سازمان هواشناسی اعلام کرده میزان بارندگیها تا پایان پاییز امسال کمتر از حد نرمال خواهد بود. دادههای برفسنجی ماهوارهای نشان میدهد میزان برف موجود در ارتفاعات کشور نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۹۸/۶ درصد کاهش یافته است.
در حالیکه طی دو روز گذشته برخی نقاط ایران شاهد بارش باران بوده اما سازمان هواشناسی اعلام کرده بر اساس پیشبینیهای پیشین از ابتدای مهرماه تا کنون باید بطور میانگین ۳۳ میلیمتر بارندگی در کشور رخ میداد اما فقط یک میلیمتر باران ثبت شده است.
سازمان هواشناسی همچنین اعلام کرده میزان بارندگیها تا پایان پاییز امسال کمتر از سطح نرمال خواهد بود.
دادههای برفسنجی ماهوارهای در ۱۸ آبان ۱۴۰۴ از کاهش شدید پوشش برف در ارتفاعات حکایت دارد. میزان برف موجود نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۹۸/۶ درصد و در مقایسه با میانگین ۲۰ سال گذشته ۹۹/۸ درصد کمتر شده است؛ رقمی که کارشناسان آن را «اُفت بیسابقه» میدانند.
خبرگزاری «ایسنا» گزارش داده کاهش بارش برف در ارتفاعات بطور مستقیم باعث کاهش آورد سدها و رودخانهها میشود و این موضوع میتواند تأمین آب آشامیدنی شهرهای بزرگ را در تابستان با محدودیت، کاهش فشار و حتی قطعی دورهای مواجه کند.
در ادامه این گزارش آمده بخش کشاورزی نیز از این وضعیت مصون نیست و کاهش آب سطحی احتمال کاهش سطح زیرکشت و کاهش تولید محصولات را افزایش میدهد. همزمان با کاهش منابع سطحی، برداشت از سفرههای زیرزمینی شدت میگیرد؛ اتفاقی که خطر فرونشست زمین، کاهش دبی چاهها و خشک شدن قنوات را افزایش میدهد!
همچنین کارشناسان هشدار میدهند که کاهش برف موجب خشکتر شدن خاک، فرسایش بیشتر و شکلگیری کانونهای جدید گردوغبار میشود و میتواند اکوسیستمهای آبی و زیستگاههای حیاتوحش را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین کاهش ذخایر برفی، پایداری منابع آب را به شدت کاهش میدهد و در صورت تداوم، احتمال بروز تنشهای آبی، محدودیتهای توسعه و جابجایی جمعیت در برخی مناطق کشور وجود خواهد داشت.
پوشش برفی در ارتفاعات کشور در حالی نسبت به سال گذشته با کاهش ۹۸/۶ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته روبرو شده و بیانگر کاهش آبهای روان کشور در بهار و تابستان آینده است که بخش قابلتوجهی از سدهای کشور هماکنون نیز با کاهش شدید ذخائر آب روبرو هستند.
در حال حاضر حجم ذخایر سدهای کشور به حدود ۱۷/۲۱ میلیارد متر مکعب رسیده که تنها ۳۳ درصد از ظرفیت کلی مخازن را شامل میشود و نسبت به سال گذشته کاهش قابل توجهی داشته است.
این بحران به دلیل کاهش شدید بارندگیها رخ داده و ورودی آب به سدها حدود ۳۹ درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش داشته است.
آمارها همچنین نشان میدهد ۱۹ سد در آستانه خشکی کامل قرار دارند و وضعیت برخی سدهای مهم در استانهایی مانند تهران، اصفهان و خراسان رضوی نگرانکننده است.
محمد جوانبخت، معاون وزیر نیرو و مدیر عامل شرکت مدیریت منابع آب ایران، نیز وضعیت سدهای کشور را «نگرانکننده» توصیف و اعلام کرده که بسیاری از سدهای اصلی تأمینکننده آب آشامیدنی در شهرهایی مانند تهران، بندرعباس، تبریز و اراک با کاهش کمسابقه مخازن روبهرو بودهاند.
به گفته او، سد «کمال صالح» در عمل خالی شده و چهار سد اصلی تهران نیز به شرایطی رسیدهاند که مشابه آن در سابقه بهرهبرداریشان دیده نشده است.
