کمک اعلام کردند.»
او در پایان گفت: «این فقط درباره غزه نیست؛ این درباره صلح در خاورمیانه است و یک اتفاق باورنکردنی است.»
بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل نیز در بیانیهای اعلام کرد: «با تصویب مرحله نخست طرح، همه گروگانهای ما به خانه بازخواهند گشت. این موفقیتی دیپلماتیک و پیروزی ملی و اخلاقی برای دولت اسرائیل است.»
حماس نیز در بیانیهای رسمی تأیید کرد که به توافقی برای پایان جنگ و مبادله گروگانها دست یافته است. این گروه افزود: «ما بطور جدی از تلاشهای میانجیگران در قطر، ترکیه و مصر قدردانی میکنیم و همچنین از تلاشهای دونالد ترامپ تقدیر میکنیم.»
حماس همچنین گفت: «ما از ترامپ و کشورهای ضامن میخواهیم که اسرائیل را به اجرای توافق ملزم کنند.»
شادی در اسرائیل و غزه
اعلام آتشبس واکنشهای مختلفی در پی داشت و باعث شادی مردم اسرائیل و غزه شد. خانوادههای گروگانهای اسرائیلی در سرزمین خود آتشبازی به راه انداختند و فلسطینیها به خیابان آمدند و پایکوبی کردند.
حماس نیز تأیید کرد که توافقی برای پایان جنگ به دست آمده و مدعی شد این توافق شامل خروج نیروهای اسرائیلی از غزه و تبادل گروگانها و زندانیان است.
کییر استارمر نخستوزیر بریتانیا در واکنش به این توافق گفت: «این لحظهای از آسودگی عمیق است که در سراسر جهان احساس خواهد شد.»
او همچنین با تأکید بر اینکه «تلاشهای دیپلماتیک بیوقفه آمریکا، مصر، قطر و ترکیه، برای حرکت به سوی صلح حیاتی بوده است، افزود: «ما از همه طرفین میخواهیم به تعهدات خود عمل کنند، جنگ را تمام کرده و پایههای یک پایان عادلانه و پایدار برای این درگیری و مسیری قابل دوام برای صلحی درازمدت را بنا کنند.»
یک منبع در حماس گفت گروگانهای زنده ظرف ۷۲ ساعت پس از تصویب توافق در دولت اسرائیل تحویل داده خواهند شد. مقامات حماس افزودند جمعآوری پیکر گروگانهای جانباخته که حدود ۲۸ نفر تخمین زده میشود زمان بیشتری خواهد برد.
ارتش اسرائیل هشدار داد برخی مناطق غزه هنوز مناطق نبرد خطرناک محسوب میشوند و بازگشت به شهر غزه «بسیار خطرناک» است.
آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل خواستار پایبندی کامل همه طرفین به مفاد توافق شد و گفت: «ورود فوری و بدون مانع کمکهای بشردوستانه و کالاهای ضروری به غزه باید تضمین شود. این رنج باید پایان یابد.»
حماس صبح چهارشنبه هشتم اکتبر فهرست گروگانها و فهرست زندانیان فلسطینی را که خواهان مبادلهشان بود، تحویل داد.
مخالفت حماس با «خلح سلاح»
یک منبع فلسطینی گفت حماس هنوز درخواست اسرائیل برای خلع سلاح را نپذیرفته و تا زمانی که نیروهای اسرائیلی در سرزمینهای فلسطینی باقی بمانند، چنین درخواستی را رد خواهد کرد.
مرحله بعدی طرح ترامپ تشکیل نهادی بینالمللی به رهبری او و با مشارکت تونی بلر نخست وزیر پیشین بریتانیا برای نقشآفرینی در اداره غزه پس از جنگ است. کشورهای عربی حامی این طرح گفتهاند که این صلح باید در نهایت به استقلال کشور فلسطین بیانجامد؛ امری که نتانیاهو در حال حاضر رد کرده است.
