نرخ دعوا و نزاع در ایران روندی افزایش را طی میکند و آمار دعوا در استان تهران طی سال ۱۴۰۳ با افزایش ۲/۵۲ درصدی روبرو شده است. آمارها نشان میدهد استانهای تهران، خراسان «رضوی» و آذربایجان شرقی به ترتیب در صدر بالاترین نرخ نزاع در میان استانهای کشور قرار دارند.
روزنامه «اعتماد» چاپ تهران روز شنبه ۲۹ آذرماه ۱۴۰۴ در گزارشی به نرخ نزاع و دعوا در کشور پرداخته و نوشته افزایش فشارهای اقتصادی، مشکلات فرهنگی و ناهنجاریها، و فشارهای روانی و اجتماعی از دلائل تشدید نزاع و دعوا در کشور هستند.
این گزارش با استناد به آمار رسمی نوشته که آمار نزاع و درگیری طی سالهای اخیر سیر صعودی داشته است. بر اساس آمار پزشکی قانونی در ۶ ماهه نخست امسال ۳۰۹ هزار و ۸۱۱ نفر به دلیل نزاع به پزشکی قانونی مراجعه کردهاند که از این تعداد ۱۰۶ هزار و ۴۷۰ نفر زن و ۲۰۳ هزار و ۳۴۱ نفر مرد بودهاند.
بیشترین آمار نیز مربوط به استانهای تهران با ۵۴ هزار و ۴۸۳ مورد، خراسان «رضوی» با ۲۸ هزار و ۴۷۰ مورد و آذربایجان شرقی با ۲۱ هزار و ۹۲۴ مورد بوده است.
امیدرضا کارگربیده سرپرست اداره کل پزشکی قانونی استان تهران نیز در سال ۱۴۰۳ اعلام کرده بود که «نرخ دعوا در استان تهران، نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲/۵۲ درصد افزایش داشته است.»
آمارهای تفکیکی پزشکی قانونی همچنین نشان میدهد تعداد نزاع در پایتخت در نیمه نخست امسال نسبت به سال ۱۴۰۲، پنج درصد افزایش یافته است.
در این گزارش آمده فشارهای اقتصادی مثل بیکاری و فقر، نابرابری شدید درآمد، احساس بیعدالتی و محرومیت است؛ این فشارها سطح استرس و خشم اجتماعی را بالا میبرد و آستانه تحمل افراد را پایین میآورد.
این گزارش افسردگی، اضطراب و خشم فروخورده، نبود حمایت اجتماعی و احساس بیقدرتی یا نادیده گرفته شدن. مشکلات خانوادگی؛ خشونت در خانواده، تربیت همراه با تنبیه و تحقیر و نبود الگوی سالم حل اختلاف را از جمله فشارهای روانی و اجتماعی موثر بر ایجاد درگیری و نزاع در سطح جامعه ارزیابی کرده است.
ضعف آموزش و مهارتهای ارتباطی از جمله ناتوانی در حل مساله و کنترل خشم، نداشتن مهارت گفتوگو و مذاکره، یاد نگرفتن روشهای مسالمتآمیز حل اختلاف نیز از عواملی عنوان شده که افراد را سریعتر به خشونت کلامی یا فیزیکی سوق میدهد.
مشکلات فرهنگی و هنجاری نیز از جمله عادی شدن پرخاشگری در خانواده یا جامعه، ارزشگذاری بر قدرتنمایی و زور، الگوگیری از رفتارهای خشن در جامعه یا اطرافیان در کنار خلءهای قانونی و بیعدالتی مانند اجرای ناعادلانه یا ضعیف قانون، نبود اعتماد به نهادهای قضایی و احساس اینکه حق فقط با زور گرفته میشود نیز از موارد دیگری است که به عنوان ریشههای افزایش نرخ درگیری و دعوا در کشور عنوان شده است.
فهیمه نظری، جامعهشناس و پژوهشگر مسائل اجتماعی ایران، خردادماه سال گذشته طی سخنرانی در «سمپوزیوم ملی علیه خشونت» گفته بود «رکورد نزاع و درگیری در ایران با یک رشد هشت درصدی روبروست و فقط در سال ۱۴۰۲ نسبت به هفت سال اخیر، این آمارها به بالاترین حد خود یعنی بالای ۲۵۰ هزار نزاع رسید.»
این جامعهشناس با تأکید بر اینکه «ایران در زمره نگرانترین، خشمگینترین و مضطربترین مردم جهان است» گفته بود «گروههای زیادی مانند پزشکان، کارگران و معلمان مطالبات فراوانی دارند، اما موانع و نظام فرادست و فرودست باعث میشوند این خشمها فروخفته شوند و دیدیم که بسیاری از پزشکان دست به خودکشی زدند.»
