در شرایطی که فشار اروپاییها به جمهوری اسلامی برای همکاری با بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به عنوان «پیششرط از سرگیری مذاکرات» ادامه دارد، مقامات در تهران همچنان صدور مجوز بازدید از تأسیسات اتمی آسیبدیده در جنگ ۱۲ روزه خودداری میکنند.
در محافل خبری، گفته میشد که با میانجیگری مصر، برای برقراری کانالهای ارتباطی غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی و آمریکا، شاید شرایط بازدید بازرسان از سایتهای حساس از جمله فردو، نطنز و اصفهان فراهم شود اما عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی عنوان کرد، «در بازرسیهای اخیر هیچگونه دسترسی به مراکزی که در جنگ اخیر مورد حمله دشمن قرار گرفتند، داده نشده است.»
براساس اعلام عراقچی با مجوز شورای عالی امنیت ملی بازرسان تنها از نیروگاه بوشهر و راکتور تحقیقاتی تهران بازدید کردند.
دکتر یسری ابوشادی بازرس ارشد سابق آژانس بین المللی انرژی اتمی در اظهارنظری گفت ایران میتواند بیش از ۱۰ بمب اتم با ۵۰۰ کیلوگرم مواد غنیسازی ۶۰ درصد بسازد. او میگوید: «ایران تجهیزات پیشرفته برای غنی سازی این اورانیوم به میزان ۳۰ درصد بیشتر دارد. اینکه ایران تصمیم دارد چنین کاری بکند یا نه، مسئله دیگری است. با زیرنویس فارسی میبینید و میشنوید.»
ساختوساز در کوه کلنگ
همزمان «مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی» (CSIS) با استناد به تصاویر ماهوارهای جدید گزارش داد ایران پس از حملات آمریکا و اسرائیل که موجب آسیب به برخی تأسیسات کلیدی شد، ساختوساز در یک سایت بزرگ زیرزمینی نزدیک نطنز را ادامه داده است.
این اندیشکده در گزارشی که روز دوشنبه ۲۷ اکتبر (۵ آبانماه) منتشر شد اعلام کرد ایران «ساختوساز را در سایت موسوم به کوه کلنگ که حدود یک مایل در جنوب نطنز قرار دارد، افزایش داده است.
طبق گزارش، تصاویر ماهوارهای گرفتهشده بین اواخر ژوئن تا اواخر سپتامبر نشان میدهند جمهوری اسلامی ایران در حال احداث دیوار امنیتی اطراف تأسیسات، گسترش تونلها، و پوشاندن چندین ورودی با شن و ماسه است.
تحلیلگران CSIS، جوزف راجرز و جوزف اس. برمودز جونیور نوشتهاند: «افزایش فعالیتها نشاندهنده نیاز مجدد به شفافیت بیشتر در مورد فعالیتها و اهداف هستهای ایران است.»
پژوهشگران گفتند هنوز مشخص نیست ایران در حال تکمیل سالن مونتاژ سانتریفیوژ برنامهریزیشده است یا در حال بازطراحی سایت برای انتقال سایر فعالیتهای حساس هستهای به زیر زمین. همچنین احتمال دادهاند ایران در حال آمادهسازی یک تأسیسات مخفی غنیسازی باشد که از ذخیره باقیمانده ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد استفاده کند.
در این گزارش آمده است تصاویر ماهوارهای از سایر سایتهای اصلی هستهای ایران (فردو، نطنز و اصفهان) «تقریباً هیچ نشانهای از فعالیت یا تلاش برای بازسازی تأسیسات آسیبدیده» نشان نمیدهند.
ساختوساز و امنیت سایت
گزارش جداگانهای که اوایل ماه اکتبر از سوی «مؤسسه علوم و امنیت بینالمللی» (ISIS) منتشر شد نیز نشان داد تصاویر ماهوارهای سپتامبر پیشرفت در احداث دیوارههای امنیتی و تکمیل ورودی تونلها را در همان محل نشان میدهد. طبق این گزارش، سایت هنوز عملیاتی نشده و فعالیتها عمدتاً بر ساختوساز و تقویت تأسیسات متمرکز است.
این منطقه که با نامهای «کوه کلنگ» یا «کوه کولَنگ گزلا» شناخته میشود، از سال ۲۰۲۰ در حال توسعه است؛ زمانی که ایران پس از آتشسوزی در تأسیسات غنیسازی نطنز اعلام کرد قصد دارد یک مرکز سانتریفیوژ جدید در آنجا بسازد.
گزارش CSIS پس از آن منتشر شد که با اعلام فعال شدن «مکانیسم ماشه» و بازگشت تحریمها عملاً برجام منقضی شد.
پیشتر رافائل گروسی مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در مصاحبه با روزنامه سوئیسی «نویه زورشر تسایتونگ» گفته است «جمهوری اسلامی ایران باید نگرانی ما را در رابطه با سرنوشت ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم را برطرف کند.» رافائل گروسی هشدار داده است که «نشستن همه طرفین بر سر یک میز، ما را از خطر دور جدیدی از بمبارانها و حملات نجات میدهد.»