با وجود اجرای گامهای اولیه طرح صلح علاوه بر اینکه حماس «خلع سلاح» را نپذیرفته، هنوز مشخص نیست چه کسی پس از پایان جنگ غزه را اداره خواهد کرد. نتانیاهو، ترامپ، کشورهای غربی و عربی همگی نقش حماس را رد کردهاند؛ گروهی که علاوه بر اسرائیل، آمریکا و اتحادیه اروپا نیز آن را یک سازمان تروریستی میدانند.
حماس گفته است تنها در صورتی اداره غزه را واگذار میکند که به دولتی تکنوکرات فلسطینی، زیر نظر تشکیلات خودگردان و با حمایت کشورهای عرب و مسلمان سپرده شود. این در حالیست که طرح صلح ترامپ ادارهی غزه را نیز در بند نهم به روشنی ترسیم کرده است.
مفاد طرح صلح ترامپ
طرح ۲۰ مادهای صلح در غزه که توسط کاخ سفید اعلام شده به شرح زیر است:
۱. غزه به منطقهای عاری از افراطگرایی و تروریسم که تهدیدی برای همسایگان خود ایجاد نمیکند، تبدیل خواهد شد.
۲. غزه به نفع مردم غزه که بیش از حد رنج کشیدهاند، بازسازی خواهد شد.
۳. چنانچه هر دو طرف با این پیشنهاد موافقت کنند، جنگ بیدرنگ به پایان خواهد رسید. نیروهای اسرائیلی به خطی که بر سر آن توافق شده است، عقبنشینی خواهند کرد تا برای آزادی گروگانها آماده شوند. طی این مدت تمامی عملیاتهای نظامی– از جمله بمبارانهای هوایی و گلولهباران توپخانهای– به حالت تعلیق در خواهد آمد و خطوط نبرد تا زمان تحقق شرایط برای عقبنشینی کامل مرحلهای، در وضعیت ثابت و بدون تغییر باقی خواهند ماند.
۴. ظرف مدت ۷۲ ساعت از پذیرش علنی این توافق توسط اسرائیل، همه گروگانها– اعم از زنده و متوفی– بازگردانده خواهند شد.
۵. وقتی همه گروگانها آزاد شدند، اسرائیل ۲۵۰ زندانی محکوم به حبس ابد و نیز ۱۷۰۰ غزهای را که پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بازداشت شدهاند– از جمله همه زنان و کودکان بازداشتشده در آن شرایط– را آزاد خواهد کرد. در ازای رهایی پیکر هر اسرائیلی متوفی، اسرائیل پیکرهای ۱۵ غزهای متوفی را رها خواهد کرد.
۶. پس از بازگشت همه گروگانها، اعضای حماس که به همزیستی مسالمتآمیز و دست کشیدن از سلاحهایشان متعهد شوند، مشمول عفو عمومی خواهند شد. به آندسته از اعضای حماس که مایل به ترک غزه باشند اجازه داده خواهد شد که بطور ایمن به کشورهایی که پذیرای آنها باشند، بروند.
۷. پس از پذیرش این توافق، کمکهای کامل بیدرنگ به نوار غزه ارسال خواهد شد. میزان کمکها دستکم با آنچه در توافق ۱۹ ژانویه ۲۰۲۵ در رابطه با کمکهای بشردوستانه گنجانده شده بود– از جمله بازسازی زیرساختها (آب، برق، فاضلاب)، بازسازی بیمارستانها و نانواییها، و ورود تجهیزات لازم برای آواربرداری و باز کردن جادهها، همخوانی خواهد داشت.
۸. ورود و توزیع کمکها به نوار غزه بدون دخالت دو طرف از طریق سازمان ملل و نهادهای آن و هلال احمر، و نیز دیگر نهادهای بینالمللی که به هیچ عنوان با هیچیک از طرفین ارتباطی ندارند، به انجام خواهد رسید. باز کردن گذرگاه رفح در هر دو جهت بر اساس همان ساز و کاری خواهد بود که ذیل توافق ۱۹ ژانویه ۲۰۲۵ به اجرا در میآید.