محمد جوانبخت همچنین از کاهش شدید آورد سد «کاظمی» بوکان، منبع اصلی تأمین آب تبریز، خبر داده است؛ سدی که در سالهای پرآب بیش از یک میلیارد مترمکعب آورد داشت، اما امسال تنها ۳۰۷ میلیون مترمکعب آب دریافت کرده است. وضعیت سد «دوستی» منبع عمده آب آشامیدنی مشهد نیز مشابه است و حجم موجود مخزن آن اکنون به کمتر از پنج درصد رسیده است.
رضا صالحی امیری وزیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز اعلام کرده که در ۳۰ استان بجز گیلان مشکل فرونشست داریم اما در چند استان بحرانی است. در یکی از استان ها ۴۱ سانتی متر در سال و اصفهان ۱۴ سانتی متر در سال فرونشست را تجربه می کنیم این حاصل چند دهه بحران های خشکسالی، کم آبی، واگذاری ناصواب در شهرها و حجم تراکم جمعیت و مصرف بی رویه آب و مسائل زیست محیطی و تغییرات اقلیمی است. این مسئله کشور است و همه عوامل از بارش کم، کم آبی، اقلیم خشک، بارگذاری جمعیت سنگین در کانون های شهری مختلف تا مصرف بی رویه آب تا عدم توجه به محیط زیست عامل فرونشست است.
بحران کمآبی در ایران در شرایطی باعث جیرهبندی آب در چند استان از جمله تهران، اصفهان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و خراسان «رضوی» شده که به گفته کارشناسان این بحران بیش از آنکه ناشی از کاهش بارندگی و تغییرات اقلیمی باشد، نتیجه عملکرد نامطلوب و خسارتبار جمهوری اسلامی در دهههای اخیر است.
علی میرچی استاد منابع آب در دانشگاه ایالتی اوکلاهاما در ایالات متحده آمریکا در گفتگو با «خبرآنلاین» گفته ریشه وضعیت بحرانی منابع آب در ایران بیش از آنکه در تغییرات اقلیمی باشد در «حکمرانی نادرست و تصمیمگیریهای از بالا به پایین» است. او افزوده «ایران دخلوخرج آبی خود را نشناخته و توسعهاش طوری پیش رفته که گویی محدودیت منابع وجود ندارد.»
به گفته علی میرچی اصرار بر خودکفایی غذایی و تمرکز در تصمیمگیری در نهادهای مرکزی وضعیت آبی ایران را به مرز نابودی کشانده است، او همچنین هشدار داده که «اگر بارندگی کافی نباشد و روند فعلی ادامه پیدا کند، خطر روز صفر آبی برای تهران کاملاً جدی است.»همچنین در این گفتوگو به راهکارهای برون رفت از بحران آب پرداخته شده است.
محمد ارشدی، عضو شورای راهبردی اندیشکده تدبیر آب ایران، نیز معتقد است «آنچه امروز بهعنوان بحران آب مشاهده میکنیم، حاصل مسیر طولانی تصمیمات، سیاستها و مداخلات انسانی است و نه یک اتفاق ناگهانی.» او یادآوری کرد که وضعیت فعلی نتیجه مجموعه نیروهایی است که در گذر زمان شکل گرفته و اکنون بهصورت عینی در برابر چشم ما قرار دارد.
محمد ارشدی با تشریح ابعاد بحران گفته «در شرایط کنونی، دشتهای کشور شکاف خورده، چشمهها و دریاچهها خشک شده و بسیاری از منابع حیاتی سرزمین در معرض فرسایش و نابودی قرار دارند.» او تأکید کرد: «تمدن ایرانی که هزاران سال در بستر این سرزمین شکل گرفته و تداوم یافته، امروز به نقطهای رسیده که طبیعت دیگر توان حمایت از آن را ندارد.»
با وجود آنکه در برخی نقاط کشور از روز گذشته بارندگی محدودی آغاز شده اما همچنان کارشناسان معتقدند میزان بارندگیهای پیشبینی شده در هفتههای آینده نخواهد توانست بحران کنونی کمبود آب را مهار کند.
