بررسی آمار ذخایر فعلی سدهای کشور نشاندهنده خالی بودن ۳۵ درصد ظرفیت مخازن سدهای ایران است. همزمان گزارشها از بحران در تأمین آب در صدها شهر و روستای کشور و آبرسانی با تانکر به مناطق مختلف حکایت دارد.
هاشم امینی، رئیس هیئت مدیره شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، اعلام کرده ۵۸ شهر در ۲۳ استان با تنش منابع آبی روبرو هستند. او با اشاره به اینکه ایران شش سال است با خشکسالی پیاپی روبرو بوده گفته «با وجود بهبود بارندگی در برخی مناطق، استانهای تهران، مرکزی، همدان و همچنین شهر مشهد همچنان با تنش آبی روبهرو هستند.»
اگر چه آمارها نشان میدهد در بهار امسال میزان بارندگی نسبت به بهار سال گذشته افزایش یافته اما میزان برداشت آب نیز با افزایش روبرو شده است. در ۲۷۸ روز ابتدایی سال آبی جاری (از ابتدای مهرماه ۱۴۰۴ تا ششم تیرماه ۱۴۰۵) بهمنظور تأمین آب شرب، کشاورزی، صنعت، تولید انرژی برقآبی و مباحث زیستمحیطی، ۲۹ میلیارد و ۴۱۰ میلیون مترمکعب آب از سدهای کشور رهاسازی شده است که نسبت به خروجی ۲۴ میلیارد و ۳۸۰ میلیون مترمکعبی آب در مدت مشابه سال آبی قبل از سدها، رشدی ۲۱درصدی را نشان میدهد.
در زمان حاضر با وجود ۳۳ میلیارد و ۹۱۰ میلیون مترمکعب آب ذخیرهشده در سدهای کشور، ۶۵ درصد ظرفیت مخازن سدها پُر و ۳۵ درصد این ظرفیت خالی است.
کمبود آب تأمین آب آشامیدنی برای شهرها و روستاهای مناطقی از کشور را با مشکل روبرو کرده است و صدها روستا و محلههایی از شهرهای مختلف با تانکر آبرسانی میشوند. روزنامه «ایران» گزارش داده در شرایطی که بحران آب و تداوم خشکسالیهای گسترده، تأمین آب شرب پایدار در مناطق روستایی کشور را به یکی از اصلیترین چالشهای توسعهای تبدیل کرده است،
بر اساس این گزارش تنها در استان سیستان و بلوچستان دو هزار و هشت روستا با جمعیتی بالغ بر یک میلیون و ۱۸ هزار نفر در سطح استان لولهکشی آب ندارند و در حال حاضر ۳۰۵ روستا با تانکر آبرسانی میشوند. در دیگر روستاها مردم از طریق هوتکها و قناتها آب مورد نیاز خود را تأمین میکنند.
در روستاهای دیگر استانها از جمله خوزستان، چهارمحال و بختیاری، ایلام و همدان نیز مردم با قطع و کمبود آب روبرو هستند و آبرسانی در این روستاها با تانکر انجام میشود.
در همین حال علی سیفالدینی پژوهشگر حوزه منابع آب و هیدرولوژی در گفتگو با خبرگزاری «ایسنا» با اشاره به انباشت سالها خشکسالی، برداشت بیش از ظرفیت تجدیدپذیر و ناترازی میان منابع و مصارف آب است، گفت: نرمال بودن بارندگی در مقیاس کشور، لزوماً به معنای بهبود وضعیت منابع آب استان البرز نیست. بارش تنها یکی از مؤلفههای ارزیابی وضعیت آب است.
در حالیکه در هفتههای گذشته میزان بارندگی در مناطق مختلف ایران از جمله استانهای البرز و تهران افزایش یافته است اما کارشناسان افزایش بارندگی یا افزایش میزان آب ذخیره پشت سدها را به معنای عبور از بحران کمآبی ارزیابی نمیکنند. در همین رابطه علی سیفالدینی گفته نرمال بودن بارندگی در مقیاس کشور، لزوماً به معنای بهبود وضعیت منابع آب استان البرز نیست. بارش تنها یکی از مؤلفههای ارزیابی وضعیت آب است و برای قضاوت درباره پایداری منابع آب باید شاخصهایی مانند وضعیت آبخوانها، روند افت سطح آب زیرزمینی، کسری مخزن، ذخایر سدها و میزان برداشت از منابع نیز بررسی شوند.
این پژوهشگر تأکید کرده بارشی که امسال از دست رفته، دیگر قابل جبران نیست و تداوم کمبارشی در سالهای آینده میتواند فشار بیشتری بر منابع آب وارد کند. سد پر و بارش کم، آرامش کاذب است، نه آمار خوب.
علی سیفالدینی توضیح داده ریشه این مشکل عمیقتر از کسری بارش است. اگرچه مدیریت حوضه آبریز در اسناد و قوانین کشور مورد تأکید قرار گرفته، اما در بسیاری از تصمیمهای اجرایی، ملاحظات استانی و بخشی بر مدیریت یکپارچه حوضههای آبریز غلبه دارد. مرز استان سیاسی است و مرز حوضهی آبریز طبیعی؛ و وقتی این دو با هم همخوانی ندارند، میانگین ملی دیگر هیچ معنایی ندارد. بارش در جای درست نمیبارد و این را طبیعت تعیین میکند. اما اینکه منابع کجا برود، کِی برسد، و چه کسی اول تشنه بماند، این را سیاست تعیین میکند.
او در ادامه گفته وقتی انتقال آب بین حوضهها، توسعه صنایع آببر بدون آمایش سرزمین و رشد نامتوازن شهرها بدون برنامه اتفاق میافتد، دیگر حتی حوضههای پرآب هم امن نیستند. الگوی بارش در ایران نامنظم است؛ حوضهی پرآبِ امروز، خشکِ فرداست.
به گفته این کارشناس، ایران در بسیاری از حوضههای آبریز با نشانههای آشکار ورشکستگی آبی و ناترازی مزمن منابع و مصارف آب مواجه است. بنابراین میانگین بارش ملی و آمار پرشدگی چند سد نمیتواند این واقعیت را پنهان کند و نباید با چند عدد دل خوش بود و خبرهای امیدوارکنندهی اشتباه به مردم داد.
