دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا طی اظهاراتی گفت، اگر جمهوری اسلامی ایران تصمیم بگیرد توافق را امضاء نکند، ممکن است لازم شود ایالات متحده از پایگاه خود در جزیره «دیهگو گارسیا» استفاده کند اما دولت انگلیس هنوز به استفاده آمریکا از این پایگاه برای حمله به ایران موافقت نکرده است.
ترامپ ترامپ تأکید کرده است که بریتانیا نباید جزایر «چاگوس» در اقیانوس هند را به موریس بازگرداند. دیهگو گارسیا بزرگترین جزیره از مجمعالجزایر چاگوس است.
ترامپ در پلتفرم خود، «تروث سوشال»، نوشت که «اگر جمهوری اسلامی تصمیم بگیرد به توافق نرسد، ممکن است برای آمریکا ضروری باشد که از دیهگو گارسیا و پایگاه هوایی واقع در فرفورد استفاده کند تا یک حمله احتمالی از سوی حکومتی بسیار بیثبات و خطرناک را خنثی کند؛ حملهای که میتواند علیه بریتانیا و دیگر کشورهای دوست انجام شود.»
روزنامه «تایمز» دریافته است که اختلاف بر سر استفاده از پایگاههای بریتانیا، علت پسگرفتن حمایت ترامپ از توافق بر سر جزایر چاگوس بود.
توافقنامه بازگرداندن جزایر چاگوس در اقیانوس هند در ماه مه سال ۲۰۲۵ توسط کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا امضا شد. بر اساس این توافق، بریتانیا این مجمعالجزایر را که در حدود ۲۰۰۰ کیلومتری شمالشرق موریس قرار دارد، به مستعمره پیشین خود بازمیگرداند. برای پایگاه نظامی مشترک آمریکا و بریتانیا در این منطقه، قرارداد اجارهای صدساله در نظر گرفته شده است.
کییر استارمر درخواست ترامپ برای اجازه استفاده از پایگاههای بریتانیا جهت حمله به ایران را مسدود کرده و به او گفته است که این اقدام نقض حقوق بینالملل خواهد بود.
در شکافی میان لندن و واشنگتن، گفته میشود استارمر به ترامپ اعلام کرده که بریتانیا اجازه استفاده از تأسیسات خود در دیگو گارسیا و پایگاه RAF فرفورد در گلاسترشایر را نخواهد داد؛ پایگاهی که محل استقرار ناوگان بمبافکنهای سنگین آمریکا در اروپا است.
بر اساس توافقهای قبلی با واشنگتن، این پایگاهها تنها در صورتی میتوانند برای عملیات نظامی علیه کشورهای ثالث استفاده شوند که از پیش با دولت بریتانیا هماهنگ شده باشد.
این اقدام موجب شد ترامپ روز چهارشنبه حمایت خود از توافق استارمر برای واگذاری جزایر چاگوس به موریس را پس بگیرد.
ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» به ایران و نقشی که بریتانیا ممکن است در هرگونه حمله ایفا کند اشاره کرد. او همچنین تلویحاً گفت که حمایت بریتانیا میتواند طبق حقوق بینالملل قانونی باشد، زیرا حکومت ایران ممکن است به بریتانیا حمله کند.
منابع دولتی اعلام کردند بریتانیا احتمالاً از حمله پیشدستانه نظامی آمریکا حمایت نخواهد کرد؛ مشابه امتناع پیشین از مشارکت در حمله ترامپ به تأسیسات هستهای در ایران در تابستان گذشته رخ داد.
پس از حملات ترامپ به تأسیسات اتمی در ایران در آن زمان، وزرا بارها از پاسخ به این پرسش که آیا وکلای دولت بریتانیا آن حملات را قانونی دانستهاند یا خیر، خودداری کردند.
گفته میشود کاخ سفید در حال تدوین برنامههای نظامی مفصل برای حملهای علیه جمهوری اسلامی ایران است که ممکن است شامل استفاده از دیگو گارسیا و RAF فرفورد باشد.
به ترامپ گفته شده است که پس از بزرگترین استقرار نظامی آمریکا در منطقه از سال ۲۰۰۳ (زمان حمله به عراق)، کشورش تا روز شنبه برای جنگ آماده خواهد بود.
دولت بریتانیا اعلام کرد: «یک روند سیاسی میان آمریکا و ایران در جریان است که بریتانیا از آن حمایت میکند. ایران هرگز نباید قادر به توسعه سلاح هستهای باشد و اولویت ما امنیت در منطقه است.»
در پاسخ به پرسشی درباره استفاده از پایگاههای بریتانیا، دولت گفت: «طبق روال معمول، درباره مسائل عملیاتی اظهار نظر نمیکنیم.»
یک مقام کاخ سفید نیز گفت: «اولویت ترامپ همیشه دیپلماسی است و او روشن کرده که رژیم ایران باید توافق کند. البته رئیسجمهور در نهایت همه گزینهها را در اختیار دارد و با عملیاتهایی مانند “میدنایت همر” و “ابسولوت ریزالو” نشان داده که به گفتههایش عمل میکند.»
