مذاکرات اتمی با جمهوری اسلامی به بنبست رسیده است. حکومت حاضر نیست برچیدن غنیسازی را بپذیرد و علیرغم فشارهای بینالمللی همچنان روی ساخت موشکهای بالستیک دوربرد اصرار دارد. همزمان دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا تهدید کرد «در حال بررسی گزینههای حمله به ایران هستم.»
دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا در پاسخ به پرسش یک خبرنگار درباره اینکه آیا «حمله محدود» را بهعنوان ابزاری برای مذاکره در نظر دارد، گفت: «بنظرم میتوانم بگویم در حال بررسی آن هستم.»
روزنامه «والاستریت ژورنال» پنجشنبه ۲۹ فوریه (۳۰ اسفند) گزارش داد که ترامپ در حال بررسی این گزینه است تا ایران را به دستیابی به توافقی برای کاهش برنامه هستهای خود وادار کند.
طبق گزارش این روزنامه، این حمله احتمالی در روزهای آینده تأسیسات دولتی و نظامی را هدف قرار میدهد و بهگونهای طراحی خواهد شد که از اقدام تلافیجویانه تهران جلوگیری کند.
بر اساس طرح گزارششده، اگر راهبرد اولیه موفق نشود، ایالات متحده حمله گستردهتری را با هدف سرنگونی رژیم آغاز خواهد کرد.
ترامپ یک روز پیشتر گفته بود احتمالاً طی ۱۰ تا ۱۵ روز آینده درباره گامهای بعدی خود در قبال ایران تصمیمگیری خواهد کرد و هشدار داده بود اگر ایران با کاهش چشمگیر برنامه تسلیحات هستهای خود موافقت نکند، «اتفاقات بدی» برایش رخ خواهد داد.
به گفته مقامهایی که با «والاستریت ژورنال» صحبت کردهاند، این حمله اولیه که ممکن است ظرف چند روز آینده انجام شود، احتمالاً برخی اهداف نظامی یا دولتی را هدف قرار خواهد داد. اگر حکومت ایران سپس از پذیرش خواسته آمریکا برای پایان دادن به غنیسازی سر باز زند، رئیسجمهور آمریکا میتواند یک کارزار گستردهتر علیه ایران را آغاز کند؛ کارزاری که ممکن است حتی شامل تلاش برای سرنگونی حکومت اسلامی باشد.
ترامپ روز پنجشنبه گفت جهان «خواهد فهمید» که آیا آمریکا و ایران ظرف ۱۰ روز آینده میتوانند به توافق برسند یا نه، و افزود اگر تهران با توافق موافقت نکند «اتفاقات بدی» رخ خواهد داد. چند روز پیش از آنکه آمریکا در ماه ژوئن گذشته به ایران حمله کند، ترامپ گفته بود به تهران دو هفته فرصت داده تا به توافق برسد.
رئیسجمهور آمریکا در نخستین نشست «هیات صلح» خود در واشنگتن گفت: «ما باید به یک توافق معنادار برسیم، وگرنه اتفاقات بدی میافتد. شاید قرار باشد به توافق برسیم، اما احتمالاً طی ۱۰ روز آینده خواهید فهمید.»
مقامها گفتهاند ترامپ در حال بررسی یک حمله اولیه کوچکتر است، با این امید که چنین اقدامی به یک توافق منجر شود. یک منبع به والاستریت ژورنال گفته است حملات ممکن است بهتدریج گستردهتر شوند تا زمانی که برنامه هستهای ایران برچیده شود یا حکومت اسلامی فروبپاشد.
به گفته منابعی که اوایل همین هفته با «آکسیوس» گفتوگو کردهاند، هر عملیات علیه ایران احتمالاً چند هفته طول میکشد و شبیه یک جنگ تمامعیار خواهد بود؛ و به احتمال زیاد اسرائیل نیز در آن نقش خواهد داشت. یکی از مشاوران ریاستجمهوری گفت: «رئیس دارد کلافه میشود. بعضیها دوروبرش به او هشدار میدهند که وارد جنگ با ایران نشود، اما فکر میکنم ۹۰ درصد احتمال دارد طی چند هفته آینده شاهد اقدام نظامی واقعی باشیم.»
با این حال، ترامپ هنوز تصمیم نگرفته که در هر مقیاسی حمله را آغاز کند و به او هشدار داده شده که هر حملهای با تلافی ایران روبهرو میشود. یک مقام منطقهای به این روزنامه گفته است حمله اولیه میتواند حکومت ایران را به ترک مذاکرات وادارد.
مقامهای ایرانی وعده دادهاند به هر حمله آمریکا پاسخ دهند؛ تحلیگران میگویند در چنین سناریویی احتمال دارد پایگاههای هوایی آمریکا در خاورمیانه هدف قرار بگیرند. علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، روز سهشنبه گفت نیروهایش میتوانند یک ناو هواپیمابر آمریکایی را غرق کنند و به ارتش آمریکا «آنقدر سخت بزنند که دیگر نتواند بلند شود».
اسرائیل نیز احتمالاً هدف حمله ایران یا حملات گروههای نیابتی آن در منطقه قرار خواهد گرفت. دو مقام دفاعی اسرائیل به نیویورکتایمز گفتهاند تدارکات قابلتوجهی برای یک حمله مشترک با آمریکا در جریان است، هرچند هنوز تصمیمی درباره اجرای آن گرفته نشده است. اسرائیل بیش از ۲۰۰ هواپیمای رزمی در اختیار دارد، از جمله اف-۳۵، اف-۱۶ و اف-۱۵.
