داور پرند – در چند روز گذشته بیانیه‌ای با امضای ۳۵۰ نفر به نام افراد « دانشگاهی، پژوهش‌گر، روشن‌فکر، فعال پهنه‌های گوناگون اجتماعی، مدنی، فرهنگی، سیاسی» انتشار یافته‌است که خود را طرفداران «نه به جنگ ونه به جمهوری اسلامی» قلمداد کرده‌اند. این بیانیه حاوی ابهامات، تناقضات و اشتباهات تاریخی قابل توجهی‌است که در این نوشته به آن پرداخته خواهد شد. این بررسی انتقادی مهم است چون دراین بیانیه مواضعی در ضدیت با جنگ طرح شده است که، به مثابه‌ی مشتی از خروار، بیانگر مواضع همگانی مخالفین با جنگ است.
در ابتدا نکته‌ی مهم این است که دراین بیانه بارها به «تنش‌های دیرینه و متقابل میان جمهوری اسلامی ایران با آمریکا و اسرائیل» اشاره شده است. این تنش گویا بستری است که در آن این جنگ شکل گرفته است. نویسندگان بیانیه فراموش می‌کنند که این تنش با اقدامات تحریک‌آمیز جمهوری اسلامی علیه آمریکا و اسراییل، بدون آنکه این دو کشور در آن نقشی داشته باشند، آغاز و استمرار یافته است. آنان اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری دیپلماتهای این کشور را که همان اوایل ایجاد جمهوری اسلامی صورت گرفت گویا از یاد برده‌اند و فراموش کرده‌اند که «مرگ بر آمریکا»، بدون اینکه آمریکا اقدامی بر ضد جمهوری اسلامی انجام داده باشد، سالیان سال یکی از شعارهای پرآواز گردهمآیی‌ها و تظاهرات در جمهوری اسلامی بوده و کشتار هزاران آمریکایی در اقدامات تروریستی و بمب‌گذاری‌های مکرر سعی در پیشبرد عملی این شعار داشته است. عامل اصلی و آغازین تنش با اسراییل امری نیست که نویسندگان بیانیه آن‌را بیاد نداشته باشند. از همان آغازین «شعار محو اسراییل»، همانگونه که در بیانیه نیز ذکر شده است، یکی از اهداف رسمی و بنیادین جمهوری اسلامی بوده است. این شعار از طریق محاصره‌ی عملی اسراییل از طرف نیابتی‌های رژیم نظیر حزب‌الله، حماس و رژیم اسد در سوریه به اجرا در آمده است. با نادیده‌گرفتن این بدیهیات تاریخی نویسندگان بیانیه مدعی نتیجه‌گیری نادرست‌تری شده‌اند که گویا «مسئولیت آغاز این جنگ‌افروزی برعهده‌ی آمریکا و اسرائیل» است. این ادعا را می‌توان به این تشبیه کرد که اگر کسی در مقام دفاع، به متجاوزی که جان و مال او را در معرض خطر قرار داده‌است، حمله کند به آغاز خصومت و خشونت محکوم شود. در این نوشته انگیزه‌ی سیاسی که موجب چنین اختلالی در حافظه‌ی تاریخی نویسندگان بیانیه شده‌است، اشاره خواهد شد.
در این بیانیه مسئولیت‌های جمهوری اسلامی در ایجاد این تنش «سرکوب حقوق شهروندان، کشتار معترضان، غرب‌ستیزی، شعار محو اسرائیل، ماجراجویی‌های منطقه‌ای و حمایت از نیروهای نیابتی» برشمرده شده است. آنچه در این شمارش از قلم نویسندگان این بیانیه افتاده‌است مهمترین مسئولیت جمهوری اسلامی دربرانگیختن و توجیه این جنگ یعنی ساخت بمب اتمی و موشکهای دور برد است که اهداف مورد نظر حمله‌ی آمریکا و اسراییل است. بیانیه عامدانه و ساده‌گرایانه از ذکر این اهداف سرباز زده تا دلایل اصلی این جنگ را کتمان کند.
