محمدمهدی بهکیش اقتصاددان با اشاره به شرایط سیاسی داخلی و خارجی جمهوری اسلامی هشدار داده که رکود اقتصادی به زودی عمیقتر و تورم نیز روندی فزاینده را طی خواهد کرد.
یک سال و سه ماه از آغاز رسمی فعالیت دولت پزشکیان با شعار «وفاق» گذشته است اما کارشناسان معتقدند وعده «وفاق» میان جریانات حکومتی شکست خورده و نه تنها همگرایی میان جریانات حکومتی صورت نگرفته بلکه شکاف و اختلاف میان این جریانات عمیقتر شده است؛ موضوعی که سبب تشدید بحرانهای اقتصادی نیز شده است.
وبسایت «فرارو» در گزارشی تأکید کرده حتی میان دولت نیز هماهنگی لازم وجود ندارد و تأکید کرده «یکی از ریشهدارترین چالشهای حکمرانی اقتصادی کشور، نبود انسجام و هماهنگی میان نهادهای تصمیمگیر است. در ساختار اقتصادی ایران، مسئولیت سیاستگذاری در حوزههای مختلف میان نهادهای متعدد تقسیم شده و گاه وظایف همپوشان میان وزارتخانهها، بانک مرکزی، سازمان برنامه و بودجه و دیگر دستگاهها موجب اتخاذ تصمیماتی میشود که از نظر زمانی یا محتوایی با یکدیگر در تضاد هستند.»
«فرارو» نوشته «نمونه این مسئله را میتوان در تصمیمهای ناگهانی مربوط به نرخ ارز، تعرفههای وارداتی یا نحوه تخصیص یارانهها مشاهده کرد که در بسیاری موارد، پیامهای متناقضی به فعالان اقتصادی میدهند.»
این مطلب افزوده نتیجه چنین وضعیتی، کاهش پیشبینیپذیری اقتصاد و کاهش اعتماد بخش خصوصی است. بخش خصوصی، که باید موتور اصلی رشد تولید و سرمایهگذاری باشد، در مواجهه با سیاستهای متغیر و غیرهماهنگ، انگیزه و توان تصمیمگیری بلندمدت خود را از دست میدهد؛ این روند مواردی همچون فرار سرمایهها از کشور را تشدید میکند.
کارشناسان اقتصادی نیز تأکید دارند بحرانهای سیاسی داخلی و خارجی به عنوان محرکی بر عمیقتر شدن رکود و افزایش تورم عمل خواهد کرد.
محمدمهدی بهکیش اقتصاددان در اینباره توضیح داده که وضعیت اقتصادی ایران نسبت به سال گذشته به مراتب بدتر شده و تنها با مشاهده چند شاخص میتوان این وخامت را فهمید.
او وضعیت کنونی اقتصاد را به «بهمنی در حال بزرگشدن» تشبیه میکند و هشدار میدهد که اگر تغییر جدی در روابط خارجی ایجاد نشود، یک تخریب بزرگ در راه است.
محمدمهدی بهکیش مشکل اصلی را صرفاً اختلاف با غرب نمیداند، بلکه معتقد است ایران هنوز نمیداند چگونه باید در جهان امروز سیاستگذاری اقتصادی کند؛ چرا که حتی با کشورهایی مانند چین و روسیه نیز روابط اقتصادی کارآمدی شکل نگرفته است.
او گفته «من از صحبتهای سیاسیون برداشت میکنم که مصالحهای در کار نخواهد بود و به این ترتیب، رکود عمیقتر و تورم بالاتر خواهد رفت.»
به گفته این اقتصاددان «ما در کشور پتانسیلهای زیادی داریم و افراد باهوشی هم وجود دارند، اما فضای کسبوکار روزبهروز محدودتر میشود. حتی نمیتوانیم با چین و روسیه هم مبادلات تجاری مناسبی داشته باشیم. اگر به بازار نگاه کنید، یک کالای روسی هم پیدا نمیکنید. این نشان میدهد که تجار نمیتوانند در این کشور فعالیت کنند.»
بر اساس توضیحات محمدمهدی بهکیش «اگر کالاهای چینی در بازار وجود دارد به خاطر فروش نفت به آنها است؛ ما نفت را میفروشیم و در مقابل، پول آن را به صورت کالا دریافت میکنیم. اما متأسفانه، بیشتر این کالاها از ردههای سوم، چهارم و پنجم، یعنی با کیفیت بسیار پایین هستند. بخشی از این کالاهای دستچندم که وارد میشود هم کالاهای صنعتی هستند و در واقع کیفیت تولید صنعتی ما پایین میآورند و همین امر باعث میشود محصولاتمان دیگر قابل صادرات نباشد.»
در آنسو اما فشار بحرانهای اقتصادی بیشتر بر اقشار کمدرآمد تحمیل میشود. در همین رابطه حمید حاج اسماعیلی کارشناس بازار کار و تحلیلگر اقتصادی گفته «در این که کشور با کسری بودجه شدید دست و پنجه نرم میکند هیچ تردیدی نیست و متأسفانه به این دلیل که کشور با اتفاقات خاصی روبهرو است و با توجه به مسائل سیاسی و نظامی که در کشور حادث شد، این کسری، پررنگ تر از گذشته به نظر میرسد.»
او در ادامه گفته «یکی از بزرگترین مشکلات موجود در کشور این است که هیچ تناسبی بین هزینهها و درآمدهای دهکهای پایین از جمله کارگران وجود ندارد. این ناترازی بزرگ در خصوص درآمدها و هزینهها، یک معضل بزرگ برای دولت محسوب میشود و دولت نمیتواند درآمد متناسب با هزینهها را در کشور تنظیم کند.»
به عقیده این کارشناس «در چند سال اخیر که کشور دچار تحریم بوده و منافع حاصل از فروش نفت به حداقل رسیده است، بیشتر درآمد کشور از محل مالیاتها تأمین شده و درآمدهای مالیاتی هم به سقف رسیده و راهکار خاصی وجود ندارم که فکر کنیم میتواند طی سال آینده وضعیت را بهبود ببخشد.»
او همچنین گفته «دولت باید از مردم و تولیدکنندگان حمایت کند و مشوقهایی برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان در نظر گرفته شود. اما اگر کار جدی انجام نشود، با توجه به تورم و ناترازی بزرگی که بین درآمدها و هزینهها ایجاد شده، سال آینده شکاف بزرگتر میشود و برای حمایت از حقوقبگیران دچار مشکلات اساسی میشویم.»