این هفته به ترامپ گفته شده بود که آمریکا از این شنبه آماده آغاز حملات از مواضع خود علیه ایران خواهد بود. مقامهای دفاعی به رئیسجمهور آمریکا گفتهاند تجمع هواپیماها و شناورهای آمریکایی به سطح لازم میرسد تا حملات هوایی آغاز شود.
این موضوع پس از انتقال حدود ۵۰ جنگنده اضافی، بههمراه هواپیماهای سوخترسان هوایی و دیگر هواگردها به سمت خاورمیانه مطرح شده است. همچنین انتظار میرود یک گروه ضربت ناو هواپیمابر دوم، یواساس جرالد آر. فورد، ظرف چند روز آینده به شرق مدیترانه برسد و به یواساس آبراهام لینکلن که از پیش در منطقه مستقر است، ملحق شود.
به نوشته گزارش، ترکیب جنگندهها، هواپیماهای پشتیبانی و ناوهای جنگی باید این امکان را به آمریکا بدهد که اگر ترامپ دستور بدهد، برای هفتهها بدون توقف ایران را بمباران کند و همزمان در برابر حملات تلافیجویانه ایران نیز دفاع کند.
این تحولات پس از مجموعهای از نشستهای دیپلماتیک میان آمریکا و ایران در اروپا طی همین هفته رخ داده است؛ نشستهایی به ریاست استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، و جرد کوشنر، داماد ترامپ. واشینگتن خواهان آن است که تهران برنامه هستهای خود را پایان دهد و با محدودیتهایی در برنامه موشکهای بالستیک نیز موافقت کند. همچنین به عنوان بخشی از هر توافقی، ایران باید حمایت خود از گروههای «تروریستی» منطقه، از جمله حزبالله و حماس را متوقف کند.
با این حال، دو دور مذاکره میان نمایندگان آمریکا و ایران تنها پیشرفت بسیار محدودی داشته و بیشتر تحلیلگران پیشبینی نمیکنند دو طرف بتوانند به نقطه مشترکی برسند. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، روز سهشنبه گفت گفتوگوها «از برخی جهات» خوب پیش رفته، اما ایران هنوز حاضر نیست «خطوط قرمز» ترامپ را بپذیرد. او به فاکسنیوز گفت: «به کار روی آن ادامه میدهیم. اما طبیعتاً رئیسجمهور این اختیار را برای خود محفوظ میدارد که بگوید چه زمانی فکر میکند دیپلماسی به پایان طبیعیاش رسیده است. امیدواریم به آن نقطه نرسیم، اما اگر برسیم، این تصمیم با رئیسجمهور است.»
روز پنجشنبه همچنین مشخص شد ترامپ حمایت خود را از واگذاری چاگوس توسط کییر استارمر پس گرفته است، زیرا بریتانیا به آمریکا اجازه نداده از پایگاههای راف برای حمله به ایران استفاده کند. آمریکا برای استفاده از دیگو گارسیا نیازی به اجازه بریتانیا ندارد، اما بنا بر گزارشها در حال تدوین طرحهایی برای حمله به تهران با استفاده از این پایگاه و نیز پایگاه راف فرفورد در گلاسترشر بوده است. گفته میشود نخستوزیر بریتانیا درباره اجازه دادن به استفاده آمریکا از این پایگاه، به دلیل نگرانی از اینکه چنین حملاتی نقض حقوق بینالملل تلقی شود، تردید دارد.
ترامپ در جریان موج اعتراضهای ضدحکومتی که در پایان سال ۲۰۲۵ و آغاز سال جاری ایران را فراگرفت نیز به حمله فکر کرده بود. در مقطعی، رئیسجمهور آمریکا به ایرانیان گفته بود «کمک در راه است»، اما پس از آن از انجام حملات عقب نشست؛ زمانی که حکومت وعده داد کشتار معترضان را متوقف کند.
کاخ سفید درباره اینکه آیا آمریکا حملهای انجام خواهد داد یا نه اظهار نظر نکرد. آنا کلی، سخنگو، گفت: «فقط رئیسجمهور ترامپ میداند ممکن است چه کاری بکند یا نکند.»
این هشدار در حالی مطرح شد که ایالات متحده طی روزهای اخیر حضور نظامی خود را در خاورمیانه افزایش داده است. گزارشها حاکی از آن است که آمریکا بزرگترین ناو هواپیمابر خود، «جرالد فورد» را به تنگه جبلالطارق اعزام کرده و همچنین تعدادی از نیروهای هوایی و دریایی دیگر را مستقر کرده است.
این تحرکات همزمان با برگزاری مذاکرات میان مقامات آمریکا و ایران در ژنو طی این هفته انجام شد. مقامهای دو طرف اعلام کردند در این گفتگوها پیشرفتهایی حاصل شده، اما توافق مشخصی به دست نیامده است.
کارولین لیویت سخنگوی کاخ سفید روز چهارشنبه به خبرنگاران گفت انتظار میرود ایران «در چند هفته آینده با جزئیات بیشتری» به آمریکا پاسخ دهد.
