سارا پورصبری – پس از اعتراضات و جنبش انقلابی مردم ایران علیه جمهوری اسلامی که به واکنش سرکوبگرانه حکومت منجر شد و تعداد بسیار زیادی از مردم را به کام مرگ کشید، برخی از نهادهای حقوق بشری، گروههای جامعه مدنی، پزشکان و حقوقدانان، در یک ائتلاف، با ارسال نامهای رسمی به سازمان منع سلاحهای شیمیایی، OPCW خواستار اقدام فوری جامعه بینالملل در قبال استفاده مشکوک جمهوری اسلامی ایران از عوامل شیمیایی علیه غیرنظامیان شدند.
این نامه با عنوان «فراخوان فوری برای اقدام جمعی در قبال استفاده مشکوک جمهوری اسلامی ایران از عوامل شیمیایی علیه غیرنظامیان» به دولتهای عضو ، دفتر مدیرکل سازمان ملل و نمایندگیهای دائم این سازمان ارسال شده است. در میان اسامی امضاءکنندگان این فراخوان، نام شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل، به همراه دهها وکیل حقوق بشر ایرانی و بینالمللی، پزشک و سازمان مدافع حقوق بشر دیده میشود.
با توجه به گزارشهای رسیده از شاهدان عینی، کادر درمان و با استناد به گزارشهای تصویری مجروحان و آسیبدیدگان کشتار خیابانی دیماه ۱۴۰۴ ایران، رژیم جمهوری اسلامی، برای سرکوبکردن جمعیتهای چند هزار نفره در شهرهای مختلف ایران، از ابزار کشتار شیمیایی استفاده کرده است.
در این فراخوان، از بکارگیری عوامل شیمیایی غیرمتعارف توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی در جریان سرکوب اعتراضات صحبت شده است؛ عواملی که موجب آسیبهای شدید تنفسی، عصبی و سیستماتیک شدهاند و با آثار گاز اشکآور معمولی همخوانی ندارند.
در این بیانیه آمده است: «استفاده از عوامل شیمیایی علیه غیرنظامیان، از جمله کودکان و معترضان مسالمتجو، نقض فاحش حقوق بینالملل است و میتواند مصداق جنایت علیه بشریت باشد. سکوت و بیعملی، تنها به تداوم و گسترش این جنایات دامن میزند.»
با توجه به اهمیت این موضوع و در راستای همین اعلامیه، باید یادآور شویم که جمهوری اسلامی در گذشته نیز به دلیل استفاده نامتعارف از عوامل شیمیایی متهم شده است. به عنوان مثال گروه رسانهای الای تایمز در برنامه Straight to the Point: Iran’s Toxic Tactics در مصاحبه با سرهنگ دوم بازنشسته ارتش آمریکا، ال جانسون، در هفته اول ژانویه ۲۰۲۶ پرونده حمله رژیم به پایگاه عین الاسد را مورد بررسی قرار داد. مطابق اسناد این پرونده، با نمونهگیری از خاک پایگاه عینالاسد پس از حمله موشکی ۶ سال قبل جمهوری اسلامی، نشانههایی فراتر از حد نرمال از عناصر رادیواکتیو و تعدادی عناصر شیمیایی مضر دیگر، تشخیص داده شدهاند. ال جانسون تاکید کرد: حداقل ۶ نفر از پرسنل پایگاه عینالاسد به سرطان تیروئید مبتلا شدهاند و بقیه در حال چکشدن هستند.
اگرچه هیچ سرباز آمریکایی کشته نشد اما برخی از آنان دچار مشکلات جسمانی از جمله سرطان شدند. مطالعات پزشکی تیمهای مستقل در آمریکا روی این سربازان، نشان داد که موشکهای شلیک شده از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، به انواعی از سموم شیمیایی و رادیواکتیو آلوده بودهاند. این سموم پس از گذشت مدتی، تاثیرات مخربی بر سلامت پرسنل آمریکایی گذاشتند. حالات تهوع، التهابات پوستی، مشکلات عصبی، التهابات گوارشی و داخلی از جمله برخی از تاثیرات این مواد بودند.
دیگر اینکه شواهد نشان دادهاند در جریان مسمومسازیهای عمدی و گسترده دانشآموزان دختر در سال ۲۰۲۲ از عوامل شیمیایی استفاده شده بود؛ در این حملات که صدها مدرسه و هزاران کودک را درگیر خود کرد و هرگز بهطور مستقل مورد تحقیق قرار نگرفت، قاعدتا نقش حکومت حاکم را نمیتوان نادیده گرفت. هیچ فرد عادی نمیتواند به چنین مواد شیمیایی دسترسی داشته باشد، ضمن اینکه تأثیرات این مواد روی کودکان نشان میداد که ترکیبات استفاده شده، با در نظر داشتن اهداف تبلیغاتی و البته برای ایجاد رعب و وحشت، توسط فرد یا افرادی متخصص تولید شده و مورد استفاده قرار گرفته است.