در یکی از آخرین گزارشهای نزاعهای منتهی به قتل در تهران، مرتضی نثاری معاون مبارزه با جرایم جنایی پلیس آگاهی تهران بزرگ هفته گذشته، دوشنبه ۲۴ آذرماه، از رسیدگی به یک پرونده درگیری منجر به قتل در محدوده شرق تهران خبر داد و گفت: «بامداد روز سوم مهرماه ۱۴۰۴، در پی اعلام مرکز فوریتهای پلیسی ۱۱۰، وقوع یک فقره درگیری منجر به قتل و انتقال جسد به بیمارستان الغدیر به اکیپ بررسی صحنه قتل اداره دهم پلیس آگاهی تهران بزرگ گزارش شد. بلافاصله تیم بررسی صحنه جرم به همراه کارشناسان مرکز تشخیص هویت در سردخانه بیمارستان حضور یافتند که جسد مردی به هویت معلوم، ۲۵ ساله، مجرد، پیچیده شده در ملحفه بیمارستانی مشاهده شد.»
معاون مبارزه با جرایم جنایی پلیس آگاهی تهران بزرگ افزوده بود که در بررسیهای اولیه، آثار یک جراحت در پشت سر و ناحیه گوش چپ، یک جراحت در قفسه سینه سمت چپ و همچنین آثار جراحات دفاعی در انگشتان هر دو دست مقتول مشهود بود. بررسیهای میدانی اولیه نشان داد که حدود ساعت ۱۲ و ۳۰ دقیقه بامداد، مقتول به همراه دوست خود به هویت رامین در محدوده خیابان شمیراننو اقدام به ایجاد مزاحمت برای دو نفر خانم کردهاند که در پی حضور نامزد یکی از آنها به هویت جمشید، درگیری لفظی به نزاع فیزیکی منجر شده است.»
در جریان این درگیری، افراد دیگری از دوستان جمشید به نامهای فرهاد و حامد از راه رسیده و هر سه نفر با استفاده از چاقو ضرباتی به مقتول و همراهش وارد میکنند و سپس دو نفر از متهمان از محل متواری میشوند. پس از انجام اقدامات اولیه و بنا به دستور بازپرس جنایی، جسد مقتول جهت تعیین دقیق علت فوت به پزشکی قانونی منتقل شد. همچنین در ادامه بلافاصله طی یک عملیات ضربتی، چهار نفر از مرتبطان پرونده شامل دو خانم و دو نفر از طرفین درگیری شناسایی و دستگیر شدند که در تحقیقات اولیه ضمن اقرار به شرکت در نزاع، عنوان داشتند درگیری با استفاده از سلاح سرد رخ داده است. متهمان دستگیر شده پس از تکمیل تحقیقات به اتهام مشارکت در نزاع دستهجمعی منجر به قتل با قرار تأمین مناسب تحت نظر قرار گرفتند. همچنین در ادامه رسیدگی به پرونده، کارآگاهان پلیس آگاهی با انجام اقدامات گسترده اطلاعاتی شبانهروزی، سرانجام با شناسایی مخفیگاه متهمان متواری در محدوده بازار تهران و طی یک عملیات ضربتی و غافلگیرانه هر دو متهم اصلی پرونده به نامهای فرهاد و حامد دستگیر و جهت ادامه تحقیقات به پلیس آگاهی تهران بزرگ منتقل شدند.»
مرتضی نثاری، معاون مبارزه با جرایم جنایی پلیس آگاهی تهران بزرگ همچنین با اشاره به پیامدهای سنگین نزاعهای خیابانی منجر به درگیریهای مرگبار، به شهروندان توصیه کرده است: «هرگونه ایجاد مزاحمت، درگیری لفظی یا نزاع خیابانی میتواند در کوتاهترین زمان به خشونت شدید و حوادث جبرانناپذیر منجر شود، از اینرو شهروندان باید از هرگونه رفتار تحریکآمیز در معابر عمومی خودداری کنند.»
او همچنین افزوده «در صورت بروز اختلاف یا مشاجره، محل را ترک کرده و موضوع را از طریق تماس با مرکز فوریتهای پلیسی ۱۱۰ گزارش دهند و از ورود شخصی به نزاع پرهیز کنند. حمل و استفاده از سلاح سرد ازجمله چاقو و سایر سلاحهای سرد نهتنها جرم محسوب میشود، بلکه عامل اصلی تشدید نزاعها و افزایش تلفات جانی است.»
