مهدی زارع پژوهشگر و استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی با اعلام آمار جدیدی از وضعیت آب در ایران با بیان اینکه «کمبود مطلق آب» در انتظار ایران است گفته «برآورد میشود که در سناریوی بدبینانه خشکسالی پیش رو، کل آب تجدیدپذیر میتواند به حدود ۷۰ میلیارد مترمکعب کاهش یابد و سرانه آب به حدود ۷۵۰ مترمکعب برای هر نفر یا کمتر برای ساکنان ایران برسد.»
مهدی زارع افزوده «سطح بارندگی بطور قابل توجهی پایینتر از میانگین بلندمدت کاهش یافته است. بسیاری از سدهای بزرگ با ظرفیتهای تاریخی بسیار پایین فعالیت میکنند. برداشت ناپایدار از آبهای زیرزمینی منجر به تخلیه عمده سفرهها و فرونشست شدید زمین شده است.»
استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی افزوده «سازمان ملل متحد «بحران آب» را سرانه کمتر از ۱۰۰۰ مترمکعب تعریف میکند. تخمین زده میشود که سرانه آب ایران به حدود ۱۰۰۰ مترمکعب به ازای هر نفر در سال کاهش یافته است. این رقم به طرز خطرناکی نزدیک به آستانه کمبود مطلق است.»
مهدی زارع افزوده «ایران یکی از بالاترین نرخهای تخلیه آبهای زیرزمینی در جهان را دارد. حدود یک میلیون چاه در ایران در حال بهرهبرداری است که حدود نیمی از آن غیرمجاز تخمین زده میشود. سفرهها سریعتر از آنکه تغذیه شوند، استخراج میشوند و عملاً منبع تجدیدپذیر را به منبع تجدیدناپذیر تبدیل میکنند.»
او همچنین تأکید کرده از کل آب تجدیدپذیر که حدود ۸۰ میلیارد مترمکعب در سال آبی جاری تخمین زده میشود و حدود ۹۴ میلیون نفر ساکنان ایران در سال ۱۴۰۴ (حدود ۸۷ میلیون جمعیت و حدود ۷ میلیون نفر مهاجران مجاز و غیرمجاز تخمینی مقیم ایران)، سرانه حدود ۸۵۰ مترمکعب برای هر نفر، ایران را در کمبود مطلق آب قرار میدهد.
مهدی زارع افزوده «مشکلات ساختاری مانند استخراج بیش از حد آبهای زیرزمینی و استفاده ناکارآمد از کشاورزی همچنان پابرجا هستند. بدون تغییرات تحولآفرین در سیاستهای مدیریت آب و شیوههای کشاورزی، ایران در مسیر کمبود شدیدتر آب قرار دارد که پیامدهای عمیقی برای اقتصاد، انرژی و امنیت غذایی خواهد داشت.»
او همچنین توضیح داده که بحران آب در ایران بطور یکنواخت نیست و «مناطق بحرانی در فلات مرکزی تحت شدیدترین فشار قرار دارند. دامنههای شمالی کوههای البرز و برخی از مناطق شمال غربی هنوز آب قابل اعتمادتری دارند، اما همچنان سرانه آب در همان مناطق نیز در حال کاهش است.»
آمارهای تکاندهنده مطرح شده از سوی مهدی زارع در حالیست که بطور کلی برنامههای دولت برای مهار بحران کمبود آب ناکارآمد و در مواردی زیانبار است.
در یکی از جدیدترین راهکارها مقامات وزارت نیرو بر «بارورسازی ابرها» در پاییز تأکید دارند؛ موضوعی که کارشناسان معتقدند مشکل کمبود آب را حل نخواهد کرد و اقدامی بیثمر است.
حتی سحر تاجبخش مسلمان رئیس سازمان هواشناسی کشور نیز مانند بسیاری از کارشناسان معتقد است بارورسازی ابرها راهکار حل معضل خشکسالی نیست.
رئیس سازمان هواشناسی کشور تأکید کرده «موضوع خشکسالی و کمبود منابع آبی، به ویژه آبهای زیرزمینی و احیای دریاچه ارومیه از جمله مواردی است که در ارتباط با بارورسازی ابرها بسیار مطرح میشود. با این حال، نمیتوان به عنوان یک راهکار قطعی برای حل این معضلات بر بارورسازی ابرها تأکید کرد. هر چند در بخشهای تحقیقاتی و پژوهشی میتوان درباره بارورسازی ابرها اظهار نظر کرده و در این زمینه فعالیت داشت.»