۹. مدیریت بر غزه توسط یک حکومت موقت گذار، متشکل از یک کمیته فنسالار غیرسیاسی فلسطینیِ، که عهدهدار مسئولیت ارائه خدمات همگانی و امور روزانه شهری برای مردم غزه خواهد بود، اداره خواهد شد. این کمیته متشکل از کارشناسان واجد شرایط فلسطینی و بینالمللی خواهد بود و زیر نظارت و سرپرستی یک نهاد گذار بینالمللی جدید، به نام «هیئت صلح»، تحت ریاست پرزیدنت دونالد جی. ترامپ و دیگر اعضا و سران کشورها، از جمله تونی بلر، نخست وزیر سابق [بریتانیا] قرار خواهد داشت. این نهاد ضمن تعیین چارچوب، منابع مالی لازم برای توسعه مجدد غزه را تا زمانی که تشکیلات خودگردان فلسطینی برنامه اصلاحاتش را– همانگونه که در پیشنهادهای مختلف، از جمله طرح صلح پرزیدنت دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۰ و پیشنهاد عربستان سعودی-فرانسه، تشریح شده است– تکمیل کند و بتواند به نحوی ایمن و مؤثر کنترل غزه را پس بگیرد، مدیریت خواهد کرد. این نهاد از بهترین استانداردهای بینالمللی برای ایجاد حکومتی پیشرفته و کارآمد که به مردم غزه خدمت کند و برای جذب سرمایهگذاری سودمند باشد، استفاده خواهد کرد.
۱۰. یک طرح توسعه اقتصادی ترامپ برای بازسازی و انرژی بخشیدن به غزه با تشکیل هیأتی از متخصصانی که به ایجاد برخی از شهرهای پیشرفته و پررونق در خاورمیانه کمک کردهاند، تهیه خواهد شد. بسیاری از پیشنهادهای سرمایهگذاری اندیشمندانه و ایدههای توسعهای هیجانانگیز توسط گروههای خیرخواه بینالمللی تدوین شده است و برای ترکیب چارچوبهای امنیتی و حاکمیتی با هدف جذب و تسهیل این سرمایهگذاریها– که باعث ایجاد شغل، فرصت، و امید برای آینده غزه خواهد شد– در نظر گرفته خواهد شد.
۱۱. یک منطقه ویژه اقتصادی با نرخهای تعرفه و دسترسی ترجیحی– که با کشورهای شرکتکننده مورد مذاکره قرار خواهد گرفت– تاسیس خواهد شد.
۱۲. هیچکس وادار نخواهد شد غزه را ترک کند و کسانی که مایل به ترک آنجا باشند، میتوانند آزادانه این کار را انجام دهند و آزادانه بازگردند. ما مردم را تشویق خواهیم کرد که بمانند و به آنها فرصتی خواهیم داد که غزهای بهتر را بسازند.
۱۳. حماس و دیگر جناحها موافقت میکنند که در حاکمیت غزه– چه مستقیم، چه غیرمستقیم، و چه به هر شکلی– هیچ نقشی نداشته باشند. همه زیرساختهای نظامی، تروریستی، و تهاجمی، از جمله تونلها و تأسیسات اسلحهسازی، منهدم میشوند و دیگر ساخته نخواهند شد. یک روند غیرنظامیسازی غزه تحت نظارت ناظران مستقل به انجام خواهد رسید. این روند شامل از کار انداختن دائمی جنگافزارها خواهد بود و از طریق یک فرایند توافقشده برای از رده خارج کردن آنها که از سوی یک برنامه بازخرید و ادغام مجدد با بودجه بینالمللی که تماما توسط ناظران مستقل تأیید شده است، پشتیبانی خواهد شد. غزه جدید به ایجاد یک اقتصاد شکوفا و همزیستی مسالمتآمیز با همسایگانش کاملاً متعهد خواهد بود.