بیانیه در مورد این که مسئولیت آمریکا و اسراییل در این «تنش متقابل» چیست؟ سکوت اختیار کرده‌است. در واقع آنچه علت این تنش است علاوه بر آنچه در بالا درباره‌ی خصومت با آمریکا و اسراییل گفته شد، (شعار مرگ بر آمریکا و حمله به نیروهای آمریکایی در منطقه و هدف‌گذاری محو اسراییل)، تلاش نگران‌کننده‌ی رژیم جمهوری اسلامی برای ساخت بمب اتم و موشکهای دور و نزدیک بوده است. علاوه بر این پشتیبانی ترامپ از مردم ایران در تظاهرات خونین دی‌ماه و وعده‌ی او که «کمک در راه است» از جمله علل اصلی عملیات آمریکا و اسراییل می‌باشد. «مسئولیت» دو طرف جنگ را یکسان در کفه‌ی ترازو گذاشتن و از آن بعنوان «تنش متقابل» سخن گفتن عملا به معنی توجیه مسئولیت واقعی جمهوری اسلامی در این جنگ است.
اهدافی که در این بیانیه به حمله‌ی آمریکا و اسراییل نسبت داده شده کاملا برخلاف آن چیزی است که این دو کشور در مواضع رسمی خود اعلام کرده‌اند. هر دو کشور آمریکا و اسراییل بارها اعلام کرده‌اند که سرنگونی حکومت تنها با شرکت و حضور مردم ایران می‌تواند صورت گیرد و در این جهت تضعیف حکومت در ایران صرفا می‌تواند به قیام مردم ایران یاری رساند. به‌نظر می‌آید که نویسندگان و امضا‌کنندگان این بیانیه اعتمادی به توانایی مردم ایران در سرنگونی حکومت حتی در صورت تضعیف آن ندارند. موضعگیری بیانیه در مورد جنگ به طور عام مؤید چنین نتیجه‌گیری است. به‌ادعای نویسندگان «این جنگ همچون همه‌ی جنگ‌های ویرانگر، شرّ مطلقی است که نه دموکراسی به ارمغان می‌آورد و نه امنیت و رفاه برای مردم». چنین نتیجه‌گیری عام در مورد جنگ واضح است که فاقد واقعیت تاریخی است. نمونه های تاریخی که جنگ موجب بسط دموکراسی و شکوفایی اقتصادی شده است، بیشمارند. بعنوان مثال جنگ با آلمان نازی و شکست آن موجب رشد و استحکام دموکراسی در آلمان شد. «نه به جنگ» علیه آلمان بدون شک به استمرار حکومت نازی – نه تنها در آلمان بلکه به گسترش آن در بخش بزرگی از اروپا و حتی جهان- می‌انجامید. پیآمد «نه به جنگ» را به وضوح در مورد جنگ با جمهوری اسلامی می‌توان پیش‌بینی کرد.
نویسندگان بیانیه که مدعی مخالفت با جمهوری اسلامی هستند اذعان می‌کنند در این رژیم زندگی میلیون‌ها انسانِ بی‌دفاع، در زیر سرکوب و خشونت بوده است. به گفته‌ی آنها رژیم جمهوری اسلامی «حتی در میانه‌ی جنگ و پس از کشتار مهیب دی‌ماه، همچنان مردم کشور خود و همسایگان را تهدید می‌کند». پرسش مهم این است که نویسندگان در مورد طرق مقابله با چنین حکومتی چه راه‌حلی در نظر دارند. از متن بیانیه می‌توان استنتاج کرد که در باور آنها این مقابله در «بازگشت به دیپلماسی و راهحلهای سیاسی» می‌تواند شکل گیرد. از این طریق به گفته‌ی آنها تغییر «مسیر سیاست داخلی و خارجی در ایران» ممکن و «حقِ تعیین سرنوشت و تغییر سیاسی در ایران توسط خودِ مردم» محقق خواهد شد. نویسندگان بیانیه گویا برای بار اول است که در عرصه‌ی سیاسی ایران حضور پیدا کرده‌اند و از یاد برده‌اند که راه حل پیشنهادی آنها را سالهاست مردم ایران آزموده‌اند و در حافظه‌ی جمعی ایرانیان این راهحلهای «اصلاح‌طلبانه» ماجرایی خاتمه یافته تلقی می شود.