بر اساس گزارشها بیش از ۱۰۰ مدرسه توسط انتشار گازی مشکوک با بویی شبیه ماهی گندیده، به دفعات مورد حمله قرار گرفتند. یکی از دلایل اصلی این حملات، حضور دانشآموزان این مدارس در جنبش «زن، زندگی، آزادی» و تظاهراتهای خیابانی مربوط به آن بود.
همچنین پس از کشتار عامدانه جمهوری اسلامی و در جریان اعتراضات اخیر ایرانیان، برخی از مقامهای غربی، استفاده از عوامل شیمیایی در سرکوب معترضان را تایید کردهاند. گزارشها، مستندات و عکسهای موجود نشان دادهاند که سلاحهای ماموران جمهوری اسلامی در مواردی آلوده به عوامل شیمیایی بودهاند. چنان که اثرات این مواد روی پوست بدن و صورت قربانیان دیده شده و از این عوامل، در گلولههای جنگی و ساچمهای، سلاحهای سرد و گاز اشکآور در مواردی استفاده شده است. شاهدان تأکید داشتند گازهای اشکآور استفاده شده، طعم تلخی و گسیِ دایمی در دهان و ریه ایجاد کرده و تا یک هفته پس از آن، هر بار تنفس، با درد شدید قفسه سینه همراه بوده است. بسیاری از آسیبدیدگان شیمیایی، همچنان دچار سرگیجههای مزمن و تهوع و کماشتهایی هستند.
التهابات پوستی و گوارشی در ساعات اولیه برخوردها گزارش شده است اما در برخی موارد، تأثیرات مواد ناشناخته شیمیایی بر کالبد و جسم کشتهشدگان حتی تا زمان دفن نیز قابل مشاهده بودهاست. مشخص نیست چه تعداد از مصدومان یا زخمیشدگان با تأثیرات مخرب این عوامل شیمیایی از بیمارستانها ترخیص شدهاند یا هنوز در حال مداوای مخفیانه زخمهای ناشی از عوامل ناشناخته و نامتعارف هستند.
جمهوری اسلامی برای سرکوب مؤثر جنبشها و مقابله با مردم معترض از الگوی دیکتاتورهای منطقه استفاده کرده است. پیشتر بشاراسد و صدام حسین نیز به استفاده از سلاحها یا عوامل شیمیایی علیه مردم خود متهم شدند.
رئیسجمهوری وقت آمریکا باراک اوباما استفاده از تسلیحات شیمیایی در سوریه را به عنوان خط قرمزی برای آغاز مداخله نظامی آمریکا در درگیریهای سوریه اعلام کرده بود. اما در جریان سرکوب اعتراضات مردم سوریه که البته با همکاری مستقیم نیروهای سپاه قدس و حزبالله لبنان صورت گرفت، بشار اسد و نیروهایش از عوامل شیمیایی استفاده کردند. این حملات در مناطق تحت کنترل مخالفان که ماهها توسط نیروهای اسد و حزبالله لبنان محاصره شدهبودند، رخ داد .
در موردی دیگر، صدام حسین در سال ۱۳۶۶ و طی روزهای پایانی جنگ ایران و عراق عملیات انفال را انجام داد. در پی تصرف بخشهایی از کردستان عراق بهدست نیروهای ایرانی که منجر به استقبال مردم این مناطق شد، صدامحسین به معاون خود، علیحسنالمجید معروف به علی شیمیایی، دستور بمباران شیمیایی این مناطق را داد. در پی این حمله حدود پنج هزار تن از مردم حلبچه که عموماً غیرنظامی بودند، کشته شدند.
امضاکنندگان این فراخوان هشدار میدهند که الگوی انکار، ارعاب قربانیان و کادر درمان، و ممانعت از جمعآوری شواهد، نقض جدی تعهدات جمهوری اسلامی بهعنوان یکی از دولتهای عضو کنوانسیون سلاحهای شیمیایی است. این ائتلاف تأکید میکند که جمهوری اسلامی را نمیتوان برای تحقیق درباره خودِ این اتهامات قابل اعتماد دانست و از دولتهای عضو این سازمان میخواهد سازوکارهای پیشبینیشده در ماده ۹ کنوانسیون، از جمله درخواست توضیح رسمی، بازرسی چالشی و اعزام هیأت مستقل کارشناسی فنی را فعال کنند.
این ائتلاف از این سازمان میخواهد بهصورت جمعی، قاطع و بدون تأخیر اقدام کند تا پاسخگویی تضمین شود، شواهد حفظ گردد و از تکرار استفاده از مواد شیمیایی ممنوعه علیه مردم ایران جلوگیری شود.
به تازگی برخی از نمایندگان پارلمان و مقامهای پیشین بریتانیا، با استناد به مدارک و شواهد، به توافق رسیدند که به احتمال زیاد سپاه پاسداران همراه بسیج و دیگر نیروهای سرکوب از جمله: حشدالشعبی، از مواد سمی و شیمیایی در حمله به مردم غیرنظامی ایران، استفاده کردهاند.
لازم به یادآوری است، دولت بریتانیا بر خلاف همتایان اروپایی خود، سپاه پاسداران را در لیست تروریستی قرار نداده و هنوز در کنار اروپا، آمریکا و استرالیا قرار نگرفته است.