۱۴. شرکای منطقهای تضمین میکنند که حماس و جناحها به تعهداتشان عمل خواهند کرد و غزه جدید هیچ تهدیدی برای همسایگانش یا مردم خود محسوب نخواهد شد.
۱۵. ایالات متحده با شرکای عرب و بینالمللی خود برای ایجاد یک «نیروی ثباتبخش بینالمللی» (ISF) موقت به منظور استقرار فوری در غزه، همکاری خواهد کرد. این نیروی ثباتبخش بینالمللی، نیروهای پلیس فلسطینی تأیید صلاحیتشده در غزه را آموزش خواهد داد و از آنها پشتیبانی خواهد کرد و با اردن و مصر، که تجربه گستردهای در این زمینه دارند، به رایزنی خواهد پرداخت. این نیرو راه حل بلندمدت امنیت داخلی خواهد بود. این نیروی ثباتبخش بینالمللی به همراه نیروهای پلیس فلسطینی تازه آموزشدیده، به منظور کمک به تأمین امنیت مناطق مرزی با اسرائیل و مصر همکاری خواهد کرد. این امر برای جلوگیری از ورود مهمات به غزه و تسهیل جریان سریع و ایمن کالا برای بازسازی و احیای غزه، بسیار حیاتی است. طرفهای ذیربط بر سر یک ساز و کار رفع مناقشه توافق خواهند کرد.
۱۶. اسرائیل غزه را اشغال یا ضمیمه نخواهد کرد. در حالی که نیروی ثباتبخش بینالمللی به برقراری کنترل و ثبات میپردازد، نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) مطابق با استانداردها، نقاط عطف، و چارچوبهای زمانی مرتبط با غیرنظامیسازی که میان نیروهای دفاعی اسرائیل، نیروی ثباتبخش بینالمللی، ضامنها، و ایالات متحده توافق خواهد شد، به منظور ایجاد غزهای امن که دیگر تهدیدی برای اسرائیل، مصر، یا شهروندانش نباشد، عقبنشینی خواهند کرد. ارتش اسرائیل در عمل تا زمان خروج کامل از غزه، مطابق توافقی که با مقامات حکومت گذار انجام خواهد داد، به تدریج قلمرو غزه را که اشغال کرده است به نیروی ثباتبخش بینالمللی تحویل خواهد داد. البته به استثناء حضور امنیتی در یک منطقه امن که تا زمان ایمنسازی کامل غزه از هرگونه تهدید تروریستی دوباره، این امر پابرجا خواهد بود.
۱۷. چنانچه حماس این پیشنهاد را به تأخیر بیندازد یا رد کند، موارد فوق، از جمله عملیات امدادرسانی گسترده، در مناطق عاری از تروریسم– که توسط نیروهای دفاعی اسرائیل به نیروی ثباتبخش بینالمللی تحویل داده شده است– ادامه پیدا خواهد کرد.
۱۸. یک فرآیند گفتگوی میان ادیان بر اساس ارزشهای مدارا و همزیستی مسالمتآمیز برقرار خواهد شد تا با تأکید بر مزایایی که میتوان از طریق صلح به دست آورد، ذهنیتها و روایتهای فلسطینیها و اسرائیلیها را دگرگون کند.
۱۹. همزمان با پیشرفت روند بازسازی غزه و اجرای صادقانه برنامه اصلاحات تشکیلات خودگردان فلسطینی، شرایط ممکن است سرانجام برای ایجاد یک مسیر معتبر به سوی حق تعیین سرنوشت و تشکیل کشوری فلسطینی– که ما آن را به عنوان آرمان مردم فلسطینی میشناسیم– فراهم شود.
۲۰. ایالات متحده گفتگویی را میان اسرائیل و فلسطینیان برقرار خواهد کرد تا در مورد یک افق سیاسی برای همزیستی مسالمتآمیز و مرفه به توافق برسند.