در مورد تغییر سیاست خارجی رژیم از طریق دیپلماسی و مذاکره کافی است به اظهارات کسانی که درگیر این مذاکرات طولانی با نمایندگان جمهوری اسلامی بوده‌اند توجه کرد تا به بیهودگی این راه‌حل پی برد. به اعتراف آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه‌ی دولت بایدن، تمام تلاشها برای پیشبرد راه‌حل دیپلماسی به شکست انجامیده است. در این مصاحبه بلینکن اعتراف می‌کند که در سال ۲۰۲۲ مذاکره با طرف ایرانی زمانی متوقف شد که «ما به این باور رسیدیم که (با ادامه‌ی مذاکره) نمی‌توان به نتیجه‌ای باارزش دست یافت. و ما که این کار را در همکاری تنگاتنگ با دوستان اروپایی خود پیش می‌بردیم به‌سادگی دریافتیم که توافقی که ایرانی‌ها آماده امضای آن بودند برای ما قابل قبول نیست» از طرف دیگر نانسی شرمن، یکی از کسانی که در گذشته عضو تیم مذاکره با جمهوری اسلامی بود، در اکتبر سال ۲۰۱۳ ادعا کرد که «فریبکاری بخشی از دی ان ای» ایرانیان است. آیا از این اظهارات و نیز بیش از ۲۰ سال مذاکره‌ی ناموفق نباید نتیجه گرفت که راه دیپلماسی و مذاکره با جمهوری اسلامی محکوم به شکست است و تنها نتیجه‌ی آن فرصت زمانی است که این رژیم در اختیار خواهد داشت تا به برنامه‌های خطرناک خود از جمله ساخت بمب اتمی ادامه دهد؟ این خیال خام که جمهوری اسلامی را از طریق دیپلماسی می‌توان از سیاست‌های خود بازداشت، از جمله در این ادعای آنها قابل مشاهده‌است که «فشارهای بین‌المللی» را برای آزادی زندانیان سیاسی مؤثر می‌دانند. روشن نیست بیانیه بر مبنای کدام نتیجه‌ی موفق از آزادی زندانیان سیاسی بر اثر «فشارهای بین‌المللی» به طرح این راه‌حل دست زده است. در مقابل چندین دهه تجربه‌ی جمهوری اسلامی بطلان چنین ادعایی را بارها نشان داده است.
در این بیانیه خاتمه‌ی جنگ که در واقع به معنای تداوم جمهوری اسلامی است برای جلوگیری از ویرانی در کشور ضروری دانسته شده است. تداوم این رژیم همانگونه که تجربه‌ی ۴۷ سال گذشته نشان داده‌است، برخلاف ادعای بیانیه بجز ادامه‌ی ویرانگری اقتصادی و اجتماعی و محیط زیست در ایران نخواهد بود. واقعیتی که قبل از این جنگ همه‌ی مخالفین جمهوری اسلامی، از جمله اکثریت مخالفین این جنگ، به آن واقف بودند و به آن اذعان داشتند.
حادثه‌ی مدرسه‌ی میناب که در این بیانیه از جمله پیآمدهای ناگوار این جنگ قلمداد شده‌است،برای ما ایرانیان که با سابقه‌ی جنایتکارانه‌ی این رژیم در تجربه‌ی سینما رکس آشنا هستیم، قابل تأمل است؛ واقعه‌ای که در آن بعلت آتش‌سوزی عمدی انقلابیون بیش از سیصد نفر از مردم عادی آبادان در آتش سوختند. پژوهشها و افشاگری‌های بعد انقلاب نشان داد که این آتش‌سوزی از طرف تعدادی از روحانیون و به قصد تبلیغات و تحریک افکار عمومی علیه حکومت وقت در ایران، برنامه‌ریزی شده بود. این بار نیز بعید نیست این عمل وحشیانه با انگیزه‌ی تبلیغات بر ضد حملات آمریکا و اسراییل از طرف عوامل خود رژیم صورت گرفته باشد.
برخی از امضا کنندگان این بیانیه که گرایشهای چپ دارند در گذشته طرفدار مبارزه‌ی مسلحانه و چریکی بوده‌اند. مخالفت این افراد با جنگ نه از روی اصل پرهیز از خشونت بطور عام، بلکه از آن‌روست که یک طرف جنگ به نظر آنها «امپریالیسم و صیهونیسم» است و سرنگونی جمهوری اسلامی در این جنگ از دیدگاه ایدئولوژیک آنها شکست محسوب می شود. به همین دلیل است که افراد چپ‌گرا باوجود اینکه بیانیه عمدتا معرف مواضع اصلاح گرایان است، آن‌را امضا کرده‌اند. امری که عملا نتیجه‌ی آن، دانسته یا ندانسته «آری به جمهوری اسلامی» و ادامه‌ی حیات آن خواهد بود.
همان‌طور که پیامد جنگ دوازده‌روزه در تابستان پارسال نشان داد، جمهوری اسلامی مواضع ضدجنگِ برخی از مخالفان خود را به‌مثابه‌ی حمایت از نظام مصادره کرد؛ این بار نیز به همین منوال، این مواضع را سندی بر حمایت از خود در جنگ با آمریکا و اسرائیل تلقی کرده و در ادامه، برای پیگیری جنگ مصمم‌تر خواهد شد.
*«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسی‌زبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