در این میان دولتهای مختلف جمهوری اسلامی بیاعتنا به وضعیت خشکسالی در کشور اقدام به توسعه صنایع آببر در مناطق کمآب مانند اصفهان و یزد کرده و بر بحران خشکسالی افزودهاند.
در همین رابطه حامد یزدیان عضو هیئت رئیسه کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه ایران در زمره پرمصرفترین کشورهای جهان است، گفته «برخی صنایع کشور، آببر هستند و مصرف یا تلفات آب بالایی دارند. توسعه این صنایع در شرایط کمآبی کشور آن هم بدون برنامهریزی دقیق، منطقی نیست و نیاز به اقدام جدی و هماهنگی میان دستگاههای مختلف دارد.»
عضو هیئت رئیسه کمیسیون کشاورزی افزوده «در بخش آب شرب، در حال حاضر در برخی شهرهای کشور میزان تلفات شبکه انتقال آب حدود ۱۶ تا ۱۷ درصد است که در برخی استانها این عدد به ۵۰ تا ۶۰ هم درصد میرسد. این مسئله نشان میدهد که بخشی از آب تولید و تصفیهشده قبل از رسیدن به مصرفکننده از بین میرود و جلوگیری از این تلفات باید در اولویت قرار گیرد.»
اینهمه در حالیست که دولت مسعود پزشکیان به تازگی اعلام کرده که حتی احکام برنامه هفتم توسعه در رابطه با بحران آب نیز به علت کمبود منابع مالی اجرایی نخواهند شد!
در آنسو اما آمارها درباره وضعیت ذخایر آبی کشور از جمله مخازن سدها نشان از تشدید بحران خشکسالی در ماههای پیش رو و به ویژه در تابستان آینده دارد.
بر اساس دادههای مؤسسه تحقیقات آب، سال آبی گذشته سختترین دوره ۵۰ سال اخیر بوده و بسیاری از استانها از جمله یزد، کمترین بارش را در بیش از شش دهه گذشته داشتهاند. این وضعیت سبب کاهش چشمگیر ذخیره سدها و افت منابع زیرزمینی شده و آثار آن در کشاورزی، تولید برق آبی و زندگی شهری قابل مشاهده است.
بر پایه آخرین گزارشها از وضعیت سدهای تهران و البرز؛ سد امیرکبیر تا ۲۹ شهریور ماه ۳۰ میلیون مترمکعب آب در خود ذخیره کرده که ۱۷ درصد پرشدگی را نشان میدهد و نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۷۳ درصد کاهش یافته است.
ورودی آب به سدها از ابتدای سال آبی تا ۲۹ شهریور ماه ۲۴.۶۳ میلیارد مترمکعب است که در مقایسه با رقم ۴۲.۳۱ میلیارد مترمکعب سال گذشته ۴۲ درصد کاهش یافته است در این مدت ۳.۱۷ میلیارد مترمکعب نیز از سدها آب خارج شده که البته نسبت به سال گذشته ۲۳ درصد کمتر بوده است.
مجموع حجم آب موجود در سدهای کشور با ۲۵ درصد کاهش نسب به سال گذشته؛ ۱۸.۸۳ میلیارد مترمکعب بوده و ۳۶ درصد پرشدگی دارند.
همچنین ارتفاع کل ریزشهای جوی کشور ۱۵۰ میلیمتر است که نسبت به میانگین دورههای مشابه درازمدت (۲۴۷.۴ میلیمتر) ۳۹ درصد کاهش و نسبت به دوره مشابه سال آبی گذشته (۲۵۱.۵ میلیمتر) ۴۰ درصد کاهش را نشان میدهد.
عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب نیز روز گذشته اعلام کرد تا «پاییز امسال، وارد ششمین سال خشکسالی شدهایم که تهران، اصفهان، شیراز، کرج، تبریز، کرمان، یزد و بسیاری از نقاط جمعیتی کشور را در بر میگیرد؛ درواقع بیش از ۸۰ درصد کشور درحال تجربه ششمین سال خشکسالی هستند.»
عیسی بزرگزاده تأکید کرده «ما در طی نیم قرن اخیر، دوره های خشکسالی سه ساله، پنج ساله و حتی هفتساله در برخی از مناطق داشتیم، اما برای اولین بار است که بهاین میزان خشکسالی متوالی با گستردگی بالا و درگیری این تعداد کانون جمعیتی را در کشور تجربه میکنیم.»