به نوشته تایمز، بریتانیا نگران است که اجازه دادن به آمریکا برای استفاده از این پایگاهها نقض حقوق بینالملل باشد؛ زیرا در حقوق بینالملل میان کشوری که حمله را انجام میدهد و کشوری که با «آگاهی از شرایط عمل متخلفانه بینالمللی» از آن حمایت میکند، تفاوتی وجود ندارد.
در سال ۲۰۲۱، جان هیلی که اکنون وزیر دفاع بریتانیاست در مجلس عوام از دولت محافظهکار وقت درباره قواعد استفاده نیروهای آمریکایی از پایگاههای بریتانیا توضیح خواست.
به او گفته شد هر عملیات نظامی پیشنهادی باید مطابق با قوانین بریتانیا و تفسیر این کشور از حقوق بینالملل مرتبط باشد.
محافظهکاران از استارمر خواستهاند اجازه استفاده از پایگاهها را بدهد. جیمز کارتلیج، وزیر دفاع سایه، گفت: «برنامه هستهای ایران تهدیدی جدی برای بریتانیا و متحدان ما بوده است. اگر آمریکا تشخیص دهد که برای مقابله با این تهدید مشخص اقدام بیشتری لازم است، و اگر ما نیز معتقد باشیم که چنین اقدامی در راستای منافع ملی و حفاظت از منافع حیاتی امنیتی بریتانیاست، باید اجازه استفاده از پایگاههای خود را بدهیم.»
پیش از جنگ عراق، لرد گلداسمیت دادستان کل وقت استدلال کرده بود که حقوق بینالملل تنها در صورت دفاع مشروع در برابر حمله واقعی یا قریبالوقوع اجازه استفاده از زور را میدهد. او بعداً گفت قطعنامهای از سازمان ملل درباره عراق، جنگ را قانونی کرده است.
دولت بریتانیا بارها تأکید کرده است که توافق واگذاری به موریس که انتظار میرود ۳۵ میلیارد پوند هزینه داشته باشد به دلایل امنیتی ضروری است و از یک دعوای حقوقی پرهزینه بر سر این قلمرو جلوگیری میکند. اما ترامپ درباره این طرح موضعی متناقض داشته و گاه از آن حمایت و گاه مخالفت کرده است.
مقامهای ارشد دولت به طور خصوصی گفتهاند این توافق بدون تأیید آمریکا نمیتواند پیش برود و وضعیت را «تیره» توصیف کردهاند.
پایگاه RAF فرفورد و دیگر پایگاههای نظامی بریتانیا اخیراً برای حمایت از عملیات آمریکا در توقیف نفتکش ثبتشدهای موسوم به «بلا ۱» مورد استفاده قرار گرفتند؛ عملیاتی که با حمایت کامل بریتانیا انجام شد و وزرا آن را مطابق حقوق بینالملل دانستند.
الکس دیویس-جونز، وزیر امور قربانیان، تأکید کرد که استارمر این توافق را «محقق خواهد کرد» و لایحه را هرچه زودتر به پارلمان بازمیگرداند.
او به تایمز گفت: «ما به همکاری با متحدان خود، از جمله آمریکاییها، ادامه خواهیم داد اما در درجه اول، اولویت باید امنیت ملی باشد و این همان چیزی است که دولت مصمم به تحقق آن است.»
RAF فرفورد دارای باندی به طول ۱۰ هزار فوت است که برای استفاده بمبافکنهای B-1، B-2 و B-52 طراحی شده است. این پایگاه همچنین به طور منظم میزبان اسکادران شناسایی ۹۹ اعزامی آمریکا است که هواپیماهای جاسوسی U-2 موسوم به «دراگون لیدی» را به پرواز درمیآورد.
دیگو گارسیا نیز دارای باند بسیار بلندی است که میتواند توسط بمبافکنهای سنگین مورد استفاده قرار گیرد.
پیش از عملیات «میدنایت همر»، که طی آن آمریکا تأسیسات هستهای ایران را بمباران کرد، چندین فروند B-2 به دیگو گارسیا اعزام شدند، هرچند حمله در نهایت توسط هواپیماهایی که بدون توقف از پایگاهی در میزوری پرواز کردند انجام شد.
متیو ساویل، مدیر علوم نظامی در مؤسسه خدمات متحد سلطنتی، میگوید: «اگر بخواهید بمبافکنهای دوربرد اعزام کنید، احتمالاً یکی از این دو پایگاه را انتخاب میکنید به احتمال زیاد دیگو گارسیا.»
او افزود این پایگاهها میتوانند برای استقرار هواپیماهای سوخترسان هوایی نیز استفاده شوند تا جنگندههای آمریکایی مدت بیشتری در آسمان بمانند، یا برای هواپیماهای شناسایی.
او در پایان گفت: «در حال حاضر هر دو پایگاه برای انتقال تجهیزات به منطقه استفاده میشوند. مسئله این است که اگر عملیات واقعاً از یکی از این پایگاهها هدایت شود، بریتانیا باید اجازه استفاده از آنها را بدهد. مبنای حقوقی برای بمباران ایران در حال حاضر چیست؟»
